T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/4834
Karar No : 2023/7130
KARAR DÜZELTME İSTEMİNDE BULUNAN
(DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 17/11/2021 tarih ve E:2019/13346, K:2021/12636 sayılı kararının; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi uyarınca düzeltilmesi istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Fatih ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 30.12.2011 tarihli 1/5000 ölçekli Fatih Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Nazım İmar Planında dini tesis alanı fonksiyonundan çıkarılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarihli, ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Planlama Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararında; Danıştay Altıncı Dairesinin 26/10/2015 tarihli, E:2014/8284, K:2015/5502 sayılı bozma kararına uyularak idare mahkemesince yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporu, ek bilirkişi raporu ve dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, uyuşmazlık konusu planda bütüncül bir yaklaşımla gerçek envanter verilerine dayandırılmadan ve erişim mesafeleri dikkate alınmadan bir planlama çalışması gerçekleştirildiği, ilçede ihtiyacın üzerinde dini tesis alanı ayrıldığı, sit alanında bilimsel dayanağı olmadan fonksiyonlara ve yapılara müdahalenin koruma ilkelerine aykırılık teşkil edeceği, plan raporunun 70.sayfasında yer alan Fatih Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Nazım İmar Planındaki İhya Kararları Dağılımına İlişkin Tablo 2-14'te ihyası önerilen ... Caminin ihya kararlarının iptal edildiği, davacının taşınmazının dini tesis alanından çıkarılması istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemde planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine, imar mevzuatına ve kamu yararına uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesince, dava konusu taşınmazı da kapsayan ihya ve imar planı değişikliğinin iptali talebiyle açılan davada, davanın reddi yolunda ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 17.11.2021 tarihli, E:2021/3476, K:2021/12635 sayılı kararıyla bozulduğu, bozma kararı dikkate alınarak yeniden bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle temyize konu karar hukuk ve usule aykırı bulunmuş ve kararın bozulmasına karar verilmiştir.
KARAR DÜZELTME TALEP EDENİN İDDİALARI: Koruma kurulu kararı olmadan ... Camiinin ihyasına karar verilerek dava konusu planda değişiklik yapıldığı, uyuşmazlık konusu alanda dini tesis alanına ihtiyaç bulunmadığı, dava konusu işlemin iptali gerektiği ileri sürülerek Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın düzeltilmesi istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Düzeltilmesi istenen kararın usul ve yasaya uygun olduğu, ileri sürülen nedenlerin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesine uymadığı, bu nedenle istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Karar düzeltme isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 103. maddesinin b) bendi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesi yürürlükten kaldırılmış ise de; anılan Yasanın 27. maddesiyle 2577 sayılı Yasaya eklenen Geçici 8. maddenin 1. fıkrasındaki "Bu Kanunla idari yargıda kanun yollarına ilişkin getirilen hükümler, 2576 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 3 üncü maddesine göre kurulan bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başlayacakları tarihten sonra verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce verilmiş kararlar hakkında, kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan kanun yollarına ilişkin hükümler uygulanır." kuralı uyarınca, bu maddeye göre kararın düzeltilmesi yolundaki istemin incelemesine geçildi. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine göre kararın düzeltilmesi istemi yerinde görüldüğünden Dairemizin 17/11/2021 tarih ve E:2019/13346, K:2021/12636 sayılı sayılı kararı kaldırılarak işin esası incelendi:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Fatih Tarihi Yarımada, İstanbul I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararı ile kentsel ve tarihi sit, kentsel arkeolojik sit, I. derece arkeolojik sit alanı ilan edilmiş ve Tarihi Yarımada bütününe yönelik hazırlanan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planının onaylanmasına ilişkin İstanbul I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada, anılan işlemin iptaline yönelik ... İdare Mahkemesince verilen ... tarihli, E:... , K:... sayılı karar Danıştay Altıncı Dairesinin 19.12.2008 tarihli, E:2008/8420, K:2008/9262 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.
