T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/5078
Karar No : 2022/3766
KARARIN DÜZELTİLMESİNİ
İSTEYEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN_KONUSU :… İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının onanmasına dair Danıştay Onuncu Dairesinin 08/03/2022 tarih ve E:2022/964 K:2022/1217 sayılı kararının; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi uyarınca düzeltilmesi istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Siirt ili, Pervari ilçesi, … Köyü, … Mezrası'nın 1990 yılında bölücü terör örgütü mensuplarınca yakılması neticesinde 1990 ve 1998 yılları arasında Devlet koruması altında kaldığından bahisle, tarafına 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu uyarınca Devlet memurluğuna girme hakkı verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarihli ve … sayılı işlemin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince; 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle Ek 1. maddesi hükmü uyarınca; Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından bakılan ve korunan çocukların, kendileri için kamu kurum ve kuruluşlarında ayrılan kadrolara atamalarının yapılacağı, ancak bunun için söz konusu madde kapsamındaki çocuklar arasında yapılacak giriş sınavlarına girmeleri ve bu sınavda başarılı olunması gerektiği, bu durumda; davacının il merkezinde eğitim görebilmesi için önce … Yetiştirme Yurdu'na sonrasında ise … Yatılı İlköğretim Bölge Okulu Yurdu'na yerleştirilmiş olması nedeniyle "Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından bakılan ve korunan çocuk" kapsamında değerlendirilmesinin hukuken mümkün olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Davacının temyiz başvurusu üzerine Danıştay Onuncu Dairesince, hukuka ve usule uygun bulunan temyize konu kararın onanmasına karar verilmiştir.
KARAR DÜZELTME
TALEP EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, yıllar önce babasını, 10/04/1990 tarihinde yaşadıkları mezraya yapılan terör saldırısı sonucunda da barınma yerini ve geçim kaynaklarını kaybettiğinden bahisle diğer çocuklar ile birlikte okumak istediğini belirterek Valiliğe başvurulduğu, Valiliğin 28/09/1990 tarihli, "Korunmaya Muhtaç Çocuklar" başlıklı, … İl Milli Eğitim Müdürlüğüne yazılan yazısında, çocuklar … Yetiştirme Yurduna yerleştirilmişse de kapasitenin dolu olması ve de Siirt Yetiştirme Yurdunun 13-18 yaş grubuna hitap etmesi nedeniyle Müdürlüğe bağlı başka yatılı okullardan birine çocukların yerleştirilmesi gerektiğinin belirtilmesi üzerine, … Yatılı Bölge Okuluna yerleştirildiği ve mezun olduğu, ildeki kuruluşta yer olmaması veya yaşına uygun kuruluş bulunmaması halinde başka bir ildeki uygun bir kuruluşa naklinin yapılması gerekirken okutulmak üzere yatılı bir okula gönderilmesi nedeniyle mağduriyet yaşadığı, istihdam hakkından faydalandırılmasına yönelik talebinin reddine ilişkin işlemin hukuka aykırı olduğu ve onama kararının kaldırılarak davanın reddi yolundaki kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Karar düzeltme isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
Kararın düzeltilmesi dilekçesinde ileri sürülen nedenler, 2577 sayılı Kanun'un Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi hükmüne uygun bulunduğundan, karar düzeltme isteminin kabulü ile Danıştay Onuncu Dairesinin 08/03/2022 tarih ve E:2022/964, K:2022/1217 sayılı kararı kaldırılarak davacının temyiz istemi yeniden incelendi:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden; Siirt ili, Pervari ilçesi, … Köyü, … Mezraasına 10/04/1990 tarihinde saat 20.00 civarında bölücü terör örgütü mensuplarınca yapılan baskın neticesinde, bazı köylülerin hayatını kaybettiği ve bir takım evlerin ateşe verildiği, bu olaydan beş ay sonra anılan mezrada yaşayan çocukların il merkezinde eğitim görebilmeleri için Siirt Yetiştirme Yurdunda kalmalarının sağlanması istemiyle Valiliğe yapılan başvuru üzerine, çocukların önce yetiştirme yurduna yerleştirildiği, ancak İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğünce İl Milli Eğitim Müdürlüğüne hitaben yazılan "korunmaya muhtaç çocuklar" konulu, … tarih ve … sayılı yazı ile, yetiştirme yurdunun 13-18 yaş grubuna hitap etmesi ve kapasitesinin tamamen dolu olması nedeniyle, çocukların yatılı bölge okullarından birine yerleştirilmesinin istenilmesi sonucu, 01/10/1990 tarihli tutanakla, davacının … Yatılı İlköğretim Bölge Okulu Yurdu'na yerleştirildiği, 2828 sayılı Kanun'un ek 1. maddesi gereğince Devlet memuru kadrosuna atanma hakkının tanınması istemiyle 14/12/2012 tarihinde yapılan başvurusunun … Valiliği'nin (… İl Müdürlüğü) … tarih ve … sayılı işlemiyle reddi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın "Cumhuriyetin nitelikleri" başlıklı 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu hüküm altına alınmıştır.
