Danıştay 12. Daire Başkanlığı 2022/4367 E. , 2023/7179 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/4367
Karar No : 2023/7179
DAVACI : … Sendikası
VEKİLLERİ : Av. …, Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLLERİ : Av. …, Av. …
DAVANIN KONUSU : Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın "Mali ve Sosyal Haklar" konulu 04/07/2022 tarih ve 1342135 sayı, 9 Sıra Nolu Genelge'sinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davalı idarece 04/07/2022 tarihinde yayımlanan dava konusu Genelge'nin hesap hataları içerdiği, buna bağlı olarak, ülke çapında tüm memur ve memur emeklilerinin maaşlarının eksik ve hatalı ödenmesine yol açılarak mali hakların ihlaline neden olunacağı; anılan Genelge'nin iptali istemiyle 04/08/2022 tarihinde yapılan başvurunun, davalı idarenin 09/08/2022 işlemiyle reddedildiği; memur ve memur emeklilerinin maaş artış oranlarının, 6. Dönem Toplu Sözleşme'de 2022 yılının ilk 6 aylık dönemi için %5, ikinci 6 aylık dönemi için ise, %7 olarak belirlendiği, 22/01/2022 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7351 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Degişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 16. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen Geçici 38. madde uyarınca, 2022 yılının ilk 6 aylık dönemi için öngörülen %5'lik zam oranında tek bir dönem için %2,5 oranında iyileştirme yapıldığı; TÜİK tarafından bir önceki yılın Aralık ayına göre Haziran ayı için tüketici fiyat endeksinin %42,35 olarak açıklandığı, 6. Dönem Toplu Sözleşme'nin 8. maddesi gereğince, ikinci altı aylık döneme ilişkin enflasyon farkının, enflasyon farkından önceki döneme ilişkin artış oranı çıkartılmak suretiyle %37,35 olarak hesaplanması gerektiği; ancak, idarece yapılan hatalı hesaplama neticesinde enflasyon farkının %34,85 olarak tespit edildiği; dolayısıyla, söz konusu orana Toplu Sözleşme'den kaynaklanan %7 oranındaki artışın eklenmesi suretiyle tespit edilen %41,85 oranındaki artış oranının da hatalı hale geldiği; esasen, davalı idarece maaş artış oranlarının hesaplanmasında, öncelikle mevcut ücret ve aylıkların arttırılarak, ardından düzeltilmiş ücret ve aylıklara %7 oranında zam yapılması gerektiği, 375 sayılı KHK'nin Geçici 38. maddesiyle verilen %2,5 oranındaki ilave artışın refah payı olduğu, bu ek zammın 6 aylık enflasyon farkı hesabında dikkate alınmaması gerektiği, yapılan hesaplama sonucu, Devlet memurlarının maaşında artışa değil, kesinti yapılmasına neden olunduğu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesinin emsal kararlarında da belirtildiği üzere, enflasyon nedeniyle oluşan değer kaybının, idarece yerine konulmasının mülkiyet hakkı kapsamında olduğu, Anayasa uyarınca, Devletin söz konusu mülkiyet hakkını korumak amacıyla gerekli önlemleri alması gerektiği; dolayısıyla, Anayasa'nın 5, 13, 18, 35, 55, 73. ve 128. maddelerinde yer alan hükümler ile Devlet Memurları Kanunu'nun 17 ve 18. maddelerine aykırı şekilde düzenlenen dava konusu Genelge'nin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Anayasa'nın 