T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/5451
Karar No : 2022/3933
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Sanayi Odası Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
2- … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Malz. Metal San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN_KONUSU : ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Organize Sanayi Bölgelerinin sınırları içerisinde faaliyet konusu "her türlü atığın ayrıştırılması" olan tesislere müsade edilmeyeceğine ilişkin … tarih ve … sayılı Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı işlemi ile bu işleme bağlı olarak davacı şirketin tehlikesiz atık ayırma-metal presleme faaliyetini 6 (altı) ay içerisinde sonlandırması veya Yönetmeliğe uygun faaliyette bulunması, aksi halde işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edileceği yönündeki … tarih ve … sayılı … Sanayi Odası Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğü yazısı ile bildirilen aynı idarenin … tarih ve … sayılı kararının kendileriyle ilgili kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince; uyuşmazlığa konu olayda; "Metal Geri Dönüşüm ve Çelik Pul İmali" faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatı bulunan davacı şirketçe yürütülen faaliyetle ilgili olarak davalı Eskişehir Sanayi Odası Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğünce şirkete ait işyerinde gerekli incelemenin yapılarak yürütülen faaliyetin işyeri açma ve çalışma ruhsatı kapsamında gerçekleşip gerçekleşmediği ile bu faaliyetin türü ve mahiyetinin açık bir şekilde tanımlanması suretiyle tesisin Yönetmeliğe göre organize sanayi bölgelerinde kurulamayacak tesisler kapsamında kalıp kalmadığı ya da istisna hükümleri çerçevesinde organize sanayi bölgesinde kurulmasına izin verilen katı atıkları "ara veya nihai ürüne çeviren tesisler"den olup olmadığı yönlerinden bir tespit yapılarak bunun sonucuna göre işlem tesis edilmesi gerekirken, belirtilen hususlar yönünden herhangi bir tespit ve değerlendirme yapılmaksızın işlem tesis edilmesinde ve işyeri açma ve çalışma ruhsatının "Çelik Pul İmali" faaliyet konusu kısmının organize sanayi bölgelerinde kurulabilecek tesislerden olması nedeniyle ruhsatın tamamının iptal edilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
1 - Davalı … Bakanlığı tarafından, dava konusu görüş yazısının başka bir şirkete yönelik olduğu, davacıya yönelik bir işlem olmadığı bu nedenle kendileri yönünden davanın reddi gerektiği ileri sürülmektedir.
2- Davalı … Sanayi Odası Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü tarafından, davacının ruhsat verilen adresi ile faaliyet gösterdiği adresin farklı olduğu, davacının ruhsat adresindeki faaliyetine son vermesi nedeniyle ruhsatın hükümsüz kaldığı, davacının fiilen faaliyet gösterdiği adrese ilişkin ruhsatının olmadığı, mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, Organize Sanayi Bölgelerinin sınırları içerisinde faaliyet konusu "her türlü atığın ayrıştırılması" olan tesislere müsaade edilmeyeceğine ilişkin … tarih ve … sayılı …Bakanlığı işlemi ile bu işleme bağlı olarak davacı şirketin tehlikesiz atık ayırma-metal presleme faaliyetini 6 (altı) ay içerisinde sonlandırması veya Yönetmeliğe uygun faaliyette bulunması, aksi halde işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edileceği yönündeki … tarih ve … sayılı Eskişehir Sanayi Odası Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğü yazısı ile bildirilen aynı idarenin … tarih ve … sayılı kararının kendileriyle ilgili kısmının iptali istenilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) Kanunu'nun işlem tarihindeki şeklinde 3. maddesinin (b) bendinde, OSB, "sanayinin uygun görülen alanlarda yapılanmasını sağlamak, çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarını önlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonel kullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerinin belirli bir plan dahilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla; sınırları tasdik edilmiş arazi parçalarının imar planlarındaki oranlar dahilinde