Korunmaya, bakıma veya yardıma muhtaç aile, çocuk, özürlü, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklar ile faaliyet ve gelirlerine ait esas ve usulleri düzenlemek amacıyla hazırlanarak 27/05/1983 tarihli ve 18059 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal Hizmetler Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "Sosyal Hizmetler", kişi ve ailelerin kendi bünye ve çevre şartlarından doğan veya kontrolleri dışında oluşan maddi, manevi ve sosyal yoksunluklarının giderilmesine ve ihtiyaçlarının karşılanmasına, sosyal sorunlarının önlenmesi ve çözümlenmesine yardımcı olunmasını ve hayat standartlarının iyileştirilmesi ve yükseltilmesini amaçlayan sistemli ve programlı hizmetler bütünü; dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle (b) bendinde, "Korunmaya Muhtaç Çocuk", beden, ruh ve ahlak gelişimleri veya şahsi güvenlikleri tehlikede olup;
1. Ana veya babasız, ana ve babasız,
2. Ana veya babası veya her ikisi de belli olmayan,
3. Ana ve babası veya her ikisi tarafından terkedilen,
4. Ana veya babası tarafından ihmal edilip; fuhuş, dilencilik,alkollü içkileri veya uyuşturucu maddeleri kullanma gibi her türlü sosyal tehlikelere ve kötü alışkanlıklara karşı savunmasız bırakılan ve başıboşluğa sürüklenen çocuk; (g) bendinde "Kurum", bu Kanunla kurulan Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü olarak tanımlanmış; yine işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle "Tespit ve inceleme" başlıklı 21. maddesinde, Kurumun korunmaya, bakıma, yardıma muhtaç aile, çocuk, özürlü ve yaşlılar ile sosyal hizmetlere muhtaç diğer kişileri tespit ve incelemekle görevli olduğu; bu kişilerin Kuruma duyurulmasında ve incelemeye ilişkin olarak Kurum ile işbirliğinde bulunulmasında mahalli mülki amirler, sağlık kuruluşları ve köy muhtarları ile genel kolluk kuvvetleri ve belediye zabıta memurlarının yükümlü olduğu hükmüne; "Korunma kararı" başlıklı 22. maddesinde, korunmaya muhtaç çocukların reşit oluncaya kadar bu Kanun hükümlerine göre Kurumca kurulan sosyal hizmet kuruluşlarında bakılıp yetiştirilmeleri ve bir meslek sahibi edilmeleri hususundaki gerekli tedbir kararının yetkili ve görevli mahkemece alınacağı, bu karar için gerekli belgelerin Kurumca düzenleneceği ve ilgili mahkemeye gönderileceği hükmüne; "Korunmaya muhtaç çocukların eğitim ve öğretimlerinin sağlanması veya meslek sahibi yapılmaları" başlıklı 25. maddesinde, okul çağındaki korunmaya muhtaç çocukların eğitim ve öğretimlerinin Milli Eğitim Bakanlığı ile diğer kamu kurumlarına ait okullarda gerçekleştirileceği hükmüne; 3413 sayılı Kanun'un 1. maddesi ile eklenen ek 1. maddesinde ise, kamu Kurum ve Kuruluşlarının, reşit olana kadar Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından bakılan ve korunan çocuklar için, her yılbaşındaki, hangi statüde olursa olsun, serbest kadro mevcutlarının binde biri nispetindeki kısmını ayırarak bu çocuklar arasında yapılacak giriş sınavlarında başarılı olanlar arasından atama yapacağı, bu maddeden yararlanmak isteyenlerin, 18 yaşını tamamladıkları tarihten itibaren, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına; Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü vasıtasıyla başvurmak zorunda oldukları hükmüne yer verilmiştir.
3413 sayılı Kanun'un gerekçesinde, Kanun'un amaçları arasında her yıl sayıları giderek artan korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılmasına da yer verilmiştir.