53. ve 128. maddeleri ile 4688 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri uyarınca 2012 yılından itibaren memurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal hakları ile memur emeklilerinin aylıklarında yapılacak artışların, karşılıklı müzakerelerle yürütülen toplu sözleşme süreci sonucunda belirlenmeye başlandığı, 2022 ve 2023 yıllarında yapılacak artışların halihazırda uygulanmakta olan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme'yle belirlendiği; anılan Toplu Sözleşmenin İkinci Kısım Birinci Bölümünün 5, 6 ve 7. maddeleri uyarınca, kamu görevlileri ile memur emeklilerinin aylıklarının hesabına konu katsayıların, sözleşme ücreti artış oranları, ücret tavanları ve ortalama ücret toplamı üst sınırının 01/01/2022 - 30/06/2022 döneminde geçerli olmak üzere %5 ve 01/07/2022 - 31/12/2022 döneminde geçerli olmak üzere %7 oranında artırıldığı; bu çerçevede, 6. Dönem Toplu Sözleşme'yle 01/07/2022 - 31/12/2022 döneminde geçerli olmak üzere belirlenmiş %7 oranındaki genel artışın, enflasyon farkını yansıtacak şekilde artırılarak %41,69 (107*142,35/107,5=141,69) oranına ulaşıldığı; her ne kadar, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Geçici 38. maddesiyle verilen %2,5 oranındaki ilave artışın refah payı olduğu ve geri alınamayacağı iddia edilse de, söz konusu Kararname'nin Geçici 38. maddesinde, "Aynı Bölümün 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan %5 oran %7,5 olarak uygulanır." hükmüne yer verilmek suretiyle, enflasyon farkının hesabında genel artış oranının %7,5 olarak uygulanacağının açıkça düzenlendiği; 2012 yılından itibaren yürürlüğe konulmuş toplu sözleşmeler ile kamu görevlileri hakem kurulu kararlarında enflasyon farkı ödemesine ilişkin benzer hükümlere yer verilerek, söz konusu dönemlerde yürürlüğe konulan genelgelerde de enflasyon farkı ödemesine ilişkin aynı hesaplama yönteminin kullanıldığı; dava konusu 04/07/2022 tarihli ve 1342135 sayılı, 9 Sıra No'lu Genelge'de hukuka aykırı herhangi bir husus bulunmadığı gibi, kamu görevlileri ile memur emeklilerinin aylıklarının hesabına konu katsayılar, sözleşme ücreti artış oranları, ücret tavanları ve ortalama ücret toplamı üst sınırında ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde anılan Genelge'yle yapılan artışların hesabında da herhangi bir maddi hata bulunmadığı belirtilerek, davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin 8. maddesinde, enflasyon farkı ödemesinin ne şekilde belirleneceği düzenlenmiştir. Anılan maddede, altı aylık enflasyon değişim oranının, 2022 yılının birinci altı aylık dönemi için öngörülen %5'lik artış oranını aşan kısmının yansıtılacağı belirlendikten sonra, 5. maddesinde de, birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirlenmiş olan katsayıları, sözleşme ücreti artış oranlarını ve ücret tavanları ile 7 nci maddede yer alan ortalama ücret toplamı üst sınırlarını, %5 ve %7'lik artış oranı ile 8. madde uyarınca verilecek enflasyon farkını yansıtacak şekilde yeniden belirleme ve duyurma yetki ve görevi davalı idareye verilmiştir.
