T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/4700
Karar No : 2023/2006
KARAR DÜZELTME İSTEMİNDE
BULUNAN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : …Genel Müdürlüğü - …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının onanmasına dair Danıştay Altıncı Dairesinin 17/02/2022 tarih ve E:2019/17231, K:2022/1821 sayılı kararının; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi uyarınca düzeltilmesi istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Balıkesir ili, Gömeç ilçesi, … Mevkii, … pafta, … parsel (yeni … ada, … parsel) sayılı taşınmazın 227.05 m²'lik kısmının kamulaştırılmasına yönelik tesis edilen … tarih ve … sayılı kamu yararı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: 2942 sayılı Kanunun 6. maddesinin son fıkrası uyarınca kamulaştırma işlemine başlanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı davalı idare işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 08/09/2014 tarih ve E:2014/1431, K:2014/5266 sayılı kararıyla bozulması üzerine bozma kararına uyularak, dava konusu edilen … tarih ve … sayılı kamu yararı kararının dava konusu parseli kapsamadığı, davacının meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisinin bulunmadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine dair … İdare Mahkemesince … tarih ve E:…, K:… sayılı karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Davacının temyiz başvurusu üzerine Danıştay Altıncı Dairesinin 17/02/2022 tarih ve E:2019/17231, K:2022/1821 sayılı kararı ile temyize konu karar hukuk ve usule uygun bulunmuş ve kararın onanmasına karar verilmiştir.
KARAR DÜZELTME TALEP EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, davalı idarece … Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… kayıtlı olarak açılan kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasında anılan Mahkemeye sunulan belgeler arasında … tarih ve … sayılı kamu yararı kararının gösterildiği, dava dilekçesinin içeriğinde … tarih ve … sayılı işlemin de dava konusu edildiği, davacıya atfedilecek bir kusurun bulunmadığı ve kendisinin ehliyetli olduğu, dava açmalarındaki amaçlarının uyuşmazlığa konu taşınmazın 227,05 m2'lik kısmının kamulaştırılmasına ilişkin davalı idare işleminin iptaline yönelik olduğu ileri sürülerek Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın düzeltilmesi istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…'NIN DÜŞÜNCESİ : Karar düzeltme isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 103. maddesinin b) bendi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesi yürürlükten kaldırılmış ise de; anılan Yasanın 27. maddesiyle 2577 sayılı Yasaya eklenen Geçici 8. maddenin 1. fıkrasındaki "Bu Kanunla idari yargıda kanun yollarına ilişkin getirilen hükümler, 2576 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 3 üncü maddesine göre kurulan bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başlayacakları tarihten sonra verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce verilmiş kararlar hakkında, kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan kanun yollarına ilişkin hükümler uygulanır." kuralı uyarınca, bu maddeye göre kararın düzeltilmesi yolundaki istemin incelemesine geçildi. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine göre kararın düzeltilmesi istemi yerinde görüldüğünden Dairemizin 17/02/2022 tarih ve E:2019/17231, K:2022/1821 sayılı kararı kaldırılarak işin esası incelendi:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı, Balıkesir ili, Gömeç ilçesi, … Mevkii, … pafta, …parsel (yeni … ada, … parsel) sayılı taşınmazın malikidir.
Davalı idarenin … tarih ve … sayılı işlemi ile "...onaylı imar planı bulunduğu için kamu yararı kararı alınmasına ve Bakanlıkça onaylanmasına gerek bulunmadığından..." bahisle, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 6. maddesinin son fıkrası uyarınca kamulaştırma işlemine başlanmasına karar verilmiştir.
Yine davalı idarenin … tarih ve … sayılı işlemi ile "...işleme konu taşınmaz malların genel bütçe ile idare edilen Genel Müdürlük adına kamulaştırılmasında ve kamulaştırılan taşınmaz malların Hazine adına tescili ile yol olarak terkininde kamu yararı bulunduğuna..." karar verilmiş, anılan kararın ekinde Karayolları 2. Bölge Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı eki kamulaştırma planı yer almaktadır.
