T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/5773
Karar No : 2023/5670
DAVACI : … Geliştirme ve İnşaat Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı/ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU : Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü tarafından yayımlanan "2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin "Açıklamalar" bölümünde yer alan, "644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,80 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır" yolundaki 13. maddesinin, bu kapsamda tahsil edilen 8.282.090,92- TL'nin iadesine yönelik olarak davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddi yolundaki işlemin iptaline, tahsil edilen bedelin davalı idareye ödendiği tarihlerden itibaren işletilecek faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :Davalı bakanlığın asli görevi kapsamındaki planlama faaliyetleri için döner sermaye ücreti alınmasına olanak bulunmadığı iddiasıyla dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi ile ödenilen 8.282.090,92-TL nin faiziyle birlikte iade edilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI :Dava konusu işlemlerin hukuka uygun olarak tesis edildikleri ve davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ: Dava, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü tarafından yayımlanan "2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin "Açıklamalar" bölümünde yer alan, "644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,80 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır" yolundaki 13. maddesinin, bu kapsamda tahsil edilen 8.282.090,92- TL'nin iadesine yönelik olarak davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddi yolundaki işlemin iptaline, tahsil edilen bedelin davalı idareye ödendiği tarihlerden itibaren işletilecek faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Davacı tarafından, Özel Proje Alanı olarak ilan edilen bölgeye ilişkin hazırlanan imar planı değişikliklerinin onaylanması istemiyle yapılan başvurunun değerlendirilebilmesi için davalı bakanlık tarafından ödenmesi istenilen plan inceleme ve hizmet bedelinin dayanağı olarak 2018 yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesinin açıklamalar bölümünün 13. maddesinin iptali istenilmiş; davalı idare tarafından verilen savunmada ise, 2016 yılı birim fiyat listesinin, dava konusu düzenleme ile aynı şekilde düzenlenmiş olan 13. maddesinin iptali istemiyle başka bir şirket tarafından açılan ve Danıştay Altıncı Dairesinin E:2017/1282 sayısına kayıtlı davada, 14/09/2017 tarihinde verilen ve düzenlemenin yürütülmesinin durdurulmasına ilişkin bulunan karar nedeniyle, davacıdan istenilen bedelin 13. madde kapsamında değil, listenin özel proje alanı ilanı başlığı altında yer alan düzenlemeye göre hesaplandığı belirtilmiştir.
2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin I- 644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller başlığı altında, Bakanlığa ilgili mevzuat hükümleri kapsamında onaylanmak üzere kişi, kurum ve kuruluşlarca iletilecek plan teklifleri için alınacak plan inceleme ve hizmet bedellerinin hesaplanmasına dair usul ve kriterler açıklanarak bedelin hesaplanmasında 3 kriterin esas alınacağı belirtilmiştir. Bunlar: A. Yöre katsayısı, B.Arazi kullanım türü birim bedeli ve C.Plan konusuna göre; alan büyüklüğü (m2) veya uzunluk (m) ... Plan inceleme ve hizmet bedeli= AxBxC formülü ile hesaplanır şeklinde düzenleme getirilmiştir. Düzenlemenin devamında açıklamalar kısmında yer alan 13. madde hükmü ile de, özel proje alanı olarak ilan edilen yerlerde plan inceleme ve hizmet bedelinin, belirtilen kriterler esas alınarak hesaplanan bedelin "1,80" katsayısı ile çarpılarak bulunacağı düzenlemesine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, davacıdan tahsil edilen bedelin Birim Fiyat Listesinin I- 644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan genel usul ve kriterlere göre (arazi kullanım türü birim bedeli olarak özel proje alanı ilanı bedelleri başlığı altında yer alan birim bedel esas alınmak suretiyle) hesaplandığı, ancak bu şekilde hesaplanan bedel üzerinden 13. maddede öngörülen katsayının uygulanmadığı, özel proje alanı ilanı başvuru bedeli de eklenerek tavan bedeli aşmayacak şekilde belirlenen bedelin davacıdan istenildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, dava dilekçesinde, davalı bakanlığın asli görevi kapsamındaki planlama faaliyetleri için döner sermaye ücreti alınmasına olanak bulunmadığının belirtildiği, planların incelenebilmesi için ödenmesi gereken bedele yönelik davalı idare tarafından davacıya yazılan 05.02.2019 tarihli yazıda 2018 yılı Birim Fiyat Listesi uyarınca hesaplandığı belirtilen miktardan bahsedilerek, hesaplamanın listenin hangi maddesi uyarınca yapıldığının açıklanmadığı göz önünde bulundurulduğunda, bakılan davanın esas olarak Birim Fiyat Listesinin 13. maddesinde yer alan, özel proje alanına yönelik olarak bedelin "1,80 katsayı" ile çarpılarak bulunması ibaresine yönelik değil, planların incelenmesi aşamasında davalı idareler tarafından döner sermaye hizmet bedeli adı altında herhangi bir bedelin alınamayacağı iddiasıyla açılmış olduğu anlaşılmakla, inceleme 2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesinin davacıdan istenilen bedelin hesaplanmasına dayanak olan bölümüne yönelik olarak yapılmıştır.