T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/4771
Karar No : 2023/7776
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
3- … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- … 2- … 3- …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Adana İli, Çukurova İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaza ilişkin imar planlarının ve yapı ruhsatının iptal edilmesi nedeniyle uğranıldığı iddia edilen 158.338,00 TL inşaat bedeli, 15.616,00 TL kazı bedeli, 237.080,00 TL dolgu bedeli olmak üzere toplam 411.034,00 TL tutarındaki zararın tazmini istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarihli, E:…, K:… sayılı kararında; uyuşmazlığa konu taşınmazın kamulaştırılması kararına istinaden davacılar ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) arasında konut karşılığı sözleşme yapıldığı, bu sözleşmede yer alan değerleme komisyonu tarafından belirlenen değerin davacılar tarafından da kabul edildiği, bu değerlemenin tespitinde davacıların tazminini istediği bakılan davaya konu tazminat unsurlarının da yer aldığı, ayrıca davalı idareler tarafından yargı kararının uygulanması niteliğinde imar planı değişikliği gerçekleştirildiği, hukuka uygun olarak tesis edilen iş ve işlemlerden davacıların iddia ettikleri zararların doğmasına hukuken olanak bulunmadığı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince, Mahkeme kararına davacılar tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddi yolunda verilen kararın bozulmasına ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin 01/12/2020 tarihli, E:2018/2698, K:2020/11756 sayılı kararına uyularak verilen … tarihli, E:…, K:… sayılı kararda; hukuka aykırılığı yargı kararıyla saptanan imar planına dayalı olarak verilen, ancak tesis edildiği tarihte dayanağı imar planına uygun olan … tarih ve … sayılı yapı ruhsatına güvenilerek davacılar tarafından uyuşmazlığa konu harcamaların yapıldığı anlaşıldığından, hukuka aykırı planı onaylayan ve ruhsatı veren idarenin kusurlu davranışı nedeniyle ortaya çıkan zararı karşılaması gerektiği, dava konusu muhdesatların değerinin Adana Sulh Hukuk Mahkemesinin … sayılı D.İş dosyasında düzenlenen 14/10/2008 tarihli bilirkişi raporunda toplam 411.034,00 TL olarak tespit edildiği, Göl Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi sürecinin ilerlediği günümüz şartlarında yeniden keşif yapılmasının sağlıklı bir veriye ulaştıramayacağı, bu nedenle Sulh Hukuk Mahkemesinin anılan dosyasındaki bilirkişi raporunda tespit edilen zarar miktarının Bölge İdare Mahkemesi kararına esas alınmasının uygun olacağı, Göl Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında davacılar ile TOKİ arasında konut karşılığı imzalanan 19/07/2016 tarihli sözleşme kapsamında taşınmaz üzerinde bulunan 3 adet temel ve 3 adet duvar için herhangi bir ödeme yapılmaması sebebiyle 3 adet temel ve 3 adet duvar bedeli olarak 411.034,00TL'nin dava tarihi olan 11/11/2014 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerce davacılara ödenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1. … Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, dava konusu taşınmazın, Göl Mahallesi Gecekondu Önleme Bölgesi sınırları içerisinde kaldığı, bu bölgede plan onama yetkisinin Toplu Konut İdaresi Başkanlığında olması sebebiyle anılan idarenin de davada hasım olarak belirlenmesi gerektiği, nitekim dava konusu taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca onaylanan 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planlarda konut, ticaret, teknik altyapı ve yol alanlarında kaldığı, davacıların, konut tercihinde bulunarak muvafakat senedi imzaladıkları ve bu doğrultuda taşınmazın mülkiyetinin TOKİ adına tescil edildiği, hak sahipliği değerlendirme formlarında, inşaatların fiili gerçekleşme durumları göz önünde bulundurularak eksik imalat payları düşülmek suretiyle dava konusu muhdesat bedellerinin belirlenip, ödenmesi gereken konut değerine ilişkin hesaplamalara dahil edildiği, bu nedenle söz konusu muhdesat bedellerinin davacılara ödendiğinin kabul edilmesi gerektiği, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda ise imalatların gerçekleşme oranlarının dikkate alınıp alınmadığı hususunda bir açıklık bulunmadığı, bu nedenle anılan raporun hükme esas alınamayacağı, Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