375 sayılı KHK'nin Geçici 38. maddesinde, "Aynı Bölümün 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan %5 oranı %7,5 olarak uygulanır." hükmüne yer verildiğinden, enflasyon farkının hesabında genel artış oranının %7,5 olarak uygulanacağı açıktır. Altı aylık enflasyon değişim oranının, 2022 yılı birinci altı aylık dönemi için öngörülen %7,5'lik artış oranlarını aşan kısmı kadar yansıtılacağı hususuyla birlikte değerlendirildiğinde, Toplu Sözleşme'ye göre ikinci yarı yıl için öngörülen %7 oranınına göre belirlenen %41,69 oranındaki artışın da, anılan madde hükmüne uygun olduğu sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, Hazine ve Maliye Bakanlığının "Mali ve Sosyal Haklar" konulu 04/07/2022 tarih ve 1342135 sayı, 9 Sıra Nolu Genelge'sinde hatalı hesaplama ve mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmadığından, davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : ... Sendikası vekili tarafından açılan davada, Hazine ve Maliye Bakanlığı Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel Müdürlüğü'nün "Mali ve Sosyal Haklar" konulu 04/07/2022 tarih ve 1342135 sayı, 9 Sıra Nolu Genelge'sinin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
Davaya konu Genelgenin 1. maddesinde, 25/08/2021 tarih ve 31579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin İkinci Kısım Birinci Bölümünün "Katsayıların belirlenmesi ve ücretlerin artırılması " başlıklı 5. maddesinin 5. fıkrasında yer verilen düzenleme uyarınca 19/1/2022 tarih ve 7351 sayılı Kanunun 16. maddesi ile 375 sayılı KHK'ye eklenen geçici 38. madde hükmü de göz önünde bulundurularak 1/7/2022-31/12/2022 döneminde geçerli olmak üzere dokuz bentte sayılan kamu personelinin aylık ve ücretlerinin hesaplanmasında dikkate alınacak aylık katsayısı, taban aylık katsayısı, iş güçlüğü, temininde güçlük ve mali sorumluluk zamlarının aylık tutarlara çevrilmesinde uygulanacak yan ödeme katsayıları, belirtilen şekilde çalıştırılan sözleşmeli personelin taban ve tavan ücretleri, brüt sözleşme ücretleri, temel ücretleri, ortalama ücret üst sınırı kıdem tazminatındaki artış oranları, 2. maddesinde, 1/7/2022 tarihinden itibaren işçilere ödenecek kıdem tazminatının yıllık tavan tutarı 3. maddesinde de belirtilen genel idare hizmetleri sınıfında 1. derecenin 1. kademesindeki şube müdürlerine 1/7/2022 tarihi itibarıyla her türlü zam ve tazminatlar dahil ödenecek net aylık tutarı belirtilmiştir.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın ''Toplu İş Sözleşmesi ve Toplu Sözleşme Hakkı’’ başlıklı 53. maddesinde, işçiler ve işverenlerin, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahip oldukları, toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağının kanunla düzenleneceği, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususların kanunla düzenleneceği belirtilmiş, 128. maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenleneceği, ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin saklı olduğu kurala bağlanmıştır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun ''Toplu Sözleşmenin Kapsamı’’ başlıklı 28. maddesinde; toplu sözleşmenin, kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsayacağı, toplu sözleşme ikramiyesi hariç olmak üzere toplu sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı, toplu sözleşme hükümlerinin, sözleşmenin yapıldığı tarihi takip eden iki mali yıl için geçerli olacağı belirtilmiştir.
5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa göre aylık ödenmekte olanların aylıklarının hesabında da toplu sözleşme hükümlerine göre belirlenen aylık ve taban aylık katsayıları esas alınır. 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılık hali esas alınarak bağlanan yaşlılık, malullük veya ölüm aylıklarında yapılacak artışlar hakkında 5510 sayılı Kanunun 55 inci maddesinin ikinci fıkrası uygulanmaz ve bu aylıklar toplu sözleşme hükümlerine göre belirlenen aylık ve taban aylık katsayılarındaki artış dikkate alınarak artırılır.'' hükmüne yer verilmiştir.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara ilişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin İkinci Kısım Birinci Bölümünün "Katsayıların belirlenmesi ve ücretlerin artırılması" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında, 1/1/2022 - 30/6/2022 döneminde geçerli olmak üzere
a) 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 154 üncü maddesi uyarınca aylık gösterge tablosunda yer alan rakamlar ile ek gösterge rakamlarının aylık tutarlara çevrilmesinde uygulanacak aylık katsayısı (0,188787), memuriyet taban aylığı göstergesine uygulanacak taban aylık katsayısı (2,954897), iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük ve mali sorumluluk zamlarının aylık tutarlara çevrilmesinde uygulanacak yan ödeme katsayısı ise (0,059870) olarak uygulanır.
b) 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin (c) bendi uyarınca sözleşmeli olarak çalıştırılan personelin ücret tavanı 10.332,85 TL'ye yükseltilmiştir.
c) 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ücret tavanı 9.211,50 TL'ye yükseltilmiştir.