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde: "Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu birim fiyat listesinin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin(KHK) 2. maddesinin (ğ) bendinde, gecekondu, kıyı alanları ve tesisleri ile niteliğinin bozulması nedeniyle orman ve mera dışına çıkarılan alanlar dâhil kentsel ve kırsal alan ve yerleşmelerde yapılacak iyileştirme, yenileme ve dönüşüm uygulamalarında idarelerce uyulacak usul ve esasları belirlemek; Bakanlıkça belirlenen finans ve ticaret merkezleri, fuar ve sergi alanları, eğlence merkezleri, şehirlerin ana giriş düzenlemeleri gibi şehirlerin marka değerini artırmaya ve şehrin gelişmesine katkı sağlayacak özel proje alanlarına dair her tür ve ölçekte etüt, harita, plan, parselasyon planı ve yapı projelerini yapmak, yaptırmak, onaylamak, kamulaştırma, ruhsat ve yapım işlerinin gerçekleştirilmesini sağlamak, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyeti kurulmasını temin etmek; 2/3/1984 tarihli ve 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile 20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanunu uyarınca Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan uygulamalara ilişkin her tür ve ölçekte etüt, harita, plan ve parselasyon planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak, ruhsat işlerini gerçekleştirmek, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyetinin kurulmasını sağlamak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın görevleri arasında sayılmıştır. Aynı düzenleme 1 nolu Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin 97. maddesinin (ğ) bendinde de yer almıştır.
Anılan KHK'nın 28.maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin "İşletme idaresi" başlıklı 10. maddesinde, "İşletme hizmetleri; Yönetim Kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütülür." düzenlemesi ile yönetim Kurulunun Görevleri başlıklı 12. maddesinin (h) bendinde; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek" Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, İstanbul İli, Anadolu Yakasında bulunan ikinci el oto galericilerinin şehir dışına taşınması sürecinde geliştirilen proje kapsamında ihtiyacın karşılanması amacıyla İstanbul İli, Tuzla İlçesi, … Mahallesi, … parsel ile … ada, … parselin bir kısmı ve tescil dışı yaklaşık 24.1 hektar alanın özel proje alanı olarak ilan edilmesi ve hazırlanan imar planı değişikliklerinin değerlendirilmesi istemiyle davacı tarafından yapılan başvuru üzerine anılan bölgenin davalı idare tarafından 19.12.2018 tarihinde özel proje alanı olarak belirlendiği, davacı tarafından hazırlanan 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliklerinin değerlendirilebilmesi için 2018 yılı Birim Fiyat Listesi uyarınca hesaplanan 8.005.000,00-TL'nin yatırılmasının istenilmesi üzerine bedelin bir kısmının peşin olarak ödendiği, kalan tutarın faiziyle birlikte 12 taksitte ödenmesine karar verildiği, en son 21.11.2020 tarihinde yapılan ödemeyle toplam 8.282.090,92TL'nin ödendiği, bölgeye ilişkin 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği, 1/5000 ve 1/1000 ölçekli Nazım ve Uygulama İmar Planı değişikliklerinin 20.12.2019 tarihinde davalı bakanlık tarafından onaylandığı, davalı idareye ödenen bedelin iadesi istemiyle 17.05.2022 tarihinde davacı tarafından yapılan başvurunun yanıt verilmeyerek reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
644 sayılı KHK'nın 2. maddesinin (ğ) bendinde (1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/I-ğ maddesi) sayılan Çevre ve Şehircilik Bakanlığına ait görevler anılan Bakanlık tarafından yürütülen asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmetlerine ilişkin olup, aksine bir yasal düzenleme olmadıkça Bakanlığın, kamu hizmeti kapsamında yerine getirilmesi zorunlu olan asli görevleri karşılığında döner sermaye ücreti alınmasına yasal olanak bulunmamaktadır. Bakanlığın asli görevlerinden olan imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin 4736 sayılı Kanunun 1. maddesinde sayılan ticari mal ve hizmetler olarak kabulüne de olanak bulunmaması nedeniyle, davacıdan ücret istenilmesinin dayanağı olan 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin ilgili bölümünde ve davacının ödediği bedelin iadesi isteminin yanıt verilmeyerek reddi yolundaki işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, "2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin ilgili bölümünün ve bu kapsamda alınan 8.282.090,92- TL'nin iadesine yönelik olarak davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddi yolundaki işlemin iptaline, tahsil edilen bedelin yasal faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : "2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin ilgili bölümünün ve bu kapsamda alınan 8.282.090,92- TL'nin iadesine yönelik olarak davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddi yolundaki işlemin iptaline, tahsil edilen bedelin yasal faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 07/06/2023 tarihinde, davacı vekili Av. …'ın ve davalı idare vekili Hukuk Müşaviri …ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: İstanbul İli, Anadolu Yakasında bulunan ikinci el oto galericilerinin şehir dışına taşınması sürecinde geliştirilen proje kapsamında ihtiyacın karşılanması amacıyla İstanbul İli, Tuzla İlçesi, … Mahallesi, … parsel ile … ada, … parselin bir kısmı ve tescil dışı yaklaşık 24.1 hektar alanın özel proje alanı olarak ilan edilmesi ve hazırlanan imar planı değişikliklerinin değerlendirilmesi istemiyle davacı tarafından yapılan başvuru üzerine anılan bölgenin davalı idare tarafından 19.12.2018 tarihinde özel proje alanı olarak belirlendiği, davacı tarafından hazırlanan 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliklerinin değerlendirilebilmesi için 2018 yılı Birim Fiyat Listesi uyarınca hesaplanan 8.005.000,00-TL'nin yatırılmasının istenilmesi üzerine bedelin bir kısmının peşin olarak ödendiği, kalan tutarın faiziyle birlikte 12 taksitte ödenmesine karar verildiği, en son 21.11.2020 tarihinde yapılan ödemeyle toplam 8.282.090,92TL'nin ödendiği, bölgeye ilişkin 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği, 1/5000 ve 1/1000 ölçekli Nazım ve Uygulama İmar Planı değişikliklerinin 20.12.2019 tarihinde davalı bakanlık tarafından onaylandığı, davalı idareye ödenen bedelin iadesi istemiyle 17.05.2022 tarihinde davacı tarafından yapılan başvurunun zımmen reddi üzerine, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü tarafından yayımlanan "2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin "Açıklamalar" bölümünde yer alan, "644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,80 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır" yolundaki 13. maddesinin, bu kapsamda tahsil edilen 8.282.090,92- TL'nin iadesine yönelik olarak davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddi yolundaki işlemin iptali ile, tahsil edilen bedelin davalı idareye ödendiği tarihlerden itibaren işletilecek faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde: "Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu birim fiyat listesinin yürürlüğe konulduğu ve bu listeye dayanılarak davacı şirketten plan inceleme ve işlem hizmet bedeli adı altında tahsilat yapıldığı tarihte yürürlükte olan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 1. maddesinde, "Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı; Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklarını düzenlemektir." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanun Hükmünde Kararnamenin "Görevler" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde, "Gecekondu, kıyı alanları ve tesisleri ile niteliğinin bozulması nedeniyle orman ve mera dışına çıkarılan alanlar dâhil kentsel ve kırsal alan ve yerleşmelerde yapılacak iyileştirme, yenileme ve dönüşüm uygulamalarında idarelerce uyulacak usul ve esasları belirlemek; Bakanlıkça belirlenen finans ve ticaret merkezleri, fuar ve sergi alanları, eğlence merkezleri, şehirlerin ana giriş düzenlemeleri gibi şehirlerin marka değerini artırmaya ve şehrin gelişmesine katkı sağlayacak özel proje alanlarına dair her tür ve ölçekte etüt, harita, plan, parselasyon planı ve yapı projelerini yapmak, yaptırmak, onaylamak, kamulaştırma, ruhsat ve yapım işlerinin gerçekleştirilmesini sağlamak, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyeti kurulmasını temin etmek; 2/3/1984 tarihli ve 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile 20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanunu uyarınca Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan uygulamalara ilişkin her tür ve ölçekte etüt, harita, plan ve parselasyon planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak, ruhsat işlerini gerçekleştirmek, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyetinin kurulmasını sağlamak.", (h) bendinde ise, "Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek." davalı idarenin görevleri arasında sayılmıştır.