gerekli idari, sosyal ve teknik altyapı alanları ile küçük imalat ve tamirat, ticaret, eğitim ve sağlık alanları, teknoloji geliştirme bölgeleri ile donatılıp planlı bir şekilde ve belirli sistemler dahilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan ve bu Kanun hükümlerine göre işletilen mal ve hizmet üretim bölgeleri" olarak tanımlanmış; aynı Yasanın 5. maddesinde, OSB'lerin, özel hukuk tüzel kişiliğini haiz olduğu belirtilmiş; 4. maddesinde, OSB'lerin, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının (Mülga Sanayi ve Ticaret Bakanlığının) onayıyla kurulacağı; OSB'nin kuruluş protokolünün Bakanlıkça onaylanması ve sicile kaydıyla tüzel kişilik kazanacağı; bölge içinde arazi kullanımı, yapı ve tesislerin projelendirilmesi, inşaası ve kullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ile işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının OSB tarafından verilip denetleneceği; bu madde ile ilgili esas ve usullerin yönetmelikle belirleneceği; 23. maddesinde, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının gerekli gördüğü hallerde veya şikayet üzerine OSB’lerin her türlü hesap ve işlemlerini denetlemeye ve tedbirler almaya yetkili olduğu; 27. maddesinde de, bu Kanunda öngörülen yönetmeliklerin, "OSB Uygulama Yönetmeliği" adı ile tek bir yönetmelik olarak, Kanunun yayımı tarihinden itibaren bir yıl içerisinde çıkarılacağı; Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak mevzuat çerçevesinde gerekli tedbirleri almaya ve düzenlemeleri yapmaya yetkili olduğu kurallarına yer verilmiştir.
Anılan Yasaya dayanılarak çıkarılan ilk Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği, 01/04/2002 tarihli ve 24713 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup; anılan Yönetmeliğin, davacı şirket adına faaliyet ruhsatı düzenlendiği 09/04/2007 tarihi itibariyle yürürlükte bulunan, 13/08/2005 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 93. maddesinin (a) fıkrasının 7. bendinde, "OSB’nin kendi katı atıklarını ve müşterek arıtma tesisinden çıkan çamurların bertarafı için kuracağı yakma, uzaklaştırma ve geri kazanım tesisleri hariç, endüstriyel nitelikli atıksuların geri kazanım tesisleri, sintine atıksuların geri kazanım tesisleri, katı atık ayrıştırma tesisleri, katı atık geri kazanım tesisleri ile çöp, toksit ve tehlikeli atıkların yakılması, kimyasal yolla arıtılması, nihai depolanması veya araziye gömülmesi ile ilgili atık uzaklaştırma tesisleri" OSB'lerde kurulamayacak tesisler arasında sayılmıştır.
Söz konusu Yönetmelik, 22/08/2009 tarih ve 27327 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılmış olup; bu Yönetmeliğin, dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibariyle yürürlükte bulunan, 12/08/2010 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 101. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin 7. alt bendinde, "Çevre ve Orman Bakanlığının olumlu görüşü doğrultusunda OSB tarafından kurulmasına izin verilen; kullanılmış yağın yeniden rafine edilmesi ve/veya başka bir ürüne çevrilerek tekrar kullanımı, metal, plastik, ahşap, naylon, lastik, kauçuk, kağıt, karton, cam, iplik ve benzeri atık ve hurdaları ara veya nihai ürüne çeviren tesisler hariç olmak üzere, her türlü atığın; geri kazanımı, ayrıştırılması, yakılması, gazlaştırılması, kimyasal yolla arıtılması, nihai ve/veya ara depolanması ve/veya araziye gömülmesine ilişkin tesisler" OSB'lerde kurulamayacak tesisler olarak belirlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinden görüleceği üzere, OSB'ler münhasıran üretim amacıyla kurulan, özel hükümlere tâbi birer özel hukuk tüzel kişisidir. Bu nedenle, OSB Uygulama Yönetmeliklerinde, üretim faaliyeti kapsamında değerlendirilemeyecek "atıkların ayrıştırılması ve/veya geri kazanımı"na yönelik tesislerin OSB'lerde kurulması baştan itibaren yasaklanarak, katılımcıların üretim faaliyetiyle sınırlı olarak OSB'de bulunmalarına izin verilmiştir. Nitekim, söz konusu kuraldan yalnızca, atık ve hurdaları ara veya nihai ürüne çeviren, diğer bir ifadeyle üretim faaliyetinde bulunan tesisler istisna tutulmuştur.
