T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/6092
Karar No : 2022/6728
Temyiz İsteminde Bulunan (Davalı) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. ...
Karşı Taraf (Davacı): ...
Vekili : Av. ...
İstemin Özeti : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
Savunmanın Özeti : Savunma verilmemiştir.
Danıştay Tetkik Hakimi : ...
Düşüncesi : İstemin kabulü ile usul kuralları yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı kanaatine varılan İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Sekizinci ve Onüçüncü Dairelerince 2575 sayılı Yasaya 3619 sayılı Yasayla eklenen Ek 1 maddesi hükmü uyarınca birlikte yapılan toplantıda işin gereği görüşüldü:
Dava, Diyarbakır ilinde "S" plakalı araçla servis aracı işletmeciliği yapan davacı tarafından, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararın dayanağı olan ...tarih ve ... sayılı kararının şehir merkezi ve Merkez ilçelerde 300 adet "S" plaka tahsis ve ihale edilmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
İdare Mahkemesince, 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesinde belirtilen ivedi yargılama usulü kurallarına göre yapılan yargılama sonucunda; büyükşehir belediye sınırları içinde trafik hizmetlerini planlama, servis taşıma araçlarının durak yerleri ile güzergahlarını ve çalışacak araçların sayıları ile çalışma usul ve esaslarını belirleme yetkisinin Ulaşım Koordinasyon Merkezine verildiği, servis ile yolcu taşımacılığı yapılmak istenmesi ya da mevcut taşımacılık faaliyeti yürütülüyor iken artış kararı alınması halinde, idarece, söz konusu taşımacılığa ihtiyaç olup olmadığının, belediye sınırı içinde çalışan araçların sayısı, niteliği, beldede yeni araca ihtiyaç olup olmadığı; eğer ihtiyaç var ise, kaç adet ve hangi niteliklere sahip araçlara ihtiyaç olduğu; plaka artışına dair işlemin trafik yoğunluğu ve güvenliği ile şehircilik ve planlama ilkelerine uygunluğu yönünden yeterli araştırma ve inceleme yapılmasının zorunlu olduğu; davalı idarece, uyuşmazlık konusu servis araçlarına olan ihtiyaç durumu, yolcu talepleri, yolcu sayısı, Diyarbakır il merkezinde fiilen çalışan araçların kapasite ve sayısı ile yeterli olup olmadıkları, yeni ihdas edilecek plakaların trafik güvenliği ile şehircilik ve planlama ilkelerine uygunluğu konularında alt yapı ve saha çalışmasına ilişkin somut ve ayrıntılı bir rapor hazırlanmaksızın, salt il merkezindeki nüfus/öğrenci/çalışan sayısındaki artış oranları dikkate alınarak işlem tesis edildiği, dosyaya ibraz edilen 18.02.2022 tarihli teknik raporun ise dava konusu işlemden sonra düzenlendiği gibi tek başına servis araç sayısının arttırılmasına yönelik yeterli teknik verileri içermediği; bu durumda; bölgenin servis aracı ihtiyacına ve bu ihtiyacın mevcutta servis araçları ile karşılanamadığına yönelik ayrıntılı ve somut tespitler içeren bir araştırma yapılmadan, gerçek ihtiyaç durumu tespit edilmeden, soyut verilerle tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı; diğer taraftan; 2886 sayılı Kanunda, belediyelere ait taşıma işlerinin bu Kanun kapsamında olduğu ve belediyelere ait ihalelerin belediye encümenince yapılacağının kurala bağlanmış olması karşısında; davaya konu işlemle, encümene ait ihale yapma yetkisinin UKOME Genel Kurulunca kullanılacağının karara bağlanması nedeniyle dava konusu işlemlerde bu yönüyle de hukuka uygunluk görülmediği gerekçeleriyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
2577 sayılı Kanun'a 6545 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle eklenen "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda söz konusu yargılama usulünün uygulanacağı, 2. fıkrasının (g) bendinde, verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabileceği kurala bağlanmıştır.
Aynı Kanunun 45. maddesinin 1. fıkrasında, idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabileceği; 6. fıkrasında, bölge idare mahkemelerinin 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararlarının kesin olduğu, 8. fıkrasında ise, ivedi yargılama usulüne tâbi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamayacağı kuralları yer almıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde, "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ... f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek, ... p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. (...) Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir."; "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinin (j) bendinde ise, "Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: j) Belediye adına imtiyaz verilmesine ve belediye yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına; belediyeye ait şirket, işletme ve iştiraklerin özelleştirilmesine karar vermek." kuralı yer almaktadır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde, büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek, (p) bendinde, büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek, büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek, büyükşehir belediyesinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmış; "Ulaşım hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde; büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, ... Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulacağı; bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararların, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcı olduğu; büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümlerinin uygulanmayacağı kural altına alınmıştır.
