T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/5258
Karar No : 2022/6729
Temyiz İsteminde Bulunan (Davalı) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. …
Karşı Taraf (Davacı) : …
Vekili : Av. …
İstemin Özeti : ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
Savunmanın Özeti : Savunma verilmemiştir.
Danıştay Tetkik Hakimi : …
Düşüncesi : İstemin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Sekizinci ve Onüçüncü Dairelerince 2575 sayılı Yasaya 3619 sayılı Yasayla eklenen Ek 1 maddesi hükmü uyarınca birlikte yapılan toplantıda işin gereği görüşüldü:
Dava, Diyarbakır ilinde "S" plakalı araçla servis aracı işletmeciliği yapan davacı tarafından, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezinin … tarih ve … sayılı kararıyla Diyarbakır şehir merkezinde (Kayapınar, Bağlar, Yenişehir, Sur ilçeleri) 300 adet "S" Ticari Servis Plakasının ihale edilerek çalıştırılmasına karar verildiğinden bahisle UKOME kararında belirtilen merkez ilçelerde "S" Ticari Servis Plakasının verilmesine ilişkin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 13. maddesi gereğince ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümenine yetki verilmesine dair Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.
İdare Mahkemesince, dava konusu işlemin dayanağı olan Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararının şehir merkezi ve Merkez ilçelerde 300 adet "S" plaka tahsis ve ihale edilmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davada Mahkemenin E:… (Dairenin E:2022/6092) sayılı dosyasında verdiği 30.05.2021 tarihli kararla söz konusu işlemin yürütülmesinin durdurulmasına karar verildiği; bu durumda dava konusu işlemin de dayanaksız hale geldiği gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararıyla Diyarbakır ilinde faaliyet göstermek üzere 500 adet ticari servis plakasının (S plaka) ihale ile verilmesine karar verildiği, akabinde bu karar uyarınca UKOME Genel Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararıyla, 500 adet "S" plaka tahsisinin şehir merkezi ve merkez ilçelerde 300 adet olmak üzere ihale edilmesinin komisyon raporu doğrultusunda kabul edildiği, UKOME Genel Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararıyla da, Diyarbakır Merkez için "21 S 1100-3000" serisinin tahsis edilmesi ve ... tarihli ... sayılı UKOME kararı doğrultusunda merkezde ilave 300 adet "S" ticari servis plakasının "21 S 1100'den" itibaren takılması talebinin kabul edildiği, dava konusu … tarih ve …sayılı Büyükşehir Belediye Meclis kararı ile, UKOME kararında belirtilen şehir merkezinde 300 adet S ticari servis plakasının verilmesine ilişkin 2886 sayılı Kanunun 13. maddesi gereğince ihaleyi yapmak ve sonuçlandırması için belediye encümenine yetki verilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu belediye meclis kararına dayanak … tarih ve … sayılı UKOME kararının iptali istemiyle açılan davada, … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile bahse konu UKOME kararının iptaline karar verilmiş; anılan karar temyiz incelemesi sonucunda, Mahkemece genel yargılama usûlü yerine ivedi yargılama usûlü uygulanarak verilen kararda usûl hükümlerine uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle 21/11/2022 tarih ve E:2022/6092, K:2022/6728 sayılı Danıştay Sekizinci ve Onüçüncü Daire müşterek kurul kararıyla bozulmuş ve dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.
İdare Mahkemesi'nce, … tarih ve … sayılı UKOME kararının Mahkeme kararı ile yürütmesinin durdurulması gerekçe gösterilerek dava konusu belediye meclis kararının dayanaksız kaldığı ve bu sebeple işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı belirtilerek dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, yukarıda açıklandığı üzere … tarih ve … sayılı UKOME kararının iptaline ilişkin Mahkeme kararının bozulmasına karar verildiği, işbu davada Mahkemece belediye meclis kararına yönelik başkaca bir hukuki değerlendirme yapılmadığı göz önüne alındığında, temyize konu kararın dayanaksız hale geldiği ve bozularak İdare Mahkemesi tarafından yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; … İdare Mahkemesinin temyize konu kararının bozulmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine, kesin olarak, 21/11/2022 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Dosyanın incelenmesinden, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararıyla Diyarbakır ilinde faaliyet göstermek üzere 500 adet ticari servis plakasının (S plaka) ihale ile verilmesine karar verildiği, akabinde bu karar uyarınca UKOME Genel Kurulu'nun … tarih ve …sayılı kararıyla, 500 adet "S" plaka tahsisinin şehir merkezi ve merkez ilçelerde 300 adet olmak üzere ihale edilmesinin komisyon raporu doğrultusunda kabul edildiği, UKOME Genel Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararıyla da, Diyarbakır Merkez için "21 S 1100-3000" serisinin tahsis edilmesi ve ... tarihli ... sayılı UKOME kararı doğrultusunda merkezde ilave 300 adet "S" ticari servis plakasının "21 S 1100'den" itibaren takılması talebinin kabul edildiği, dava konusu … tarih ve …sayılı Büyükşehir Belediye Meclis kararı ile, UKOME kararında belirtilen şehir merkezinde 300 adet S ticari servis plakasının verilmesine ilişkin 2886 sayılı Kanunun 13. maddesi gereğince ihaleyi yapmak ve sonuçlandırması için belediye encümenine yetki verilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde, “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”; (p) bendinde, “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.” büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Anılan Kanun'un “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9. maddesinde de, bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, ulaşım koordinasyon merkezi kararlarının, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe gireceği, ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararların, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcı olduğu, koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirleneceği, büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun bu Kanuna aykırı hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir.
Ayrıca, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 8. ve 9. maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 15/06/2006 tarihli, 26199 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde, “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, … ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle…d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, ...” görevli ve yetkilidir kuralına yer verilmiş; 28. maddesinin (2) numaralı fıkrasında da, “Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları(nın)... tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir.” düzenlemesi yer almıştır.