Yukarıda bahsi geçen davalı idare işlemlerinin içeriğinden, anılan işlemlerin uyuşmazlığa konu taşınmazı kapsayıp kapsamadığı anlaşılamamaktadır.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 8. maddesi uyarınca düzenlenen 20/02/2012 tarihli anlaşmazlık tutanağında; uyuşmazlığa konu taşınmazın kamulaştırılması ile ilgili olarak, … tarih ve … sayılı kamu yararı kararı ile … tarih ve … sayılı kamulaştırma işlemine başlanmasına kararı dayanak gösterilmiştir.
Anlaşma olmaması nedeniyle davalı idare tarafından davacıya karşı …Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… kayıtlı olarak 2942 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca uyuşmazlığa konu taşınmazın kamulaştırılması amacıyla açılan kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasında sunulan dava dilekçesinde, uyuşmazlığa konu parselin 227,05 m2'lik kısmının kamulaştırılması hakkında, … tarih ve … sayılı kamu yararı kararı ile … tarih ve … sayılı kamulaştırma işlemine başlanmasına kararı alındığı ifadelerine yer verilmiştir.
Asliye Hukuk Mahkemesince meşruhatlı davetiyenin davacıya tebliği üzerine bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 36. maddesinin 1. fıkrasında, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." hükmüne yer verilmiştir. 35. maddesinde, herkesin, mülkiyet hakkına sahip olduğu, bu hakkın ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı düzenlenmiş, 46. maddesinde ise idareye, mülkiyet hakkını, malikin rızası dışında kamu yararı amacıyla, gerçek karşılığını peşin olarak ödemek ve kanunla gösterilen esas ve usullere uymak suretiyle kamulaştırma yoluyla sınırlama yetkisi tanınmıştır.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, ''Kamulaştırma şartları'' başlıklı 3. maddesinin ilk fıkrasında; "İdareler, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler." hükmüne, 5. maddesinde kamu yararı kararı vermeye yetkili merciler sayılmış, 6. maddesinde ise 5. maddede sayılan merciler tarafından verilecek kamu yararı kararını onaylayacak merciler sayıldıktan sonra onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek olmadığı, bu durumlarda yetkili icra organınca kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren bir karar alınacağı kurala bağlanmıştır.
Kamulaştırma Kanunu uyarınca imar planı bulunan yerlerde kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin yürütülmesi için ilgili idarelerin kamulaştırmaya başlama kararı alarak bu planlara uygun kamulaştırma yapmaları gerekmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; …İdare Mahkemesi Başkanlığına sunulan 11/12/2012 tarihli dava dilekçesi, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesine uygun görülmeyerek reddedilmiştir. Anlan dilekçe ret kararında Mahkeme tarafından, … tarih ve … sayılı kamulaştırma işlemine başlanmasına kararının davalı idarenin iç işleyişine ilişkin olduğu, … tarih ve … sayılı kamu yararı kararının ise kesin ve yürütülmesi zorunlu olduğu ifadelerine yer verilmiştir.
Sonrasında yenilenen dilekçe ile davacı taraf … tarih ve … sayılı kamu yararı kararını dava konusu etmiş, yenileme dilekçesinin içeriğinde … tarih ve … sayılı kamulaştırma işlemine başlama kararından da bahsedilmiştir.
Davalı idarece sunulan savunma dilekçesinde; uyuşmazlığa konu parselin bulunduğu yer için … tarih ve … sayılı kamulaştırma işlemine başlanmasına kararı alındığı, yenileme dilekçesinde iptali istenen … tarih ve … sayılı kamu yararı kararının ise imar planı dışında yer alan taşınmazlar için alındığı, uyuşmazlığa konu parseli kapsamadığı belirtilmiştir.
