T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/5368
Karar No : 2023/1689
DAVACI : ... Madencilik Reklam İnşaat Elektrik Otomotiv Petrol Ürünleri Gıda Turizm Nakliye Pazarlama Sanayi Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN_ÖZETİ : 16/08/2022 tarihli ve 31925 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı şirket tarafından, dava konusu Yönetmeliğin Anayasa ile güvence altına alınan mülkiyet hakkına aykırı olduğu ve ölçüsüz bir müdahalede bulunduğu, sınırlamanın ancak Kanunla yapılabileceği, belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerinin ihlal edildiği, yürürlükteki mevzuata ve hukuk devletine duyduğu güven ile milyonlarca lira yatırım yaparak çok sayıda aracı satın aldığı tarih itibarıyla Kanunla öngörülmüş bir kısıtlama olmadığı ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Usul yönünden; davacının işbu davayı açmasında kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin bulunmadığından davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği; esas yönünden ise, 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 16. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ile Bakanlıklarının açıkça taşınmaz ve ikinci el motorlu kara taşıtı alım satımı gibi ticari faaliyetleri yürütenlere yönelik mesleki davranış kurallarını belirlemeye ve bu faaliyetlerin yürütülmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya görevli ve yetkili kılındığı, bu kapsamda İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmeliğin 13/02/2018 tarihli ve 30331 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandığı, çip krizi kaynaklı piyasada yaşanan sıfır taşıt arzındaki darlık sebebiyle, piyasada görülen manipülatif haksız ticari uygulamalar sonucu ikinci el motorlu kara taşıtlarının piyasa fiyatının çok üzerinde satılmasının, piyasanın dengesinin bozulmasına yol açtığı, piyasadaki fırsatçılık ve stokçuluğun yanı sıra tüm dünyada yaşanan enflasyonist ortamın, sıfır ve ikinci el motorlu kara taşıtlarına nihai tüketicinin ulaşmasını engellediği, açıkça tüketici mağdur olduğu bir piyasanın oluşmasına sebebiyet verdiği, yapılan denetimlerde yetkili bayilerin aldıkları sıfır kilometre taşıtları öncelikle işletme tüzel kişiliğine satış yaptığı, bir gün gibi kısa bir süre sonra sıfır kilometre satış fiyatının üzerine fiyat farkı eklemek suretiyle yine işletme bünyesinde ikinci el olarak satışa sunduğunun tespit edildiği, bu nedenle yapılan denetimler, tüketici başvuruları, sektör temsilcileri ile yapılan mülahazalar ve Bakanlıklarınca yapılan değerlendirmeler neticesinde bahsi geçen sorunların çözümüne yönelik düzenleme yapılmasına ihtiyaç olduğu sonucuna varıldığı, piyasa dengesini, serbest rekabeti bozucu ve tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyici bu tür haksız uygulamaların önüne geçilmesi amacıyla da iptali talep edilen düzenlemenin yürürlüğe konulduğu, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Bakanlıklarının perakende ticarete ve tüketicinin korunmasına yönelik gerekli tedbirleri almak hususunda görevli ve yetkili kılındığı, her konunun tüm ayrıntılarıyla düzenlenebilmesi, teknik, sosyal ve ekonomik gelişmelerin tümünün önceden öngörülerek tek tek buna uygun düzenlemelerin/tedbirlerin kanunla belirlenmesi mümkün olmadığı gibi yasama tekniğine de uygun olmadığından kanunların uygulanmasına yönelik genel, soyut, sürekli nitelikte düzenlemeler yapabilme hususunda idarelerine yetki verildiği, bu nedenle kanunilik şartının sağlanmadığı iddiasının yerinde olmadığı, yaşanan ekonomik konjonktürün bir sonucu olarak piyasa dengesini bozucu faaliyetlerin önüne geçilmesi ve daha da kötüye gitmesinin önlenmesi amacına dönük bulunan dava konusu düzenlemeyle getirilen kısıtlamanın derhal uygulanmaması halinde beklenen faydanın elde edilmesinin mümkün olmayacağı, bu nedenle davacının belirlilik ve öngörülebilirlik hususları yönünden ileri sürdüğü iddialara da itibar edilemeyeceği, dava konusu düzenleyici işlemde genel idari rejim ile ilgili düzenlemelere, idare hukukunun temel ilkelerine ve üst hukuk normlarına aykırı bir husus bulunmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca hazırlanan Tetkik Hakiminin raporu ve sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra, davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin dava dilekçesi öncelikle 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendi yönünden incelenerek gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik (Ana Yönetmelik), 13/02/2018 tarihli ve 30331 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Bilahare adı geçen Yönetmelik, 16/08/2022 tarihli ve 31925 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu Yönetmelik ile değişikliğe uğramıştır.