2. … Belediye Başkanlığı tarafından, davanın süreaşımı nedeniyle reddi gerektiği, dava konusu taşınmazın, Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin 27/03/1995 tarihli, 120 sayılı kararıyla uygun bulunan 1/5000 ölçekli nazım imar planında konut alanında gösterildiği, Seyhan Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararıyla uygun bulunan 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında, söz konusu üst ölçekli plan doğrultusunda dava konusu taşınmazın yine konut alanı olarak belirlendiği, dava konusu taşınmazın sonrasında park ve yeşil alan olarak belirlenmesinin Adana Büyükşehir Belediyesince onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planıyla gerçekleştirildiği, ilçe Belediyesinin, planların kademeli birlikteliği ilkesi gereği, üst ölçekli plana uygun plan yapmakla yükümlü olduğu, bu anlamda sorumluluğunun kabul edilemeyeceği, ayrıca, yargılama sürecinde dava konusu taşınmazın Seyhan İlçesi sınırlarından çıkarılarak Çukurova İlçesine dahil edildiği, bu nedenle davanın Çukurova Belediyesi husumetiyle görülmesi gerektiği, dava konusu muhdesat bedellerinin, konut karşılığı anlaşma yapan davacılarla TOKİ arasında imzalanan 19/07/2016 tarihli Muvafakat Senetleri kapsamında, söz konut için davacılarca yapılması gereken peşin ödemeden düşülmesinin kararlaştırıldığı, bu nedenle muhdesat bedellerinin davacılara ödendiğinin kabul edilmesi gerektiği, Bölge İdare Mahkemesince karara esas alınan bilirkişi raporunda, imalatların gerçekleşme oranlarının dikkate alınıp alınmadığı hususunda bir açıklık bulunmadığından anılan raporun hükme esas alınamayacağı, Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
3. … Belediye Başkanlığı tarafından, davacıların, kentsel dönüşüm projesi kapsamında konut karşılığı anlaşma yolunu tercih ettikleri, bu doğrultuda idare ile imzaladıkları sözleşmelerde dava konusu muhdesat bedelleri için de bir değer öngörüldüğünden söz konusu bedellerin davacılara ödendiğinin kabul edilmesi gerektiği, öte yandan, hükme esas alınan … Sulh Hukuk Mahkemesinin … D.İş sayılı dosyasında düzenlenen 14/10/2008 tarihli bilirkişi raporunda imalatların fiili gerçekleşme oranları dikkate alınmadığından, anılan raporun hükme esas alınamayacağı, Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacılar tarafından, Seyhan Belediyesinin hukuki sorumluluğunun devam ettiği, 19/07/2016 tarihli muvafakat senetleri kapsamında kendilerine herhangi bir ödeme yapılmadığı, TOKİ tarafından Mahkemeye sunulan Hak Sahipliği Değerlendirme Formlarının anlaşma esnasında kendilerine gösterilmediği, nitekim anılan formlar üzerinde imzalarının da bulunmadığı, bu formlarda eksik imalat bedeli olarak 508.778,87 TL'nin düşüldüğü, … Sulh Hukuk Mahkemesinin … D. İş sayılı dosyasından alınan 14/10/2008 tarihli bilirkişi raporunda, muhdesat bedellerinin 411.034,00 TL olarak hesaplandığı, tüm bu hususlar göz önünde bulundurulduğunda, uğradıklarını iddia ettikleri zararın TOKİ tarafından karşılandığından bahsedilemeyeceği belirtilerek temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Adana İli, Çukurova İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz, Adana Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarihli, … sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında konut alanı olarak belirlenmiş; Seyhan Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planıyla da, daha önce yeşil alan iken konut alanına dönüştürülmüştür. Taşınmazın imar planlarındaki konut fonksiyonu doğrultusunda, … tarihli, … sayılı yapı ruhsatı düzenlenmiş ve davacılar tarafından inşaata başlanılmıştır.
Kısa bir süre sonra, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayılı dosyası üzerinden tapu kaydının iptali ve men'i müdahale istemleriyle; ... İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyası üzerinden ise, taşınmazın kullanımını konut alanı olarak belirleyen 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istemleriyle davalar açılmış; ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında yapılan yargılamada verilen ihtiyati tedbir kararı uyarınca, Seyhan Belediyesince düzenlenen … tarih ve … sayılı yazı doğrultusunda, taşınmaz üzerinde davacılar tarafından yapılmakta olan inşaat durdurulmuş; ... İdare Mahkemesinin, Danıştay Altıncı Dairesinin 30/09/2013 tarih E:2010/1179, K:2013/5427 sayılı kararıyla onanan, … tarihli, E:…, K:… sayılı kararı ile de söz konusu imar planlarının iptaline karar verilmiştir.