ç) Mevzuatı uyarınca istihdam edilen sözleşmeli personelin hizmet sözleşmesi esaslarında yer alan ve 7/7/2021 tarihli ve 421208 sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı Genelgesiyle yükseltilmiş bulunan taban ve tavan ücretleri %5 oranında artırılmıştır.
d) Mevzuatı uyarınca vize edilmiş sözleşmeli personel pozisyonlarının, 421208 sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı Genelgesiyle yükseltilmiş bulunan taban ve tavan ücretleri %5 oranında artırılmıştır.
e) Çeşitli statülerde sözleşmeli olarak çalıştırılanların, 421208 sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı Genelgesiyle artırılmış olan mevcut brüt sözleşme ücretleri %5 oranında artırılmıştır.
(2) 1/7/2022- 31/12/2022 döneminde geçerli olmak üzere;
a) 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 154 üncü maddesi uyarınca aylık gösterge tablosunda yer alan rakamlar ile ek gösterge rakamlarının aylık tutarlara çevrilmesinde uygulanacak aylık katsayısı (0,202002), memuriyet taban aylığı göstergesine uygulanacak taban aylık katsayısı (3,161740), iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük ve mali sorumluluk zamlarının aylık tutarlara çevrilmesinde uygulanacak yan ödeme katsayısı ise (0,064061), olarak uygulanır.
b) 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin (c) bendi uyarınca sözleşmeli olarak çalıştırılan personelin ücret tavanı 11.056,15 TL'ye yükseltilmiştir.
c) 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ücret tavanı 9.856,31 TL'ye yükseltilmiştir.
ç) Mevzuatı uyarınca istihdam edilen sözleşmeli personelin hizmet sözleşmesi esaslarında yer alan ve birinci fıkranın (ç) bendi uyarınca yükseltilmiş bulunan taban ve tavan ücretleri %7 oranında artırılmıştır.
d) Mevzuatı uyarınca vize edilmiş sözleşmeli personel pozisyonlarının, birinci fıkranın (d) bendi uyarınca yükseltilmiş bulunan taban ve tavan ücretleri %7 oranında artırılmıştır.
e) Çeşitli statülerde sözleşmeli olarak çalıştırılanların, birinci fıkranın (e) bendi uyarınca artırılmış olan mevcut brüt sözleşme ücretleri %7 oranında artırılmıştır.", aynı maddenin 5. fıkrasında, ''Hazine ve Maliye Bakanlığı, 8 nci maddede öngörülen hallerin gerçekleşmesi durumunda birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirlenmiş olan katsayıları, sözleşme ücreti artış oranlarını ve ücret tavanları ile 7 nci maddede yer alan ortalama ücret toplamı üst sınırlarını; anılan fıkralarda belirlenmiş olan artış oranı ile 8 inci madde uyarınca verilecek enflasyon farkını yansıtacak şekilde yeniden belirler ve duyurur.'' kuralına yer verilmiş, "Enflasyon farkı ödemesi" başlıklı 8. maddesinde, "(1) Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Endeksinin;
a) 2021 yılı Aralık ayı endeksinin 2021 yılı Haziran ayı endeksine göre altı aylık değişim oranının aynı dönem için verilen %3 oranını,
b) 2022 yılı Haziran ayı endeksinin 2021 yılı Aralık ayı endeksine göre altı aylık değişim oranının 5 inci maddenin birinci fıkrasında 2022 yılının birinci altı aylık dönemi için öngörülen %5 oranını,
c) 2022 yılı Aralık ayı endeksinin 2022 yılı Haziran ayı endeksine göre altı aylık değişim oranının 5 inci maddenin ikinci fıkrasında 2022 yılının ikinci altı aylık dönemi için öngörülen %7 oranını,
ç) 2023 yılı Haziran ayı endeksinin 2022 yılı Aralık ayı endeksine göre altı aylık değişim oranının 5 inci maddenin üçüncü fıkrasında 2023 yılının birinci altı aylık dönemi için öngörülen %8 oranını,
d) 2023 yılı Aralık ayı endeksinin 2023 yılı Haziran ayı endeksine göre altı aylık değişim oranının 5 inci maddenin dördüncü fıkrasında 2023 yılının ikinci altı aylık dönemi için öngörülen %6 oranını, aşması halinde, 5 inci maddenin birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında yer alan katsayılar, sözleşme ücreti artış oranları ve ücret tavanları ile 7 nci maddede yer alan ortalama ücret toplamı üst sınırı, söz konusu altı aylık dönemlere ilişkin enflasyon rakamının ilan edildiği ayın 1'inden geçerli olmak üzere aşan kısım kadar artırılır." şeklinde düzenleme yapılmıştır.