Dava konusu değişikliğin 1. maddesiyle, Ana Yönetmeliğe eklenen Geçici 2. maddesinin 1. fıkrasında, ikinci el kara taşıtı ticaretiyle iştigal edenlerin otomobil ve arazi taşıtlarının pazarlanmasını veya satışını ilk tescil tarihinden itibaren altı ay ve altı bin kilometre geçmedikçe 01/07/2023 tarihinden önce doğrudan veya dolaylı olarak yapamayacağı, Bakanlığın bu tarihi altı aya kadar uzatmaya yetkili olduğu; 2. fıkrasında ise, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal edenler adına bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tescil edilen otomobil ve arazi taşıtlarının 15/09/2022 tarihine kadar pazarlanması veya satılması halinde birinci fıkranın uygulanmayacağı öngörülmüştür.
Davacı şirket tarafından, şirketin kuruluş sözleşmesinde yer alan "birinci el ve ikinci el araçların alımı, satımı, kiralanması, kiraya verilmesi faaliyetlerini gerçekleştirmek" amaç ve faaliyet konusu kapsamında ve yaptığı çeşitli işlerin bir parçası olarak, dava konusu düzenlemelerden önce çok sayıda araç satın aldığı, dava konusu Yönetmelikle Ana Yönetmeliğe eklenen geçici 2. maddenin 2. fıkrasında tanınan 1 aylık muafiyet süresinde de bu araçları satmasına olanak bulunmadığı, dolayısıyla mülkiyet hakkına ve hukuki güvenlik ile belirlilik ilkelerine aykırı düzenlemeler içeren dava konusu Yönetmeliğin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmektedir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı; "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçesinin, davacının dava açma ehliyeti olup olmadığı yönünden inceleneceği; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, davacının, iptali istenen işlem yönünden dava açma ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığında davanın reddine karar verileceği hükümlerine yer verilmiştir.
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören kanun koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak getirmiştir.
İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.
Bununla birlikte, iptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemle doğrudan, meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur. Aksi halde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmek, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğurur.
13/02/2018 tarihli ve 30331 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmeliğin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik; gerçek veya tüzel kişi tacirler ile esnaf ve sanatkârların ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti faaliyetlerini, yetki belgesinin verilmesi, yenilenmesi ve iptaline ilişkin usul ve esasları, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmelerin yükümlülükleri ile toplu iş yeri ve taşıt pazarlarında aranan şartları, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretinde ödeme yöntemlerini ve Bakanlık, yetkili idare ve diğer ilgili kurum ve kuruluşların ikinci elmotorlu kara taşıtı ticaretine ilişkin görev, yetki ve sorumluluklarını kapsar." kuralına; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde, "yetki belgesi"nin, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal edilebilmesi için ticari işletmeler ile esnaf ve sanatkâr işletmeleri adına düzenlenen belgeyi ifade ettiği ; "Yetki belgesi" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretinin yetki belgesine sahip işletmeler tarafından yapılacağı, bir takvim yılı içinde doğrudan veya aracılık yapılmak suretiyle gerçekleştirilen üçten fazla ikinci el motorlu kara taşıtı satışının, aksi Bakanlıkça tespit edilmedikçe ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti kabul edileceği; 2. fıkrasında, yetki belgesinin ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmenin bulunduğu yerdeki il müdürlüğü tarafından Bilgi Sistemi üzerinden verileceği, yenileneceği ve iptal edileceği; 3. fıkrasında, ticari işletme adına düzenlenen yetki belgesinde asgari olarak, MERSİS numarası ve MERSİS’e kayıtlı işletme adı ve adres ile ticaret unvanına; esnaf ve sanatkâr işletmesi adına düzenlenen yetki belgesinde ise ESBİS’e kayıtlı işletme adı ve adresi ile işletme sahibinin adı, soyadı ve T.C. kimlik numarasına veya yabancı kimlik numarasına yer verileceği kurala bağlanmış; 6. maddesinde, yetki belgesi verilmesinde aranan şartlar
sayılmış; "Yetki belgesinin verilmesi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, yetki belgesi başvurusunun, yetki belgesi verilmesinde aranan şartların taşındığını gösteren belgeler ile birlikte Bilgi Sistemi üzerinden yapılacağı; 2. fıkrasında, il müdürlüğünce, ilgili kurum ve kuruluşların elektronik bilgi sistemlerinden sağlanabilen belgelerin bu sistemlerden temin edileceği ve işletme adına elektronik ortamda oluşturulan dosyada diğer başvuru evrakı ile birlikte saklanacağı; 3. fıkrasında, yetki belgesi verilmesinde aranan şartları taşıdığı anlaşılan işletmelere, başvuru tarihinden itibaren on gün içinde yetki belgesi verileceği, yetki belgesi başvurusu reddedilen işletmelere bu durumun gerekçesi ile birlikte Bilgi Sistemi üzerinden bildirileceği kural altına alınmış; Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında da, "Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmelerin, 31/8/2020 tarihine kadar durumlarını bu Yönetmelikteki şartlara uygun hale getirerek yetki belgesialmaları gerekir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Aynı Yönetmeliğe, dava konusu Yönetmelikle eklenen Geçici 2. maddesinde ise,
"(1) İkinci el kara taşıtı ticaretiyle iştigal edenler, otomobil ve arazi taşıtlarının pazarlanmasını veya satışını ilk tescil tarihinden itibaren altı ay ve altı bin kilometre geçmedikçe 1/7/2023 tarihinden önce doğrudan veya dolaylı olarak yapamaz. Bakanlık, bu tarihi altı aya kadar uzatmaya yetkilidir.