15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinde; "(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri (Ek ibare:RG-23/5/2019-30782) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare:RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla (...), görevli ve yetkilidir." hükümlerine, "Ulaşım hizmetlerine ilişkin işlemler" başlıklı 28. maddesinde ise, "(2) Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları ile toplu taşım araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararıyla, "Kentimizde kentsel konut alanlarının yaygınlaşması ve özellikle Tekstil OSB ve 4. Oto Sanayi gibi çalışma bölgelerinde artışlarla birlikte kentteki servis ihtiyacı da artmakta, ilçelerden sanayi bölgelerine gelen çalışanlar da düşünülerek mevcutta 1000 araç olan servis sayısının arttırılması ve korsan taşımacılığın önüne geçilmesi büyük önem arz etmektedir." gerekçesiyle Diyarbakır ilinde faaliyet göstermek üzere 500 adet ticari servis plakasının (S plaka) ihale ile verilmesine karar verildiği, akabinde bu karar uyarınca UKOME Genel Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararıyla, 500 adet "S" plaka tahsisinin şehir merkezi ve merkez ilçelerde 300 adet olmak üzere ihale edilmesinin komisyon raporu doğrultusunda kabul edildiği, UKOME Genel Kurulu'nun ... tarih ve ve ... sayılı kararıyla da, Diyarbakır Merkez için "21 S 1100-3000" serisinin tahsis edilmesi ve ... tarihli ... sayılı UKOME kararı doğrultusunda merkezde ilave 300 adet "S" ticari servis plakasının "21 S 1100'den" itibaren takılması talebinin kabul edildiği, davacı tarafından Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararın dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı kararının şehir merkezi ve Merkez ilçelerde 300 adet "S" plaka tahsis ve ihale edilmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Aktarılan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde toplu taşıma hizmetlerini yürütmenin ve bu amaçla toplu taşıma vasıtalarının işletilmesi ve işlettirilmesinin kamu hizmeti olarak münhasıran büyükşehir belediyelerine imtiyaz olarak verilmiş olduğu, toplu taşıma vasıtalarını işlettirmenin imtiyaz sözleşmesi, ruhsat verme, kiralama veya hizmet satın alma yoluyla gördürülebileceği, söz konusu usullerden herhangi birinin seçilmesi yoluyla toplu taşıma hizmetinin özel hukuk kişileri eliyle sağlanması hâlinde büyükşehir belediyesinin kanunlarla kendisine verilen ulaşım hizmetlerine ilişkin imtiyazdan vazgeçmiş sayılacağı, vazgeçme iradesinin ise, ancak, belediye adına imtiyaz verilmesinde görevli ve yetkili kılınan belediye meclisince ortaya konulması hâlinde geçerli olacağı; Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularına ilişkin olarak kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticarî amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamayı yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla görevli ve yetkili bulunduğu anlaşılmaktadır.
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi UKOME Genel Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararıyla, 500 adet "S" plaka tahsisinin şehir merkezi ve merkez ilçelerde 300 adet olmak üzere ihale edilmesinin komisyon raporu doğrultusunda kabul edildiği, UKOME Genel Kurulu'nun ... tarih ve ve ... sayılı kararıyla da, Diyarbakır Merkez için "21 S 1100-3000" serisinin tahsis edilmesi ve ... tarihli ... sayılı UKOME kararı doğrultusunda merkezde ilave 300 adet "S" ticari servis plakasının "21 S 1100'den" itibaren takılmasının kararlaştırıldığı; öte yandan, ... tarih ve ... sayılı Büyükşehir Belediye Meclis kararı ile, UKOME kararında belirtilen şehir merkezinde 300 adet S ticari servis plakasının verilmesine ilişkin 2886 sayılı Kanunun 13. maddesi gereğince ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere belediye encümenine yetki verildiği; Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla Diyarbakır Merkez Sur-Bağlar-Kayapınar ve Yenişehir ilçelerine hizmet vermek üzere 300 adet S plakanın bulunan ''yıllık'' 100.000,00-TL(KDV hariç) tahmini bedelle 23.03.2022 tarihinde saat 10.00'da 29 yıl süreyle kiraya verilmesi işinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesine göre açık teklif usulüyle yapılmasının kararlaştırıldığı görülmektedir.
İdare Mahkemesi'nce, işbu davada 2577 sayılı Kanunun 20/A maddesi ile öngörülen ivedi yargılama usulü kurallarıyla yargılama yapılmış ise de, dava konusu ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile ticari servis araç sayısına yönelik ihtiyacın belirlenmesine ilişkin irade ortaya konulduktan sonra UKOME'nin ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak görev ve yetkisi çerçevesinde
sonraki sürece ilişkin prosedürün belirtilmesi amacıyla "ihale edilmesine" ifadesinin kullanıldığı, bir ihale kararı alınmadığı, ihale ile ilgili herhangi bir kuralın belirlenmediği, sonrasında ... tarih ve ... sayılı belediye meclis kararında ihale ile ilgili iş ve işlemlerin yapılması hususunda belediye encümenine yetki verildiği, belediye encümeni tarafından ihaleye ilişkin şart ve kuralların belirlendiği; diğer dava konusu ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla da ticari servis araçları için hangi plaka serisinin tahsis edileceğinin kararlaştırıldığı göz önüne alındığında, davaya konu işlemlerin "ihale işlemi" olarak değerlendirilemeyeceği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Bu itibarla, ivedi yargılama usulü kapsamında yer almayan dava konusu uyuşmazlığa ilişkin olarak, Mahkemece genel yargılama usûlü yerine ivedi yargılama usûlü uygulanarak verilen kararda usûl hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle; ... İdare Mahkemesinin temyize konu kararının bozulmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine, kesin olarak, 21/11/2022 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Dava, Diyarbakır ilinde "S" plakalı araçla servis aracı işletmeciliği yapan davacı tarafından, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararın dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı kararının şehir merkezi ve Merkez ilçelerde 300 adet "S" plaka tahsis ve ihale edilmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9. maddesinde, bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, ulaşım koordinasyon merkezi kararlarının, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe gireceği, ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararların, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcı olduğu, koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirleneceği, büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun bu Kanuna aykırı hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir.
