T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/4527
Karar No : 2023/3958
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ....
2- ... Valiliği
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 6. fıkrası gereği lisanslı firma tarafından ön işlem, geri kazanım ve/veya bertaraf işlemi yapılmadığından bahisle 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (r) bendi ile 23.maddesi uyarınca davacıya ait işletmeye 433.182,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Ankara Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; dava konusu işlemde tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle ceza miktarının artırıldığı, ancak dava konusu işlemden önce aynı gerekçeyle tesis edilen idari para cezasına ilişkin olarak ... İdare Mahkemesinde açılan dava neticesinde ... tarih ve E:... , K:... sayılı karar ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, dava konusu işlemde tekerrür hükümlerinin uygulanmasının dayanağı olan idari para cezasına ilişkin işlemin yargı kararı ile iptal edilmesi nedeniyle dava konusu işlemde tekerrür hükümlerinin uygulanmasını gerektiren nedenin ortadan kalktığı, tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle tesis edilen işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Dava konusu yaptırım kararına dayanak olan çevre denetim tutanağının davacının bertaraf işlemini gerçekleştirdiği işyerinde gerekli inceleme ve araştırma yapılmaksızın ve sorumlu kişilerin imza ve beyanı alınmaksızın sadece Emniyet Müdürlüğü ekiplerince yapılan tespit ve eldeki bilgi belgeler incelenerek ofis ortamında düzenlendiği, mevzuatta öngörülen usule uygun düzenlenmediği, usulune uygun düzenlenmeyen tutanak dayanak yapılarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu belirtilerek davalı idarelerin istinaf başvurularının yukarıda belirtilen gerekçe eklenmek suretiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idarelerden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından; Çevre Kanununun 23. maddesinde yer alan düzenlemenin, ceza hukuku alanındaki özel tekerrür olarak kabul edilemeyeceği, madde başlığı ya da içeriğinde ilk eylemin cezalandırılması gerektiğine dair bir koşula yer verilmediği, bu nedenle de tekrara konu fiilin gerçekleşmesinin yeterli olacağı, diğer kurumların kendi mevzuatları uyarınca yaptıkları denetimler sırasında 2872 sayılı Çevre Kanununa aykırı bir durum tespit etmeleri halinde bu durumun olaya ilişkin belgelerle birlikte Bakanlıklarına intikal ettirildiği, intikal ettirilen bilgi ve belgelerde yer alan hususların ihbar kabul edilerek ilgili Yönetmelikte yer alan hükümler uyarınca ihlalin belirlenmesi için fotoğraf, kamera ve diğer teknik cihazlardan yararlanılması veya numune alınması işleminin, ilgililerin olay yerinden ayrılması, olayın kendine özgü mahiyeti, ihlalin anlık gerçekleşmesi gibi fiili imkansızlıklar nedeniyle yapılamadığı durumlarda, bildirimde/ihbarda bulunan ilgili kurumun tutanağı ve diğer somut deliller esas alınmak suretiyle, denetime ilişkin mevcut şartları, fiiliyatta ihlalin devam edip etmediği hususlarını içeren bir tutanak tanzim edilerek işlem tesis edildiği, dava konusu olayda da Bakanlıklarına yapılan bildirimin ihbar olarak kabul edildiği, emniyet personelince araç üzerinde ve pol-net sisteminde, Bakanlık personelince ise emniyet personelinden temin edilen evrak üzerinden ve sistemden yapılan incelemeler neticesinde davacının Kanuna aykırı fiilinin herhangi bir şüpheye yer vermeyecek şekilde tespit edildiği ve eylemine uyan idari yaptırım kararının uygulandığı ileri sürülmektedir.
Davalı idarelerden Ankara Valiliği tarafından; hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği, davacı hakkında aynı konu ile ilgili farklı emniyet müdürlükleri tarafından çok sayıda tespit yapılarak idarelerine bildirildiği, söz konusu tespitlerin tekrar davacının işyerine gidilerek incelenmesi gereken mahiyette olmadıkları, Çevre Denetim Yönetmeliğinin 17.maddesinde olay yerine gidilmeden de çevre denetim tutanağı tanzim edilebileceğine dair düzenlemeye yer verildiği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idarelerin temyiz istemlerinin reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ... 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 6. fıkrası gereği lisanslı firma tarafından ön işlem, geri kazanım ve/veya bertaraf işlemi yapılmadığından bahisle 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (r) bendi ile 23. maddesi uyarınca davacıya ait işletmeye idari para cezası verilmesine ilişkin Ankara Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun ''Tanımlar'' başlıklı 2. maddesinde; "Atık" herhangi bir faaliyet sonucunda oluşan, çevreye atılan veya bırakılan her türlü madde olarak tanımlanmış, ''Kirletme Yasağı'' başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında; ''Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.'' hükmüne; ''İdari Nitelikli Para Cezaları'' başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasının ''r'' bendinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan halinde; "Bu Kanunda ve yönetmeliklerde öngörülen usûl ve esaslara, yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak atık toplayan, taşıyan, geçici ve ara depolama yapan, geri kazanan, geri dönüşüm sağlayan, tekrar kullanan veya bertaraf edenlere 24.000 Türk Lirası, ithal edenlere 60.000 Türk Lirası idarî para cezası verilir."hükmüne, aynı maddenin 2. fıkrasında; "Bu maddenin (ı) bendinin (1), (2), (3) ve (4) numaralı alt bentleri ile (k), (l), (r), (s), (t), (u), (v) ve (y) bentlerinde öngörülen idarî para cezaları kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir." hükmüne, "Fiillerin tekrarı" başlıklı 23. maddesinde ise; "Bu Kanunda belirtilen idarî para cezaları, bu cezaların verilmesini gerektiren fiillerin işlenmesinden itibaren üç yıl içinde birinci tekrarında bir kat, ikinci ve müteakip tekrarında iki kat artırılarak verilir." hükmüne yer verilmiştir.
Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin (g) bendinde; "Geçici depolama alanı", Ek-1’e uygun olarak, ömrünü tamamlamış araçların arındırıldığı, söküldüğü ve işleme tesisine gönderilinceye kadar geçici olarak bekletildiği ve 15 inci maddeye göre çevre izin ve lisansı alınmış alanlar olarak tanımlanmış, 13. maddesinin 2. fıkrasında "Ömrünü tamamlamış araçların trafik kaydının silindiğinin ve çevreyle uyumlu olarak bertaraf edildiğinin belgelenebilmesi için, Ek-3’te örneği yer alan “Araç Kayıttan Düşme ve Bertaraf Formu” kullanılır." hükmüne, 5. fıkrasında "Geçici depolama ve işleme tesisleri tarafından yeniden kullanım amacıyla satışa sunulacak ön ve arka kapılar, bagaj kapağı, motor kaputu, torpido ve iç göstergelerin bulunduğu konsül, motor bloğu, diferansiyel, tavan sacı, patlamamış hava yastıkları, vites kutusu, ön ve arka tamponlar Bakanlığın veri sistemi doğrultusunda barkodlanır." hükmüne, 14. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde; "Geçici depolama alanlarına kabul edilen ömrünü tamamlamış araçlar, Ek-1’e göre azami otuz iş günü içinde arındırılır." hükmüne, 23. maddesinde; "Bu Yönetmeliğe aykırılığın tespiti halinde, 2872 sayılı Çevre Kanununun 15 inci maddesi ile 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (g), (r), (s), (u) ve (v) bentleri ve 23 üncü maddesi doğrultusunda işlem yapılır." hükmüne yer verilmiştir.
Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin "Genel ilkeler" başlıklı 5. maddesinin 6. fıkrasında; "Ara depolama ile toplama-ayırma tesisleri hariç olmak üzere çevre lisansı bulunan ön işlem, geri kazanım ve/veya bertaraf tesisleri kabul ettikleri atıkları işlem yapmaksızın başka bir tesise Bakanlık onayı olmadan gönderemez." hükmüne, "İdari yaptırım" başlıklı 25. maddesinde; "Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında 2872 sayılı Çevre Kanununda öngörülen müeyyideler uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
Ayrıca, (ihlalin gerçekleştiği tarihte yürürlükte bulunan ve Çevre Denetimi Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılan) Çevre Kanununa Göre Verilecek İdarî Para Cezalarında İhlalin Tespiti ve Ceza Verilmesi İle Tahsili Hakkında Yönetmeliğin 13. maddesinde; "(1) Kanunun ilgili hükümleri çerçevesinde Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı veya Bakanlıkça yetki verilmiş kurum veya kuruluşların yetkili makam tarafından çevre denetimi ile görevlendirilen personelce yapılan denetimler sonucunda tespit edilen ihlallerle ilgili olarak, fiilleri işleyenler hakkında Ek-3’te yer alan Çevre Denetim Tutanağı; gemilerle ilgili olarak ise Ek-2’de yer alan Tespit Tutanağı düzenlenir. (2) Çevre Denetim Tutanağı ile Tespit Tutanağı en az üç nüsha düzenlenir. Bunların her nüshası arasına karbon kâğıdı konulan ya da kendiliğinden karbonlu tutanaklar sabit, mürekkepli veya tükenmez kalemle tam ve eksiksiz doldurularak, tutanağı düzenleyenlerin her biri ve ihlale neden olan sorumlu kişi tarafından imzalanır. İhlale neden olan sorumlu kişi, imza atmaktan kaçındığı takdirde bu durum tutanakta belirtilir. (3) Belirtilen şekilde düzenlenen Çevre Denetim Tutanağı ile Tespit Tutanağı, numune alınmış ise analiz sonucuna ilişkin rapor, fotoğraf, video çekimi yapılmış ise buna ilişkin kanıtlar ve ilgili diğer her türlü belgeler de eklenmek suretiyle denetim ile görevlendirilen personelin bağlı olduğu ve idarî yaptırım kararı vermeye yetkili merciye intikal ettirilir." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; Mut İlçe Emniyet Müdürlüğü ekiplerince 24/09/2019 tarihinde yapılan denetimde yol kenarında park halinde bulunan ve yediemin otoparkına çekilen plakasız aracın pol-net sistemi üzerinden yapılan sorgulamada 7103 sayılı Vergi Kanunları ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca hurdaya ayrılan ... plakalı araç olduğunun tespit edildiği, durumun Türkiye Noterler Birliğine ve anılan birlik tarafından da Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bildirildiği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca Ömrünü Tamamlamış Araçlar Bertaraf Takip Sistemi (ÖTA sistemi) üzerinden yapılan incelemede söz konusu araç için 02/09/2019 tarihinde davacıya ait işletme tarafından düzenlenmiş olduğu tespit edilen Araç Kayıttan Düşme ve Bertaraf Formu da iletilmek suretiyle gerekli