(2) İkinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal edenler adına bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tescil edilen otomobil ve arazi taşıtlarının 15/9/2022 tarihine kadar pazarlanması veya satılması halinde birinci fıkra uygulanmaz.
" kuralı yer almıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretinin, işletmenin bulunduğu yerdeki il müdürlüğü tarafından İkinci El Motorlu Kara Taşıtı Bilgi Sistemi (İETTS) üzerinden yapılan başvuru üzerine, Yönetmeliğin 6. maddesinde yer alan şartları haiz olduğunun anlaşılması halinde işletme adına düzenlenecek yetki belgesi ile yapılması mümkündür. Dolayısıyla, adına yetki belgesi düzenlenmeyen işletmelerin, ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti yapmaları hukuken mümkün olmadığı gibi, her nasılsa söz konusu yetki belgesi bulunmaksızın anılan faaliyeti -hukuka aykırı olarak- icra eden işletmelerin ikinci el motorlu kara taşıtı alanına yönelik düzenlemeler nedeniyle menfaatinin ihlal edildiğinin kabul edilmesi ve hukuken korunması da mümkün değildir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu düzenleme ile getirilen sınırlamanın yetki belgesini haiz olan ikinci el kara taşıtı ticaretiyle iştigal eden işletmelere yönelik olduğu açıktır.
Dairemizin 29/11/2022 tarihli ara kararıyla, dava dilekçesinin dava açma ehliyeti yönünden incelenebilmesini teminen, davacının dava konusu Yönetmelik kapsamında yetki belgesi alarak ticari faaliyette bulunduğunu veya faaliyete geçmek üzere yetki belgesi başvurusu yaptığını gösteren bilgi ve belgelerin dosyaya sunulmasının istenilmesine karar verilmiştir. Davacı tarafından ara kararına verilen cevap yazısında, şirketin anılan konuda münferit bir yetki belgesini haiz olmadığı, şirketin 13/08/2010 tarih ve 7628 sayılı Ticaret Sicili Gazetesinde tescil ve ilan olunan kuruluş sözleşmesinde yer alan şirketin kuruluş amaç ve konularından birinin de araç alım-satımı olduğu, dolayısıyla şirket uhdesinde ayrıca bir yetki belgesi bulunması şartının aranamayacağı belirtilmiştir. Ayrıca davalı idarenin savunma dilekçesinde, davacı şirketin ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti yetki belgesi sahibi olmadığı ifade edilmiştir.
Bu durumda, yetki belgesini haiz ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti işiyle iştigal eden işletmeler için 01/07/2023 tarihine kadar öngörülen "ilk tescil tarihinden itibaren altı ay ve altı bin kilometre dolmadıkça" pazarlama ve satış yapılamayacağına yönelik kuralı ve bu yasağın istisnasını düzenleyen dava konusu Yönetmeliğin, yetki belgesi bulunmadığından hukuken ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti işiyle iştigal etmesi mümkün olmayan davacı şirketi kapsamadığı açık olup, davacı şirketin söz konusu düzenlemenin iptalini istemesinde kişisel, güncel ve meşru menfaatinin olmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1- Davanın EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
2- Ayrıntısı aşağıda gösterilen ... TL yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3- Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4- Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra, kullanılmayan ... TL yürütmenin durdurulması harcının ise istemi halinde davacıya iadesine,
5- Kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 03/04/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.