22/01/2022 tarih ve 31727 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7351 sayılı Kanunun 01/01/2022 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe giren 16. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Geçici 38. maddede ise, ''4688 sayılı Kanuna göre düzenlenen Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin İkinci Kısım Birinci Bölümünün 5 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca %5 artış oranı üzerinden belirlenmiş olan katsayılar, sözleşme ücreti artış oranları ve ücret tavanları ile 7 nci maddesi uyarınca 2022 yılının birinci altı aylık dönemi için belirlenmiş olan ortalama ücret toplamı üst sınırı %7,5 oranına göre yeniden belirlenerek uygulanır. Aynı Bölümün 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan %5 oranı %7,5 olarak uygulanır.'' hükmü yer almıştır.
Davaya konu anılan mevzuat hükümleri ile birlikte söz konusu Genelgenin incelenmesinden, 6. Dönem Toplu Sözleşmenin İkinci Kısım Birinci Bölümünde belirtilen personele 01/01/2022 - 30/06/2022 döneminde uygulanacak, aylık ve aylık hesaplarına konu katsayılar, sözleşme ücreti artış oranları, ücret tavanları ve ortalama ücret toplamı üst sınırları içeren mali ve sosyal haklarında yapılan artış ve artış oranlarının, anılan mevzuat hükümleri çerçevesinde enflasyon farkını yansıtacak şekilde mevzuat hükümlerine uygun olarak belirlendiği anlaşıldığından davaya konu Genelgenin iptalini gerektiren herhangi bir durum bulunmamaktadır.
Belirtilen nedenlerle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince 2577 sayılı Kanun'un 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca duruşma için taraflara önceden bildirilen 27/12/2023 tarihinde, davacı vekili Av. … ve davalı idare vekili Av. …'ün geldiği, Danıştay Savcısı …'ın hazır olduğu görülmekle açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY :
Davacı Sendika tarafından, TÜİK’e göre Ocak-Haziran Dönemi resmi enflasyon oranının %42,35 olarak belirlendiği ve memur maaşlarının ve emekli aylıklarının artışının altı (6) aylık enflasyon oranına ve Toplu Sözleşme hükümlerine uygun şekilde yapılması gerekirken, eksik hesaplama ile 01/07/2022-31/12/2022 döneminde geçerli olan memur maaş ve emekli aylıklarında enflasyon farkı nedeniyle artış oranın %41,69 olarak belirlenmesine ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığı Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel Müdürlüğü'nün "Mali ve Sosyal Haklar" konulu, 04/07/2022 tarih ve 1342135 sayı, 9 Sıra Nolu Genelge'sinin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasanın ''Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı" başlıklı 53. maddesinde, ''İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.
Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir.
Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler.
Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.
Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir.'' hükmüne yer verilmiş; 128. maddesinde de, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceğine; ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin saklı olduğuna işaret edilmiştir.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun ''Toplu sözleşmenin kapsamı'' başlıklı 28. maddesinde, ''Toplu sözleşme; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsar.
