T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/4815
Karar No : 2023/9222
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı/…
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Kaymakamlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU: Danıştay Altıncı Dairesinin 30/03/2021 tarihli, E:2019/19996, K:2021/4676 sayılı bozma kararına uyularak; … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem:Mersin İli, Tarsus İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda Tarsus Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilerek Mersin Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planına yapılan itirazın reddine dair Tarsus Belediyesi Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile bu kararın onaylanmasına ilişkin Mersin Büyükşehir Belediyesi Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dava konusu imar planı revizyonu ile uyuşmazlık konusu taşınmaza yeni bir yapılaşma şartı getirildiği, 19/01/2018 ve 15/03/2018 tarihli ara kararlarına cevaben dava dosyasına sunulan yazı ve eki, bilgi ve belgelerin incelenmesinden, anılan taşınmazın 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun kapsamında kaldığı, dava konusu 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planının yapım aşamasında Mersin İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü'nden herhangi bir görüş alınmadığı, 3194 sayılı Kanun'un 8/1-e maddesi uyarınca kamu kurum ve kuruluşları veya plan müelliflerinin, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından plana ilişkin görüş alınmasının zorunlu olduğu, bu nedenle dava konusu 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planına yapılan itirazın reddine dair kararlarda hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN … BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞININ İDDİALARI: Dava konusu 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planının üst ölçekli plan kararlarıyla uyumlu olduğundan bahisle temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
TEMYİZ EDEN … BELEDİYE BAŞKANLIĞININ İDDİALARI : Dava konusu işlemin, kabul edildiği tarih itibariyle yürürlükte bulunan Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin ilgili hükümleri ile üst ölçekli plan kararları ile yasal mevzuata uygun olarak hazırlandığı belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Mersin ili, Tarsus ilçesi, … Mahallesi, …, … parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planı Tarsus Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilerek Mersin Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanmıştır.
Dosyada yer alan "Plan Revizyonu Yapılma Gerekçeleri" başlıklı yazıda dava konusu 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planının yapılma gerekçeleri özetle, Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmelik yerine 14 Haziran 2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği ile birlikte ortaya çıkan değişiklikleri imar planı ile uyumlu hale getirilmesi öncesinde kabul edilen imar planlarının muhtelif yargı kararları ile iptaline karar verilmiş olması, sınırlı kullanım hakkı bulunan donatı alanlarının neden olacağı yüksek kamulaştırma bedellerinin önüne geçmek istenmesi, oluşan yeni sit alanlarının düzenlenmesine ihtiyaç duyulması, üniversite alanlarının genişletilmesi, kent dinamiği nedeniyle orta çıkan kentsel dönüşüm ve yenileme gereksinimlerinin karşılanarak ilçeye yeni bir silüet kazandırılması, meri imar planlarının neden olduğu cephe derinliği, ifraz hattı ve yapı nizamı farklıları sorunlarının yol açtığı çarpık ve sağlıksız yapılaşmaların ortaya çıktığı bölgelerin sağlıklı ve yaşanabilir hale getirilmesi olarak sıralanmıştır.
Davacı tarafından, dava konusu 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planının hazine bütçesinin aleyhine olacağı sebebiyle yapılan itiraz … tarih ve … sayılı Tarsus Belediye Meclisi kararı ile reddedilerek Mersin Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanmıştır.
Gerek yapılan itirazın reddine karar verilmesi, gerek uyuşmazlık konusu taşınmazların 7269 sayılı Kanun kapsamında kalması gerektiği ileri sürülerek İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün görüşü alınmaksızın kabul edilen 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planı değişikliğinin usul ve yasaya aykırı olduğundan bahisle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin Hukuk Devleti olduğu belirtilmektedir. Hukuk devletinin temel ilkelerinden olan idarece tesis edilen işlemlerin hukuka uygunluğu ve sonuçta idarenin hukuka bağlılığının yargısal denetimi, iptal davaları yoluyla sağlanır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davası olarak tanımlanmıştır.
İşlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle, 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunun 2. maddesinde "... yer sarsıntısı, yer kayması, kaya düşmesi ve çığ gibi afetlere uğramış veya uğrayabilir bölgeler ise, İmar ve İskan Bakanlığınca tespit ve bunlardan şehir ve kasabalarda meydana gelen ve gelebileceklerin sınırları imar planına, imar planı bulunmayan kasaba ve köylerde de belli edildikçe harita veya krokilere işlenmek suretiyle, afete maruz bölge olarak İmar ve İskan Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca kararlaştırılır ve bu suretle tespit olunan sınırlar, İmar ve İskan Bakanlığının isteği üzerine ilgili valiliklerce mahallinde ilan olunur." kuralı yer almıştır.
Kanun'un 14. maddesi: "İkinci madde gereğince tespit ve ilan olunan afet bölgelerine dahil şehir, kasaba ve köylerde bina ve mesken yapımı, fen kurullarınca tehlikeli görülen ve sınırları krokilerle tespit olunan yerler, İmar ve İskan Bakanlığınca yapı ve ikamet için yasaklanmış afet bölgeleri sayılır ve durum, belediyesi olan yerlerde belediyesince, köylerde ise ihtiyar meclislerince hemen ilan edilir. " hükmünü öngörmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan biri olan "dava açma ehliyeti", her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idare ile işlemlerinde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade etmektedir. Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen sübjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlalinin kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilecektir.
İdari işlemler aleyhine açılacak iptal davalarının görüşülebilmesinin ön koşullardan biri olan dava açma ehliyetinin, davanın açıldığı tarihten başlamak suretiyle davanın her aşamasında mevcut olması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; T. C. İmar ve İskan Bakanlığı İçel İl İmar Müdürlüğünün 28 Haziran 1971 tarih ve 402 sayılı Kaymakamlık Mal Müdürlüğüne hitaben yazılmış yazısında "İlçenizin … Mahallesi … Mevkiinde kain, mülkiyeti Maliye Hazinesi adına müseccel 268 adet gayrimenkul 7269-1051 sayılı umumi hayata müessir afetler kanunu amaçlarında kullanılmak üzere İmar ve İskan Bakanlığınca istimlaken sağlanmış bulunmaktadır. Bu sağlanan gayrimenkullerin afet nedeniyle kadastroları ikmal ettirilmekle ekte gönderilen kadastro parselleri yazılı 99 adet taşınmaz mallar konutları su baskını afetine maruz ilçenize bağlı Çöplü Köyü afetzede ailelerine aynı kanunun 23. Maddesi gereğince dağıtım ve tahsise tabi tutulmuşlardır..." ifadelerine yer verildiği, davacının dava dilekçesinin ve idareye başvuru dilekçesinin incelenmesinden ise, dava konusu taşınmazları da kapsayan 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planı değişikliklerine itirazlarda bulunmasına karşın dava konusu taşınmazla olan mülkiyet ilişkisinin somut olarak ortaya koyamadığı, buna ilişkin herhangi bir bilgi ve belge de sunmadığı (tapu kaydı vs.) görülmektedir.
Uyuşmazlıkta; İdare Mahkemesince, T.C İmar ve İskan Bakanlığı İçel İl İmar Müdürlüğünün 28 Haziran 1971 tarih ve 402 sayılı Kaymakamlık Mal Müdürlüğünün yazısına istinaden dava konusu taşınmazların 7269 sayılı Kanun kapsamında kaldığı ifade edilmişse de, bu yazı incelendiğinde, bahsi geçen taşınmazların su baskınına maruz kalan afetzede ailelere dağıtım ve tahsisinin yapıldığı belirtildiğinden taşınmazların mülkiyetinin ne şekilde Hazine mülkiyetinde kaldığı hususu açıklığa kavuşturulamamıştır.
Bu durumda, dava konusu taşınmazların bulunduğu alanda riskli alan ilanı olup olmadığı ya da 7269 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca afete maruz bölge olarak mahallinde valilikçe bir ilan yapılıp yapılmadığı, onaylanan dava konusu uygulama imar planında taşınmazların farklı fonksiyonlara isabet edebileceği hususları görüldüğünden, davaya konu taşınmaza ilişkin güncel mülkiyet durumu ile imar planı değişikliği varsa, değişikliğe dava açılıp açılmadığı, açılmış ise sonuçlanıp sonuçlanmadığı, imar uygulaması yapılıp yapılmadığının araştırılması sonrasında elde edilen sonuca göre yeniden karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, belirtilen hususlar göz önünde bulundurulmadan dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 11/12/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.