Aktarılan hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden, karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden büyükşehir belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak taksi, dolmuş, minibüs ve servis araçlarının çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve plaka sayılarını, bu plakaların verilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı verme konusunda karar vermek yetkisinin Büyükşehir Ulaşım Koordinasyon Merkezine ait olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer yandan, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12/(b) maddesinde il ve ilçe trafik komisyonlarının görevleri sayılmıştır. Bu kapsamda, 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş olan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar ile, tahdit kapsamında bulunan taksi, dolmuş, minibüs ve (S) serisinden ticari servis araçlarına verilecek plakaların verilme usul ve esasları belirlenmiştir.
Anılan Karar'ın 3. maddesinde, ticari plaka verilebilmesi için umum servis araçlarında, şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçtiğini beyan etmiş ve ilgili meslek odasına, ilgili meslek odasının bulunmadığı yerlerde şoförler odasına üye olmak veya ticaret odalarına kayıtlı taşımacı şirketlerce şehir içinde taşımacılık yapmak şartı aranacağı öngörülmüş ve ticari plakaların verilme usul ve esaslarını düzenleyen 5. maddesinde ise, “Ticari plaka, kapalı teklif usulü ile aşağıdaki şartlar dikkate alınarak, trafik komisyonunun tespit edeceği esaslara göre verilir.
a) İlin ihtiyacı dikkate alınarak dağıtılacak ticari plaka sayısı trafik komisyonunca tespit edilecek ticari plakanın serbest piyasadaki tahmini bedelinin %80’ine tekabül eden muhammen bedeli, müracaat şekli, süresi, ihale zamanı ve diğer hususlar mahalli vasıta ve/veya en az iki gazete ile kamuoyuna duyurulur.
b) Tespit edilen ticari plakalar ikişer aylık dönemlerde bir yılda altı defa verilebilir.
c) Kapalı teklif zarfları trafik komisyonları huzurunda açılır ve en yüksek bedeli teklif edenlerden başlamak üzere o dönem için tespit edilen miktarda ticari plaka verilir. Eşit ücret teklif edenler arasında trafik komisyonu huzurunda kura çekilir.
d) Müracaat edenlerden, trafik komisyonunun tespit edeceği muhammen bedelin 1/5’i teminat olarak peşin alınır. Plaka bedelinin kalan kısmı ödenmedikçe plaka almaya hak kazananlara ticari plaka verilmez, kazanamayanların teminatları iade edilir.” kuralı yer almıştır (www.trafik.gov.tr.mevzuat.karar).
23/07/2004 tarihinde yürürlüğe giren 5216 sayılı Kanun’un 9. maddesinde, büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından kullanılması öngörüldüğünden, 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş olan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar'ın 5. maddesiyle, tahdit kapsamında bulunan taksi, dolmuş, minibüs ve (S) serisinden ticari servis araçların plakalarının verilmesinde il trafik komisyonuna ait bulunan yetkilerin UKOME tarafından kullanılması kanunun amir hükmü gereğidir. 5216 sayılı Kanun ile belirlenen kurallar ile çelişmeyen 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili mevzuatın uygulanacağı açık olup, anılan Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen Usul ve Esasların ve öngördüğü temel ilkelerin 5216 sayılı Kanun ve yukarıda anılan Yönetmelik ile çelişmediği anlaşılmaktadır. Ayrıca 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 17/12/2020 tarih ve E:2018/37, K:2020/5771 sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiştir.
Bu itibarla, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle büyükşehir sınırları içerisinde il trafik komisyonu yetkileri Büyükşehir Ulaşım Koordinasyon Merkezi’ne geçmiş bulunduğundan, uyuşmazlığa konu tahdit kapsamında bulunan (S) serisinden ticari servis araçlarına verilecek plakaların ihtiyaca göre sayısının belirlenmesi ve ihale edilmesi hususunda önceden il trafik komisyonları tarafından kullanılan yetkilerin UKOME tarafından kullanılmasında 5216 sayılı Kanun'a aykırılık teşkil eden bir yön bulunmamaktadır.
Belirtilen hukuki durumun aksine büyükşehir belediye meclisince belirtilen konularda ayrıca bir karar alınması yönünde yapılacak bir uygulamanın, UKOME tarafından alınan kararların, belediye meclislerince yeniden tartışılmasına, değiştirilmesine, uygulanmamasına ya da eksik uygulanmasına neden olacağı ve bu durumun UKOME kararlarının bağlayıcı olduğu yönündeki kanun hükmünü işlevsiz hâle getireceği, UKOME tarafından karar verilmeden önce ya da karar verildikten sonra belediye meclisi kararı aranmasının da katılımcı bir anlayışla oluşturulan UKOME’nin kuruluş amacı ile bağdaşmayacağı kuşkusuzdur. Kaldı ki, Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 28. maddesinde, Belediye Kanunu’nun bu kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlandığından, yukarıda belirtilen konularda Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun yetki kurallarının uygulanması gerekmektedir. Bu noktada, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 13. maddesinin beşinci fıkrasında, belediyelere ait taşıma işlerinin bu Kanun kapsamında olduğu ve belediyelere ait ihalelerin belediye encümenince yapılacağı kuralı yer aldığından, UKOME tarafından karar verildikten sonra belediye meclisince bir karar alınmaksızın uyuşmazlık konusu ihalenin belediye encümeni tarafından yapılacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu bağlamda, dava konusu belediye meclisi kararında yetki yönünden hukuka uygunluk bulunmadığından temyize konu Mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmadığından, kararın aktarılan gerekçeyle onanması gerektiği oyu ile karara katılmıyorum.