2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun yukarıda anılan Ek 1. maddesine göre hazırlanarak 10/02/1995 tarihli ve 95/6542 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan Korunmaya Muhtaç Çocukların İşe Yerleştirilmesine İlişkin Tüzüğün 3. maddesinde, "Bu Tüzük hükümlerinden, korunma kararı alınmış olup da; A) Reşit oluncaya kadar sosyal hizmet kuruluşlarında kalmış, B) Bir Koruyucu aile yanına yerleştirilmiş, C) Ayni nakdi yardım yapılarak ailesinin yanına gönderilmiş korunmaya muhtaç çocuklar yararlanırlar." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Sosyal devlet, bireylere asgari gelir güvencesi veren, onları toplumsal risklere karşı koruyan, sosyal güvenlik olanağı sağlayan ve yurttaşların tümüne eğitim, sağlık, barınma gibi hizmetleri sunan bir anlayışı; hukuk devleti ise, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan yasal idarenin olduğu bir düzeni ifade etmektedir. Devletin korunmaya, bakıma veya yardıma muhtaç aile, çocuk, özürlü, yaşlı ve diğer kişilere sosyal hizmetler götürmesi ve bu hizmetleri yürütmek üzere teşkilat kurması esasen devletin sosyal devlet olmasının bir sonucudur.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca, babasız çocukların korunmaya muhtaç çocuk olduğu, 2828 sayılı Kanun ile Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğünün kurulduğu, yine aynı Kanun ile sosyal hizmet kuruluşlarının kurulması, korunmaya muhtaç çocukların tespit edilmesi, reşit oluncaya kadar Kurumca kurulan sosyal hizmet kuruluşlarında bakılıp yetiştirilmeleri ve bir meslek sahibi edilmeleri, bu hususta gerekli tedbir kararının alınması için gerekli belgelerin düzenlenerek ilgili mahkemeye gönderilmesi görevlerinin Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna verildiği görülmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; 25/07/1980 tarihinde doğan davacının babasının 20/12/1980 tarihinde vefat ettiği, davacının ikamet ettiği Siirt ili, Pervari ilçesi, … Köyü, … Mezrası'na 10/04/1990 tarihinde saat 20.00 civarında bölücü terör örgütü mensuplarınca yapılan baskın neticesinde, nüfus kayıtlarına göre davacının dedesinin ve dört amcasının da hayatlarını kaybettiği, bir takım evlerin ateşe verildiği, bu olaydan beş ay sonra 13/09/1990 tarihli dilekçe ile anılan mezrada yaşayan çocukların il merkezinde eğitim görebilmeleri için Siirt Yetiştirme Yurdunda kalmalarının sağlanması istemiyle Valiliğe yapılan başvuru üzerine çocukların önce yetiştirme yurduna yerleştirildiği, ancak İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğünce İl Milli Eğitim Müdürlüğüne hitaben yazılan "korunmaya muhtaç çocuklar" konulu, 28/09/1990 tarihli ve 483 sayılı yazıda, yetiştirme yurdunun 13-18 yaş grubuna hitap etmesi ve kapasitesinin tamamen dolu olması nedeniyle devamlı olarak barındırılamayacakları belirtilerek çocukların yatılı bölge okullarından birine yerleştirilmesinin istenildiği, 01/10/1990 tarihli tutanakla valilik emri üzerine, davacının Şirvan Yatılı İlköğretim Bölge Okulu Yurdu'na yerleştirildiği, davacı tarafından 1990 ila 1998 yılları arasında Devlet koruması altına alındığı belirtilerek 2828 sayılı Kanun'un ek 1. maddesi gereğince Devlet memuru kadrosuna atanma hakkının tanınması istemiyle 14/12/2012 tarihinde yapılan başvurunun, hakkında mahkeme tarafından alınmış bir korunma kararı olmadığı, kuruluş kütüklerinde ismine rastlanmadığı, 2010/8 sayılı "3413 sayılı Kanundan yararlanacak Gençler, Form-A belgesi" konulu Genelge'de Form A belgesi düzenlenebilmesi için gerekli şartları taşımadığı belirtilerek reddi üzerine, bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda anılan mevzuata göre, babasız olan davacının, kurumda kalmak istemiyle başvuru yapılan tarihte 2828 sayılı Kanun kapsamında korunmaya muhtaç çocuk statüsünde bulunduğu açık olup, hakkında korunma kararı alınması için gerekli belgelerin düzenlenmesi ve kararı verecek olan görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesi yükümlülüğünün Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna ait olduğu, dolayısıyla davacı hakkında korunma kararı alınmamasında Kurumun ihmalinin bulunduğu görülmektedir.
Öte yandan, ilk önce Siirt Yetiştirme Yurduna yerleştirilen, böylelikle davalı idarece korunmaya muhtaç çocuk olduğu bilinen ancak yurdun kapasitesinin dolu olması ve 13-18 yaş grubuna hitap etmesi nedeniyle Valilik emri ile yatılı bölge okuluna gönderilen davacının bu haliyle de Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından bakılan ve korunan çocuk kapsamında devlet korumasından yararlandığı kuşkusuzdur. Ayrıca davacının reşit oluncaya kadar sosyal hizmet modellerinden fiilen yararlanamamış olmasının idarenin davacı üzerindeki bakım ve gözetim yükümlülüğünü kaldırmayacağı, bu durumun olumsuz sonuçlarının davacıya yükletilemeyeceği hakkaniyet gereği olduğundan, dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davanın reddine ilişkin … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 13/09/2022 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.