Bunun üzerine, davacılar tarafından, ... Sulh Hukuk Mahkemesinin … D.İş sayılı dosyası üzerinden, taşınmazın ve üzerindeki imalatların bedellerinin tespit edilmesi amacıyla açılan tespit davasında alınan 14.10.2008 tarihli bilirkişi raporunda, arsa üzerindeki inşaat, arazide yapılan kazı ve dolgu bedeli toplam 411.034,00 TL olarak belirlenmiştir.
Daha sonra Göl Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamına alınan dava konusu taşınmazın, 19.03.2013 tarihli, 28592 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu kararı ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına karar verilmiş; davacılar, söz konusu proje kapsamında konut alabilmek amacıyla, Toplu Konut İdaresi Başkanlığıyla, Hak Sahipliği Komisyonunca taşınmazları ve üzerindeki dava konusu muhdesatları için belirlenen bedeller de mahsup edilmek suretiyle bulunan satış fiyatları üzerinden, 10.07.2016 tarihli muvafakat senetlerini imzalamışlardır.
... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının kesinleşmesi üzerine, davacılar tarafından 25.08.2014 tarihinde davalı idarelere zararın giderilmesi istemiyle yapılan başvurunun Adana Büyükşehir Belediyesinin … tarihli, … sayılı işlemi, Seyhan İlçe Belediyesinin … tarihli, … sayılı işlemi ile, Çukurova Belediyesi tarafından ise zımnen reddedilmesi üzerine, 11/11/2014 tarihinde, söz konusu ret işlemlerinin iptali ve maddi tazminat istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 125. maddesinin 1. fıkrasında idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtilmiş; son fıkrasında ise, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlü olduğu düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare, kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilir. İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya eksiklik şeklinde tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşir ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açar.
Uyuşmazlıkta, hukuka aykırılığı yargı kararıyla saptanan imar planına dayalı olarak verilen, ancak tesis edildiği tarihte dayanağı imar planına uygun olan … tarih ve … sayılı yapı ruhsatına güvenilerek davacılar tarafından uyuşmazlığa konu harcamaların yapıldığı anlaşıldığından, hukuka aykırı planı onaylayan ve ruhsatı veren idarenin, kusurlu davranışı nedeniyle ortaya çıkan zararı karşılaması gerektiği açıktır. Bununla birlikte, Mahkemece, idare tarafından davacılara daha önce yapılan ödemeler de dikkate alınarak, mükerrer ödemeye mahal vermeyecek şekilde karar verilmelidir.
Dosyanın incelenmesinden; Göl Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında konut almak amacıyla, Toplu Konut İdaresi Başkanlığıyla, 19/07/2016 tarihinde, her bir davacı tarafından münferiden üç ayrı muvafakat senedi imzalandığı; söz konusu senetler üzerinde gösterilen konut bedellerinin, taşınmaz üzerinde bulunan dava konusu 3 adet temel ve 3 adet duvar yapısı için Hak Sahipliği Komisyonu Değerlendirme Raporlarında gösterilen muhdesat bedelleri mahsup edilmek suretiyle belirlendiği; bu raporlarda, davacılardan … ve … için 10.294,36 TL, … için 10.320,12 TL olmak üzere toplam 30.883,08 TL muhdesat bedeli belirlendiği; ancak Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında, söz konusu muhdesat bedellerinin, davacılar tarafından TOKİ'ye borçlanılan konut bedellerinin belirlenmesi aşamasında, konut değerinden mahsup edildiği hususu dikkate alınmayarak, bakılan davanın kabulüne karar verildiği anlaşılmıştır.
Bu nedenle, davanın kabulüne ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında, yukarıda belirtilen muhdesat bedelleri açısından, idare tarafından mükerrer ödeme yapılmasına sebep olacak şekilde karar verilmiş olması sebebiyle isabet bulunmamıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararın kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın kabulü yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 01/11/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.