Toplu sözleşme ikramiyesi hariç olmak üzere toplu sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamaz.
Toplu sözleşme hükümleri, sözleşmenin yapıldığı tarihi takip eden iki mali yıl için geçerlidir.
8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa göre aylık ödenmekte olanların aylıklarının hesabında da toplu sözleşme hükümlerine göre belirlenen aylık ve taban aylık katsayıları esas alınır. 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılık hali esas alınarak bağlanan yaşlılık, malullük veya ölüm aylıklarında yapılacak artışlar hakkında 5510 sayılı Kanunun 55 inci maddesinin ikinci fıkrası uygulanmaz ve bu aylıklar toplu sözleşme hükümlerine göre belirlenen aylık ve taban aylık katsayılarındaki artış dikkate alınarak artırılır.'' hükmü yer almıştır.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara ilişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin ''Enflasyon farkı ödemesi'' başlıklı 8. maddesinde, ''(1) Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Endeksinin;
a) 2021 yılı Aralık ayı endeksinin 2021 yılı Haziran ayı endeksine göre altı aylık değişim oranının aynı dönem için verilen %3 oranını,
b) 2022 yılı Haziran ayı endeksinin 2021 yılı Aralık ayı endeksine göre altı aylık değişim oranının 5 inci maddenin birinci fıkrasında 2022 yılının birinci altı aylık dönemi için öngörülen %5 oranını,
c) 2022 yılı Aralık ayı endeksinin 2022 yılı Haziran ayı endeksine göre altı aylık değişim oranının 5 inci maddenin ikinci fıkrasında 2022 yılının ikinci altı aylık dönemi için öngörülen %7 oranını, ...
aşması halinde, 5 inci maddenin birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında yer alan katsayılar, sözleşme ücreti artış oranları ve ücret tavanları ile 7 nci maddede yer alan ortalama ücret toplamı üst sınırı, söz konusu altı aylık dönemlere ilişkin enflasyon rakamının ilan edildiği ayın 1'inden geçerli olmak üzere aşan kısım kadar artırılır.'' kuralına; 5. maddesinin beşinci fıkrasında da, ''Hazine ve Maliye Bakanlığı, 8 nci maddede öngörülen hallerin gerçekleşmesi durumunda birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirlenmiş olan katsayıları, sözleşme ücreti artış oranlarını ve ücret tavanları ile 7 nci maddede yer alan ortalama ücret toplamı üst sınırlarını; anılan fıkralarda belirlenmiş olan artış oranı ile 8 inci madde uyarınca verilecek enflasyon farkını yansıtacak şekilde yeniden belirler ve duyurur.'' kuralına yer verilmiştir.
Diğer yandan, 19/01/2022 tarih ve 3751 sayılı Kanun'un 16. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Geçici 38. maddesinde düzenlenen ''4688 sayılı Kanuna göre düzenlenen Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme'nin İkinci Kısım Birinci Bölümünün 5 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca %5 artış oranı üzerinden belirlenmiş olan katsayılar, sözleşme ücreti artış oranları ve ücret tavanları ile 7 nci maddesi uyarınca 2022 yılının birinci altı aylık dönemi için belirlenmiş olan ortalama ücret toplamı üst sınırı %7,5 oranına göre yeniden belirlenerek uygulanır. Aynı Bölümün 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan %5 oranı %7,5 olarak uygulanır.'' hükmü, 01/01/2022 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin 8. maddesiyle enflasyon farkı ödemesinin ne şekilde belirleneceği düzenlenmiş olup, buna göre, altı aylık enflasyon değişim oranının, 2022 yılı birinci altı aylık dönemi için öngörülen %5'lik artış oranını aşan kısmı kadarının yansıtılacağı belirlendikten sonra; 5. maddesinde de, birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirlenmiş olan katsayıları, sözleşme ücreti artış oranlarını ve ücret tavanları ile 7 nci maddede yer alan ortalama ücret toplamı üst sınırlarını, %5 ve %7'lik artış oranı ile 8. madde uyarınca verilecek enflasyon farkını yansıtacak şekilde yeniden belirleme ve duyurma yetki ve görevi davalı idareye verilmiştir.