Diğer taraftan anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin "Döner sermaye" başlıklı 28. maddesinde, "Bakanlık ihtiyaç duyduğu hallerde ve lüzum gördüğü merkezlerde Bakanın onayı ile görev ve hizmetleriyle ilgili döner sermayeli işletmeler kurabilir. Döner sermaye miktarını belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.
İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Bu kapsamda hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin "İşletme idaresi" başlıklı 10. maddesinde, "İşletme hizmetleri; Yönetim Kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütülür." düzenlemesi ile "Yönetim Kurulunun görevleri" başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde ise; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek." düzenlemesine yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde, "İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları" idari dava türleri arasında sayılmış; 14. maddesinde, dava dilekçelerinin "ehliyet" hususunda ilk incelemeye tabi tutulacağı; 15. maddesinde ise ehliyetsiz kişi tarafından açılan davanın bu nedenle reddine karar verileceği düzenlenmiştir.
2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin I- 644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller başlığı altında, Bakanlığa ilgili mevzuat hükümleri kapsamında onaylanmak üzere kişi, kurum ve kuruluşlarca iletilecek plan teklifleri için alınacak plan inceleme ve hizmet bedellerinin hesaplanmasına dair usul ve kriterler açıklanarak bedelin hesaplanmasında 3 kriterin esas alınacağı belirtilmiştir. Bunlar: A. Yöre katsayısı, B.Arazi kullanım türü birim bedeli ve C.Plan konusuna göre; alan büyüklüğü (m2) veya uzunluk (m) ... Plan inceleme ve hizmet bedeli= AxBxC formülü ile hesaplanır şeklinde düzenleme getirilmiştir. Düzenlemenin devamında açıklamalar kısmında yer alan 13. madde hükmü ile de, özel proje alanı olarak ilan edilen yerlerde plan inceleme ve hizmet bedelinin, belirtilen kriterler esas alınarak hesaplanan bedelin "1,80" katsayısı ile çarpılarak bulunacağı düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından, Özel Proje Alanı olarak ilan edilen bölgeye ilişkin hazırlanan imar planı değişikliklerinin onaylanması istemiyle yapılan başvurunun değerlendirilebilmesi için davalı bakanlık tarafından ödenmesi istenilen plan inceleme ve hizmet bedelinin dayanağı olarak 2018 yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesinin açıklamalar bölümünün 13. maddesinin iptali istenilmiş ise de; davalı idare tarafından verilen savunma dilekçesinden, 2016 yılı birim fiyat listesinin, dava konusu düzenleme ile aynı şekilde düzenlenmiş olan 13. maddesinin iptali istemiyle başka bir şirket tarafından açılan ve Danıştay Altıncı Dairesinin E:2017/1282 sayısına kayıtlı davada, 14/09/2017 tarihinde verilen ve düzenlemenin yürütülmesinin durdurulmasına ilişkin bulunan karar nedeniyle, davacıdan istenilen bedelin 13. madde kapsamında değil, Birim Fiyat Listesinin I- 644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan genel usul ve kriterlere göre (arazi kullanım türü birim bedeli olarak özel proje alanı ilanı bedelleri başlığı altında yer alan birim bedel esas alınmak suretiyle) hesaplandığı, ancak bu şekilde hesaplanan bedel üzerinden 13. maddede öngörülen katsayının uygulanmadığı hususu dikkate alınarak Dairemizce yapılan değerlendirme sonucunda;
2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin 644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller başlıklı I numaralı kısmı ve bu kısım uyarınca (arazi kullanım türü birim bedeli olarak özel proje alanı ilanı bedelleri başlığı altında yer alan birim bedel esas alınmak suretiyle) davalı bakanlık tarafından davacıdan tahsil edilen 8.282.090,92- TL'nin iadesine yönelik olarak yapılan başvurunun zımnen reddine dair işlem yönünden ;
Yukarıda yer verilen Kanun hükmü uyarınca, Bakanlıkça belirlenen finans ve ticaret merkezleri, fuar ve sergi alanları, eğlence merkezleri, şehirlerin ana giriş düzenlemeleri gibi şehirlerin marka değerini artırmaya ve şehrin gelişmesine katkı sağlayacak özel proje alanlarına dair her tür ve ölçekte etüt, harita, plan, parselasyon planı ve yapı projelerini yapmak, yaptırmak, onaylamak, kamulaştırma, ruhsat ve yapım işlerinin gerçekleştirilmesini sağlamak, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyeti kurulmasını temin etmek şeklindeki faaliyetlerin, idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu olan asli görevleri arasında yer aldığı açık olup, bu işlemlerin, karşılığında döner sermaye işletmesi geliri elde edilebilecek hizmetler kapsamında olmadığı kuşkusuzdur.