Dosyanın incelenmesinden; … Organize Sanayi Bölgesinde faaliyette bulunmak üzere davalı OSB'ye başvuran davacı şirkete, "Metal Geri Dönüşüm ve Çelik Pul İmali" faaliyet konulu 09/04/2007 tarihli işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiği; ayrıca Eskişehir Valiliği İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından da, 2011/07 numaralı "Tehlikesiz Atıklar Toplama-Ayırma Belgesi" düzenlendiği; davacı söz konusu ruhsata dayalı olarak faaliyet göstermekte iken, davalı Bakanlığın faaliyet konusu "her türlü atığın ayrıştırılması" olan tesislerin, OSB Uygulama Yönetmelikleri uyarınca baştan itibaren OSB'de kurulmasına müsade edilmeyen "her türlü atığın geri kazanımı, ayrıştırılması" kapsamında kaldığı, bu nedenle OSB'de faaliyetine izin verilemeyeceğine yönelik davalı OSB'ye hitaben yazılan … tarih ve … sayılı talimatı üzerine, dava konusu … OSB işlemi ile davacı şirkete faaliyetine en kısa sürede son vermesi gerektiği, aksi takdirde kira süresi sonunda sözleşmesinin yenilenmeyeceği ve faaliyetinin durdurulacağının bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık, davacı şirket tarafından Eskişehir OSB'de fiilen yürütülen faaliyetin, OSB Uygulama Yönetmeliğinin 101. maddesinde düzenlenen "her türlü atığın geri kazanımı, ayrıştırılması" şeklinde belirtilen yasak faaliyet kapsamında mı, yoksa aynı maddede belirtilen "atık ve hurdaları ara veya nihai ürüne çeviren tesis" şeklinde geçen istisna kapsamında mı yer aldığı noktasında toplanmaktadır. Diğer bir ifadeyle, davacı şirketin üretim faaliyetinde bulunup bulunmadığına ilişkindir.
Bu hususun açıklığa kavuşturulması ise, özel ve teknik bilgiyi gerektirdiğinden, Mahkemece, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesiyle "bilirkişi" konusunda atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesi uyarınca; makine, metalurji-malzeme ve çevre mühendislerinden oluşturulacak bir bilirkişi heyeti marifetiyle mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve bu inceleme sonucu düzenlenecek rapora göre bir karar verilmesi gerekmektedir.
Söz konusu inceleme kapsamında bilirkişilerce, davacı şirketin "Metal Geri Dönüşüm ve Çelik Pul İmali" ruhsatına sahip olduğu ve söz konusu faaliyetin üretimi gerektirdiği de gözetilerek, davacının fiilen hangi faaliyette bulunduğunun ve bu faaliyetin OSB Uygulama Yönetmeliği kapsamında bir üretim olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin hiçbir tereddüte yer bırakmayacak şekilde ortaya konulması uyuşmazlığın çözümü bakımından gereklidir.
Öte yandan her ne kadar Mahkeme kararında işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali edildiğinden bahisle değerlendirme yapılmış ise de dava konusu işlemlerde ruhsat iptalinin yapılmadığı, sadece ruhsatın iptal edileceğinin ihtar edildiği hususu dikkate alınarak bir karar verilmesi gerektiği de açıktır.
Bu itibarla, dava konusu işlemlerin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2. Dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin temyize konu ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 19/09/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.