işlemlerin yapılmasının Ankara Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünden istenmesi üzerine, Ankara Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü personelince Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Enteğre Çevre Bilgi Sistemi, e-izin portalı ve Ömrünü Tamamlamış Araçlar Bertaraf Takip Sistemi (ÖTA sistemi) üzerinden yapılan inceleme, Mut İlçe Emniyet Müdürlüğünce yapılan tespit ve gönderilen bilgi ve belgeler ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yazısı ekinde gönderilen bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi neticesinde, ... plakalı ömrünü tamamlamış araç için davacıya ait işletme tarafından 02/09/2019 tarihli Araç Kayıttan Düşme ve Bertaraf Formu düzenlenmesine rağmen araçta söküm ve bertaraf işlemlerinin gerçekleştirilmediği tespitini içeren 19/02/2020 tarihli çevre denetim tutanağının düzenlendiği, söz konusu tutanağa ve yukarıda açıklanan bilgi ve belgelere dayanılarak Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 6. fıkrası gereği davacı lisanslı firma tarafından ön işlem, geri kazanım ve/veya bertaraf işlemi yapılmamış olduğundan bahisle (Ömrünü Tamamlamış Araç Geçici Depolama Lisansı kapsamında, ... plakalı ve ... şase nolu ömrünü tamamlamış araca söküm ve arındırma işlemi yapılmaması), 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (r) bendi ve 23. maddesi uyarınca davacıya 433.182,00- TL idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince her ne kadar dava konusu işlemde tekerrür hükümlerinin uygulanmasının dayanağı olan idari para cezasına ilişkin işlemin yargı kararı ile iptal edilmesi nedeniyle işbu dava konusu işlemde tekerrür hükümlerinin uygulanmasını gerektiren nedenin ortadan kalktığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, dava konusu idari para cezasının Çevre Kanununun 23. maddesi uyarınca artırılmak suretiyle verilmesine dayanak teşkil eden, davacıya idari para cezası verilmesine ilişkin Ankara Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada dava konusu işlemin iptali yolunda ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı karara karşı yapılan istinaf isteminin reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının Dairemizin 09/02/2023 tarih ve E:2021/7753, K:2023/1441 sayılı kararıyla bozulduğu anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince dava konusu yaptırım kararına dayanak olan çevre denetim tutanağının mevzuatta öngörülen usule uygun düzenlenmediği, usulune uygun düzenlenmeyen tutanak dayanak yapılarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı ek gerekçesiyle istinaf isteminin reddine karar verilmiş ise de Ömrünü Tamamlamış Araç Geçici Depolama Lisansına sahip davacıya ait işletme tarafından, Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca Araç Kayıttan Düşme ve Bertaraf Formu düzenlenerek 30 iş günü içerisinde söküm ve arındırma işlemleri yapılmak üzere teslim alınan aracın Mut Emniyet Müdürlüğü ekiplerince yapılan denetimde yol kenarında plakasız olarak bulunarak yediemin otoparkına çekildiği ve durumun kayıt altına alınarak davalı idarelere bildirildiği, davalı idarelerden Ankara Valiliği tarafından olayın kendine özgü durumu dikkate alınarak elektronik bilgi sistemleri üzerinden yapılan incelemeler ile Mut İlçe Emniyet Müdürlüğü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca gönderilen bilgi ve belgeler değerlendirilmek suretiyle denetim tutanağının düzenlendiği göz önünde bulundurulduğunda davacıya ait işletme tarafından gerçekleştirilen Çevre Kanunu hükümlerine aykırı fiilin tespitine ilişkin olarak düzenlenen söz konusu denetim tutanağının ilgili mevzuatta öngörülen usule uygun olarak düzenlendiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, dava konusu idari para cezasının Çevre Kanununun 23. maddesi uyarınca artırılmak suretiyle verilmesine dayanak teşkil eden işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf isteminin reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararının Dairemizce bozulması nedeniyle Mahkemece yapılacak yargılama neticesinde yeniden verilecek karar da göz önünde bulundurulmak suretiyle, oluşan yeni hukuki duruma göre, bakılmakta olan davada işin esasına girilerek yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 17/04/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.