Bu durumda, davalı idarece 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2/1-ğ maddesi uyarınca "özel proje alanı" olarak ilan edilen alanlara ilişkin olarak yürütülecek planlama çalışmaları için anılan işlemlerin muhataplarından döner sermaye hizmet bedeli istenilmesine imkan sağlayan bir düzenlemenin söz konusu olmaması nedeniyle bu konuda herhangi bir ücret talep edilmesine de hukuken olanak bulunmadığından ve Bakanlığın asli görevlerinden olan imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin 4736 sayılı Kanunun 1. maddesinde sayılan ticari mal ve hizmetler olarak kabulüne de olanak bulunmaması nedeniyle, davacıdan ücret istenilmesinin dayanağı olan 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin ilgili bölümünde ve davacının ödediği bedelin iadesi isteminin yanıt verilmeyerek reddi yolundaki işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bu itibarla, davalı idarece davacı şirketten tahsil edilen 8.282.090,92- TL' 'nin, davalı idareye ödendiği tarihlerlerden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacı şirkete ödenmesine karar verilmesi gerekmektedir.
2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin "Açıklamalar" bölümünde yer alan, "644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,80 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır" yolundaki 13. maddesi yönünden;
İdari yargılama hukukunda ehliyet, kişinin medeni hakları kullanabilme yeteneği yanında, idari dava açmakta menfaati olmasını; diğer bir anlatımla iptali istenilen idari işlem ile kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin ihlal edilmiş bulunmasını da ifade etmektedir. Bu bakımdan idari işlemin hukuk düzeninden kaldırılmasında, açıklanan nitelikte menfaati bulunmayan kişinin idari dava açma ehliyetinden de söz edilemez.
İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan birisi olan "dava açma ehliyeti", her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılması idarenin işlemlerinde istikrarsızlık ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmesi sonucunu doğurabileceğinden, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade etmektedir. Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen subjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlali kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilecektir.
Uyuşmazlıkta, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü Birim Fiyat Listesinin davacıdan plan inceleme ve hizmet bedelinin istenmesine ilişkin işleme dayanak olmayan ve dolayısıyla da davacının menfaatini herhangi bir şekilde ihlal etmeyen, 2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin "Açıklamalar" bölümünde yer alan, "644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,80 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır" yolundaki 13. maddesi yönünden, davacının dava açma ehliyeti bulunmamaktadır.
Bu nedenle, anılan maddenin davacının menfaatini etkilemediği, dolayısıyla davacının davanın bu kısmı yönünden dava açma ehliyetinin bulunmadığı ve davanın bu kısmının da ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin 644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller başlıklı I numaralı kısmının ve bu kısım uyarınca (arazi kullanım türü birim bedeli olarak özel proje alanı ilanı bedelleri başlığı altında yer alan birim bedel esas alınmak suretiyle) davalı bakanlık tarafından davacıdan tahsil edilen …- TL'nin iadesine yönelik olarak yapılan başvurunun zımnen reddine dair işlemin İPTALİNE,
2. Davalı idarece davacıdan plan inceleme işlem ve hizmet bedeli olarak tahsil edilen … TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazmini isteminin KABULÜNE,
3. "2018 Yılı Döner Sermaye Birim Fiyat Listesi"nin "Açıklamalar" bölümünde yer alan, "644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli … katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır" yolundaki 13. maddesi yönünden, davanın ehliyet yönünden REDDİNE,
4.Hükmedilen tazminat tutarı üzerinden hesaplanan …-TL nispi karar harcından dava açılırken yatırılan …- TL maktu karar harcı düşüldükten sonra kalan …- TL'nin (dava açılırken dörtte birlik kısmı peşin yatırılmadığından) davacıya tamamlattırılmasına,
5.Hesaplanan …- TL tutarındaki nispi karar harcının davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
6.Davadaki haklılık oranına göre ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …- TL yargılama giderinin yarısının davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, diğer yarısının davacı üzerinde bırakılmasına,
7.Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan … TL nispi vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, …- TL maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
8.Posta gideri avanslarından artan tutarların kararın kesinleşmesinden sonra taraflara iadesine,
9.Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, , 07/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.