İptal edilen koruma amaçlı nazım imar planının plan açıklama raporunun "4.1.2.2. Mevcut ve Kayıp Eski Eser Araştırması" başlığı altında tarihi yarımadaya ilişkin eski haritalarda (Pervititch, Alman Mavileri, Müller, Taş Baskı Haritaları vb.) yer alan ancak günümüze ulaşmayan veya kurul kararı ile tescil edilmemiş olan taşınmazlara ilişkin ihya edilmesi öngörülen yapılar lejantına yer verilmiş, İstanbul IV Numaralı Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararında planda ihyası öngörülen ancak özgün yerinde ihya edilemeyen yapıların ihya kararlarının kaldırılarak bu alanlarda mevcut plan şartlarının sağlanmasına, rekonstrüksiyona yönelik bilgi-belgesi yeterli olan ve ihyası öngörülen yapıların tescili yapıldıktan plana işlenmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine yargı kararıyla iptal edilen 1/5000 ölçekli Tarihi Yarımada (Eminönü-Fatih) Koruma Amaçlı Nazım İmar Planının yeniden değerlendirilmesi sonucunda hazırlanan 1/5000 ölçekli Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı ise İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanmış, anılan koruma amaçlı imar planlarında ihya lejantı ve bu lejant ile planda yapılan taramalar kaldırılmış, yalnızca kurul kararı ile tescil edilen taşınmaz kültür varlıkları plana işlenmiş, anılan koruma amaçlı nazım imar planı ilgili Koruma Bölge Kurullarına gönderilmiş, İstanbul IV Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarihli, ... sayılı, İstanbul Yenileme Alanları Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun tarihli ve ... tarihli, ... sayılı kararları ile uygun bulunarak onaylanmıştır.
İstanbul IV numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararında, Plan Teklifi Raporunun 2.2.2 numaralı başlık altında yerinde ihya edileceği belirtilen, Tablo-214'ün not sütununda yer alan, "... Mescidi, ... Camii, ... Mescidi, ... Camiine, yeni Sosyal Kültürel Tesis Alanı olarak önerilen ... Medresesinin, ihyasından vazgeçildiği belirtilen ... Tekkesi ve ... Mescidine ve parselde yeni camii önerildiği belirtilen ... Tabhanesi Mescidi, ... Mescidi ve ... Camiine ilişkin satırların iptal edilmesi kararı alınmış ve bu karar doğrultusunda alınan İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planına askı süresince yapılan itirazın zımnen reddine yönelik işlemlerin iptali istemiyle (davalı yanında müdahil) ... Derneği tarafından dava açılmış, açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararıyla ... Tekkesi, ... Medresesi, ... Tabhanesi Mescidi, ... Mescidi, ... Camii, ... Mescidi, ... Camii, ... Camii ve ... Mescidi'nin ihyasına dair itirazın söz konu kurul kararı ve belediye başkanlığı onayıyla uygun bulunduğu bu tarihi eserlerin ihyasına ilişkin olarak karar vermeye gerek bulunmadığı, .. Mescidinin ise anılan mevzuat ve ilke kararları doğrultusunda başka bir parselde ihyası mümkün olabileceğinden bu tarihi eserin ihyasına yönelik itirazın uygun bulunmamasına dair davalı idare işlemlerinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle ... Mescidi'nin ihyası talebinin reddine dair işlemin iptaline, diğer tarihi eserlerin ihyası talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına, karar verilmiş ve anılan karar Danıştay Altıncı Dairesince verilen 08/05/2018 tarih ve E:2015/3732, K:2018/4458 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.