19/01/2022 tarih ve 3751 sayılı Kanun'un 16. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Geçici 38. maddesinde, kamu görevlileri ile emekliliklerinin aylık ve ücretlerinde Toplu Sözleşmeyle yapılan artış oranının söz konusu dönemde TÜFE endeksinde gerçekleşen artış oranının altında kalması durumunda, aylık ve ücretlerde enflasyon nedeniyle oluşacak kaybın telafi edilmesi amaçlanmış olup; bu kapsamda, memur ve emekli aylıklarında 01/01/2022 - 30/06/2022 döneminde geçerli olmak üzere uygulanacak genel artış oranı da %7,5 olarak belirlenmiştir.
2022 yılı ilk altı aylık dönemde, TÜFE endeksinde %42,35 oranında artış gerçekleşmiş, bu artış, anılan dönemde kamu görevlileri ile memur emeklileri aylıklarında 375 sayılı KHK'nin Geçici 38. maddesi uyarınca yapılan genel artış oranı olan %7,5 oranını, %32,42 oranında aşmıştır. Bu nedenle, 6. Dönem Toplu Sözleşmeyle 01/07/2022-31/12/2022 döneminde geçerli olmak üzere belirlenmiş olan %7 oranındaki genel artış, enflasyon farkını yansıtacak şekilde arttırılmış ve %41,69 oranına ulaşmıştır.
Davacı tarafından, Toplu Sözleşmeye göre Ocak 2022'de %5, Temmuz 2022 de %7 zam öngörüldüğü, 375 sayılı KHK'nin Geçici 38. maddesi ile verilen %2,5 oranındaki ilave artışın refah payı olduğu, bu ek zammın 6 aylık enflasyon farkı hesabında dikkate alınmaması, diğer bir deyişle, 6 aylık enflasyon farkından %7,5 değil %5 indirilerek hesaplama yapılması gerekirken, 6 aylık enflasyon oranından düşülecek miktara eklenmek suretiyle yanlış hesaplama yapıldığı, buna göre enflasyon farkının %37,35 olarak uygulanması gerektiği; ayrıca 01/07/2022 - 31/12/2022 dönemi için öngörülen %7'lik zammın uygulama biçiminin de yanlış olduğu, öncelikle mevcut ücret ve aylıkların %37,35 arttırılacağı, ardından düzeltilmiş ücret ve aylıklara %7 zam yapılacağı, böylece %41,69 oranında belirlenen artışın %46,96 olması gerektiği ileri sürülmüştür.
Ancak, 375 sayılı KHK'nin Geçici 38. maddesinde, "Aynı Bölümün 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan %5 oranı %7,5 olarak uygulanır." hükmüne yer verildiğinden, enflasyon farkının hesabında genel artış oranının %7,5 olarak uygulanacağı açıktır. Böylelikle, altı aylık enflasyon değişim oranının, 2022 yılı birinci altı aylık dönemi için öngörülen %7,5'lik artış oranlarını aşan kısmı kadar yansıtılacağı hususuyla birlikte değerlendirildiğinde, Toplu Sözleşme'ye göre ikinci yarı yıl için öngörülen %7 oranınına göre belirlenen %41,69 oranındaki artışın da, anılan madde hükmüne uygun olduğu sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, Hazine ve Maliye Bakanlığının "Mali ve Sosyal Haklar" konulu 04/07/2022 tarih ve 1342135 sayı, 9 Sıra Nolu Genelge'sinde hatalı hesaplama ve mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ….-TL yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı davalar için belirlenen ….-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 27/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.