Uyuşmazlıkta; Dairemizin yukarıda anılan bozma kararı sonrası İdare Mahkemesince her ne kadar uyuşmazlık konusu parselin Aliağa-Bergama … Devlet yolunun Km:102+000 noktasında bulunduğu, imar planı içinde yer alması sebebiyle kamu yararı kararı alınmadan doğrudan kamulaştırma işlemine başlama kararı alındığı, kamu yararı kararının ise … Devlet Yolunun Km:96+099.23 - 101+516.17 ile 104+027.89 - 105+498.17 arasındaki imar planı içerisinde yer almayan taşınmazlar için alındığı, dolayısıyla dava konusu edilen … tarih ve … sayılı kamu yararı kararının dava konusu parseli kapsamadığı görüldüğünden, dava konusu kamu yararı kararı alınmasına ilişkin işlem ile davacının meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisinin bulunmadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiş ise de, hem yukarıda anılan davalı idare işlemlerinde, uyuşmazlığa konu taşınmazı da kapsadığı açıkça belirtilmemiş, diğer bir deyişle hangi işlemin uyuşmazlığa konu taşınmaz hakkında tesis edildiği anlaşılamamış, hem de …İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı dilekçe ret kararıyla davacının hatalı yönlendirilmesi birlikte değerlendirildiğinde, davacı tarafından yenileme dilekçesinde her ne kadar … tarih ve … sayılı kamu yararı kararının iptali isteminde bulunulmuş ise de, hem dava hem de yenileme dilekçesinin içeriğinden davacının asıl şikayet konusu ettiği hususun taşınmazın kamulaştırılması olduğu anlaşılmakta, hak arama hürriyeti kapsamında değerlendirme yapılarak dava konusu edilen işlemin … tarih ve … sayılı kamulaştırma işlemine başlanmasına kararı olarak kabulü gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda; İdare Mahkemesince dava konusu edilen … tarih ve … sayılı kamulaştırma işlemine başlanmasına kararı incelenerek işin esasına geçilmesi gerekirken, dava konusu işlem olarak … tarih ve … sayılı kamu yararı kararı incelenerek davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesinde hukuka uygunluk görülmemiştir.
Öte yandan; Dairemizin E:2019/17231 sayılı 15/11/2021 tarihli ara kararımıza dava dışı …Belediye Başkanlığınca verilen 01/02/2022 tarihli cevabi yazıda, uyuşmazlığa konu parselin 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ticari + konut alanında kaldığının belirtildiği; kamulaştırma işlemi, düzenleyici bir işlem olan imar planının uygulanması niteliğinde olup, taşınmazların imar planında ayrıldığı amaç doğrultusunda kamulaştırma yapılabileceği hususlarının bozma sonrası verilecek kararda dikkate alınması gerektiği tabidir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının karar düzeltme isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle ehliyet yönünden reddine ilişkin … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 23/02/2023 tarihinde, kesin olarak, oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY (X) :
Karar düzeltme isteminin reddi gerektiği oyuyla, karar düzeltme istemi kabul edilerek Mahkeme kararının bozulmasına ilişkin çoğunluk kararına katılmıyorum.
KARŞI OY (XX) :
Dava dosyasının incelenmesinden; uyuşmazlığa konu taşınmazın 227.05 m²'lik kısmının kamulaştırılmasına yönelik alınan … tarih ve … sayılı kamu yararı kararının iptalinin istendiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu edilen kamu yararı kararının, kamulaştırma işlemine hazırlık işlemi niteliğinde olduğu, kesin ve icrai bir işlem niteliğinde olmadığı açıktır.
Bu nedenle, davalı idarenin karar düzeltme istemi kabul edilerek, henüz dava edilebilir aşamaya gelmeyen idari işlemin iptali istemiyle açılan davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekirken, davanın ehliyet yönünden reddine dair İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği oyuyla gerekçe yönünden çoğunluk kararına katılmıyorum.