T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/5502
Karar No : 2023/10165
TEMYİZ EDEN (DAVALI): … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR):
1- …
2- …
…
7- …
8- …
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Van ili, İpekyolu ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın kamulaştırılmasına ilişkin Van Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarihli ve … sayılı kararı ile anılan kararın dayanağı 1/5000 ölçekli nâzım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen 08/01/2021 tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dosyanın ve yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama ve 1/5000 ölçekli nazım imar planında taşınmazın yol alanında kalan kısmının şehircilik ilke ve planlama esasları açısından kamu yararı taşıdığı, güncel ulaşım kademelenmesi plan bütünlüğü ve sürekliliği açısından uygun olduğundan taşınmazın bir kısmının kamulaştırılmasına ilişkin Van Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarihli ve … sayılı kararı ile taşınmazın bir kısmının yol alanı olarak belirlenmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı, 1/5000 ölçekli nazım imar planınında taşınmazın orta yoğunluklu ticaret ve konut alanlarının olduğu yerde ve çarşı merkezinde bulunması nedeniyle merkezi iş alanı olarak belirlenmesinin kamu yararına, kentsel yerleşmenin mevcut ve gelecekteki durumuna ve şehircilik ilkelerine uygun olduğu gerekçeleriyle taşınmazın bir kısmının kamulaştırılması ile 1/1000 ölçekli uygulama ve 1/5000 ölçekli nazım imar planında yol, 1/5000 ölçekli nazım imar planınında merkezi iş alanı olarak belirlenmesine ilişkin işlemler yönünden davanın reddine, taşınmazın 1/5000 ölçekli nazım imar planında bir kısmının MİA fonksiyonu gösterimi ile tarandığı ancak anılan alanın 1/1000 ölçekli uygulama imar planda parselin tercihli ticaret alanı foksiyonu ile gösterildiği, anılan gösterimlerin yapılaşma koşulları ve türünün farklı olduğu, plan çizim tekniği açısından 1/1000 ölçekli uygulama imar planın üst ölçekli 1/5000 ölçekli nazım imar planıyla uyumlu olmadığı, taşınmazın hastane alanına ilişkin kısmının 1996 yılında yapılan imar planı ile sağlık tesisi alanı olarak ayrıldığı ancak şimdiye kadar bu alanın kamulaştırılmadığı veyahut imar programına alınmadığı, ilgili kamu kuruluşunun bahse konu alana ihtiyaçları bulunmadığı belirtildiğinden, taşınmazın bir kısmının hastane alanı olarak ayrılmasının şehircilik, planlama ilke ve esaslarına aykırılık teşkil ettiği ve kamu yararı yararı taşımadığından hukuka aykırı olduğu gerekçeleriyle taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama ve 1/5000 ölçekli nazım imar planında hastane alanı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planında tercihli ticaret alanı olarak ayrılmasına ilişkin kısımlar yönünden dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinafa konu Mahkeme kararının dava konusu işlemlerin iptaline dair kısmına ilişkin davalı idarenin istinaf başvurusu hakkında, anılan kısmın hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçesinde ileri sürülen iddiaların kararın söz konusu kısmının kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararı usul ve kanuna aykırı olup bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kısmen kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının kısmen onanması kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Van ili, İpekyolu ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın kamulaştırılmasına ilişkin Van Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarihli ve … sayılı kararı ile anılan kararın dayanağı Van Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nâzım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.” hükmü, ''Yargı yolu'' başlıklı 125. maddesinin birinci fıkrasında, “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.'' hükmü yer almaktadır.
İşlem tarihindeki yürürlükteki şekliyle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmış, 6. maddesinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmıştır. Anılan Kanun'un 8. maddesinde ise alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinde; "Hakim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre talep sonucundan daha azına karar verebilir. Hakimin, tarafların talebiyle bağlı olmadığına ilişkin kanun hükümleri saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın uyuşmazlık konusu taşınmaza dava konusu imar planları ile getirilen "hastane alanı" kullanım fonksiyonu yönünden;
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısım yönünden bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararın dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile getirilen "tercihli ticaret alanı" kullanım fonksiyonu yönünden;
Usul hukukunun en temel ilkelerinden biri olan "taleple bağlılık" ilkesi uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda; İdare Mahkemelerinin, davacının istemi ile bağlı olduğu, istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar verilemeyeceği açıktır.
Öte yandan, talep sonucunun belirlenmesinde, dava dilekçesinin bir bütün olarak ele alınıp değerlendirilmesi gerekmektedir. "Talep sonucunun çok açık olmaması hâlinde, onu dava dilekçesinin diğer bölümlerinde yazılanların ışığı altında bir yoruma tâbi tutarak, davacının bu dava ile neyin hüküm altına alınmasını istediği tespit edilmelidir." (KURU Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baskı, Şubat 2001, İstanbul, Cilt II, s. 1608).
Uyuşmazlıkta, taşınmazın 1/5000 ölçekli nazım imar planında bir kısmının "MİA" fonksiyonu gösterimi ile tarandığı ancak 1/1000 ölçekli uygulama imar planda "MİA" kapsamında taranan kısmının tercihli ticaret alanı fonksiyonu ile gösterildiği, anılan gösterimlerin yapılaşma koşulları ve türünün farklı olduğu, plan tekniği açısından 1/1000 ölçekli uygulama imar planın üst ölçekli 1/5000 ölçekli nazım imar planıyla uyumlu olmadığı gerekçesiyle 1/1000 ölçekli uygulama imar planının tercihli ticaret alanı fonksiyonuna ilişkin kısmının iptaline karar verilmiş ise de, davacının dava dilekçesinde, taşınmazın yol alanında kalan kısmının kamulaştırılmasına ilişkin işlem ile dava konusu imar planlarında taşınmazın bir kısmının yol ve hastane alanı olarak belirlenmesinin iptalinin istenildiği, taşınmazın tercihli ticaret alanında kalan kısmına ilişkin herhangi bir iddia ve itirazının bulunmadığı görüldüğünden, taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında tercihli ticaret alanı olarak planlanmasının hukuka uygun olup olmadığı konusunda değerlendirme yapılarak karar verilmesi, davacının dava konusu etmediği bir konuda davayı açmaktaki amacına ve menfaatine aykırı hüküm kurulması sonucunu doğurmakatdır.
Bu durumda, dava konusu edilmediği halde taleple bağlılık ilkesine aykırı şekilde tercihli ticaret alanı kullanım kararının imar mevzuatı, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararı yönünden değerlendirilerek iptaline karar verilmesi mümkün olmadığından, dava konusu işlemin iptaline yönelik İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu planların taşınmazın hastane alanında gösterilmesine ilişkin kısmı ile 1/1000 ölçekli planda tercihli ticaret alanı gösterimine ilişkin kısmının iptaline, diğer kısmına ilişkin davanın reddine dair Mahkeme kararının iptale yönelik kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının dava konusu imar planları ile getirilen "hastane alanı" kullanım kararı yönünden ONANMASINA, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile getirilen "tercihli ticaret alanı" kullanım kararı yönünden BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 28/12/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.