Öte yandan İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planına askı süresi içinde yapılan itirazlarda... Mescidi, ... Cami, ... Mescidi, ... Tekkesi, ... Mescidi, ... Mescidi, ... Cami, ... Medresesi ve ... Camiinin plana işlenerek özgün kullanımına uygun bir şekilde değerlendirilerek ihyasına yönelik fonksiyon değişikliklerinin plana işlenmesi talep edilmiş ve söz konusu itirazlar İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile uygun görülerek nazım imar planı değişiklikleri İstanbul IV nolu Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kuruluna iletilmiş, koruma kurulunca ihyası talep edilen eserlere yönelik Mühendishane, Alman Mavileri, Müller-Wiener, kadastral haritalar, taşınmazların yıkılmadan önce çekilen fotoğrafları ve diğer belgeler incelenip rapor hazırlatılarak ... tarihli, ... sayılı karar ile anılan eserlerin korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilmesine ve yapılan nazım imar planı değişikliklerin uygun olduğuna, yapı temellerinin bulunabilmesi amacıyla ilgili Müze denetiminde araştırma kazısı yapılmasına, hazırlanacak kazı rölevesi, restitüsyon ve rekonstrüksiyon projelerinin Sanat Tarihi raporu ile beraber kurula iletilmesine karar verilmiş, bunun üzerine İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile taşınmazlara ilişkin tescil kararı ve fonksiyon değişiklikleri plana işlenerek kabul edilmiştir.
Uyuşmazlık konusu plan değişikliğinden önce 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planında İstanbul ili, Fatih ilçesi ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz sosyal kültürel tesis alanı; ... ada, ...parsel sayılı taşınmaz park ve dinlenme alanı, kısmen yol, kısmen kara-deniz surları alanı; ... ada ve yanındaki kadastral boşluk (eski ... parsel) parklar ve dinlenme alanı, ... ada ... parsel (eski ... parsel) kısmen parklar ve dinlenme alanı, kısmen kültürel tesis alanı, kısmen kültür+turizm alanı, kısmen meydan alanı, kısmen sosyal kültürel tesis alanı; ... ada ... parsel (yeni ... -... parsel) kısmen yol alanı, kısmen yüksek yoğunluklu konut alanı, ... ada ... parsel kısmen yükseköğrenim alanı, kısmen yol alanı, ... ada ... parsel yükseköğrenim alanı; ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz sosyal kültürel tesis alanı olarak ayrılmış, Koruma Kurulu kararı üzerine tescilli eser olduğuna karar verilen medrese, mescit ve camiiler parseller üzerine taranmış, anılan eserlerin ihyasına yönelik olarak anılan parseller dini tesis alanı ve sosyal kültürel tesis alanı olarak belirlenmiştir.
İstanbul ili, Fatih ilçesi, ... ada, ... parsel sayılı davacıya ait taşınmazın 1/5000 ölçekli Fatih Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı 1/1000 ölçekli Fatih Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planında ''dini tesis alanı'' olarak belirlenmesi üzerine, söz konusu kullanım kararının değiştirilmesine yönelik talebin, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığı Planlama Müdürlüğü tarafından imar planı değişikliği teklifi hazırlanarak başvurulması halinde karar vermek üzere belediye meclisine iletileceğinden bahisle reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde; "nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı; korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirlemek, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemek, bu konuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacak teşkilatın kuruluş ve görevlerini tespit etmektir." hükmü; aynı Kanunun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (a/8) bendinde "Koruma amaçlı imar plânı: bu Kanun uyarınca belirlenen sit alanlarında, alanın etkileşim-geçiş sahasını da göz önünde bulundurarak, kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması amacıyla arkeolojik, tarihi, doğal, mimarî, demografik, kültürel, sosyo-ekonomik, mülkiyet ve yapılaşma verilerini içeren alan araştırmasına dayalı olarak; hali hazır haritalar üzerine, koruma alanı içinde yaşayan hane halkları ve faaliyet gösteren iş yerlerinin sosyal ve ekonomik yapılarını iyileştiren, istihdam ve katma değer yaratan stratejileri, koruma esasları ve kullanma şartları ile yapılaşma sınırlamalarını, sağlıklaştırma, yenileme alan ve projelerini, uygulama etap ve programlarını, açık alan sistemini, yaya dolaşımı ve taşıt ulaşımını, alt yapı tesislerinin tasarım esasları, yoğunluklar ve parsel tasarımlarını, yerel sahiplilik, uygulamanın finansmanı ilkeleri uyarınca katılımcı alan yönetimi modellerini de içerecek şekilde hazırlanan, hedefler, araçlar, stratejiler ile plânlama kararları, tutumları, plân notları ve açıklama raporu ile bir bütün olan nazım ve uygulama imar plânlarının gerektirdiği ölçekteki plânlardır." hükmü; “Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları" başlıklı 6.maddesinde ise, "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır:
a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19 uncu yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar,
b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar,
c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları,
d) Milli tarihimizdeki önlemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tespit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler. Ancak, Koruma Kurullarınca mimari, tarihi, estetik, arkeolojik ve diğer önem ve özellikleri bakımından korunması gerekli bulunmadığı karar altına alınan taşınmazlar, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı sayılmazlar. " hükmü yer almaktadır.
Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit Ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin 3. maddesinin, 1. fıkrasının (f) bendinde, kentsel sit, "Mimari, mahalli, tarihsel, estetik ve sanat özelliği bulunan ve bir arada bulunmaları ve bir bütün olarak o yerleşmenin ait oldukları dönemin yaşam biçimini gelecek nesillere aktarmaları sebebiyle teker teker taşıdıkları kıymetten daha fazla kıymeti olan, kültürel ve tabii çevre elemanlarının (yapılar, bahçeler, bitki örtüleri, yerleşim dokuları, duvarlar, sokak ve meydanlar, v.b.) birlikte bulundukları alanlar" olarak tanımlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlığın, Danıştay Altıncı Dairesinin E:2022/4813 sayılı dosyasıyla birlikte incelenmesinden, 30.12.2011 onay tarihli 1/5000 ölçekli Fatih Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Nazım İmar Planının onayına ilişkin ... tarihli, ... sayılı meclis kararı incelendiğinde, plan raporunun 70.sayfasında yer alan Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Nazım İmar Planındaki İhya Kararları Dağılımına İlişkin Tablo 2-14'te yer alan ihyası önerilen ... Caminin ihya kararlarının iptal edildiği, anılan plana yasal askı süresi içinde yapılan itirazlarla ... Medresesi, ... Mescidi, ... Mescidi (... Mescidi), ... Mescidi, ... Tekkesi, ... Cami, ... Mescidi, ... Mescidi, ... Mescidi, ... Caminin plana işlenerek özgün kullanımına uygun ihyasının gerçekleştirilmesinin talep edildiği, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile itirazlara konu söz konusu kayıp eser niteliğindeki cami ve mescitlerin plana işlenerek ihyasının kabul edildiği, sonrasında İstanbul IV Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararı ile yapılan değişikliklerin uygun görülerek 1/5000 ölçekli Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Nazım İmar Planının İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylandığı anlaşılmaktadır.
Bu açıklamalar doğrultusunda, 30.12.2011 tarihli 1/5000 ölçekli Fatih Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı ve 04.10.2012 tarihli 1/1000 ölçekli Fatih Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planında dini tesis alanında kalan dava konusu taşınmazın İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planında da komşu "... Cami"nin ihyası kapsamında değerlendirmeye alınarak dini tesis alanı kullanımının devamına karar verildiği görüldüğünden davanın incelenmesine devam edilmiştir.
Dava konusu taşınmazı da kapsayan ihya ve imar planı değişikliğine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planın iptali talebiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolunda ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 04/10.2023 tarihli, E:2022/4813, K:2023/7129 sayılı kararıyla bozulduğu görüldüğünden anılan bozma kararı üzerine verilecek karar ve hukuki durum dikkate alınarak yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin, ... İdare Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 04/10/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.