15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinde, kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermek UKOME'nin görev ve yetkileri arasında sayılmış ve 28. maddesinde taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretlerinin UKOME’ce tespit edileceği düzenlenmiştir.
Aktarılan hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden, karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden büyükşehir belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı verme konusunda karar verme yetkisinin Büyükşehir Ulaşım Koordinasyon Merkezine ait olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer yandan, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12/(b) maddesinde il ve ilçe trafik komisyonlarının görevleri sayılmıştır. Bu kapsamda, 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş olan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar ile, tahdit kapsamında bulunan taksi, dolmuş, minibüs ve (S) serisinden ticari servis araçlarına verilecek plakaların verilme usul ve esasları belirlenmiştir. Anılan Karar'ın ticari plakaların verilme usul ve esaslarını düzenleyen 5. maddesinde ise, “Ticari plaka, kapalı teklif usulü ile aşağıdaki şartlar dikkate alınarak, trafik komisyonunun tespit edeceği esaslara göre verilir.
a) İlin ihtiyacı dikkate alınarak dağıtılacak ticari plaka sayısı trafik komisyonunca tespit edilecek ticari plakanın serbest piyasadaki tahmini bedelinin %80’ine tekabül eden muhammen bedeli, müracaat şekli, süresi, ihale zamanı ve diğer hususlar mahalli vasıta ve/veya en az iki gazete ile kamuoyuna duyurulur.
b) Tespit edilen ticari plakalar ikişer aylık dönemlerde bir yılda altı defa verilebilir.
c) Kapalı teklif zarfları trafik komisyonları huzurunda açılır ve en yüksek bedeli teklif edenlerden başlamak üzere o dönem için tespit edilen miktarda ticari plaka verilir. Eşit ücret teklif edenler arasında trafik komisyonu huzurunda kura çekilir.
d) Müracaat edenlerden, trafik komisyonunun tespit edeceği muhammen bedelin 1/5’i teminat olarak peşin alınır. Plaka bedelinin kalan kısmı ödenmedikçe plaka almaya hak kazananlara ticari plaka verilmez, kazanamayanların teminatları iade edilir.” kuralı yer almıştır.
23/07/2004 tarihinde yürürlüğe giren 5216 sayılı Kanun’un 9. maddesinde, büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından kullanılması öngörüldüğünden, 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş olan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar'ın 5. maddesiyle, tahdit kapsamında bulunan taksi, dolmuş, minibüs ve (S) serisinden ticari servis araçların plakalarının verilmesinde il trafik komisyonuna ait bulunan yetkilerin UKOME tarafından kullanılması kanunun amir hükmü gereğidir. 5216 sayılı Kanun ile belirlenen kurallar ile çelişmeyen 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili mevzuatın uygulanacağı açık olup, anılan Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen Usul ve Esasların ve öngördüğü temel ilkelerin 5216 sayılı Kanun ve yukarıda anılan Yönetmelik ile çelişmediği anlaşılmaktadır. Ayrıca 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 17/12/2020 tarih ve E:2018/37, K:2020/5771 sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiştir.
Bu itibarla, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle büyükşehir sınırları içerisinde il trafik komisyonu yetkileri Büyükşehir Ulaşım Koordinasyon Merkezi’ne geçmiş bulunduğundan, uyuşmazlığa konu tahditli olan servis plakalarının ihtiyaca göre sayısının belirlenmesi ve ihale edilmesi hususunda öncesinde il trafik komisyonları tarafından kullanılan yetkilerin UKOME tarafından kullanılmasında 5216 sayılı Kanuna aykırılık teşkil eden bir yön bulunmamaktadır.
Bu noktada, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 13. maddesinin beşinci fıkrasında, belediyelere ait taşıma işlerinin bu Kanun kapsamında olduğu ve belediyelere ait ihalelerin belediye encümenince yapılacağı kuralı yer aldığından, ihalenin belediye encümeni tarafından yapılacağı hususunda bir tartışma bulunmamaktadır.
Bu durumda, 500 adet "S" plaka tahsisinin şehir merkezi ve merkez ilçelerde 300 adet olmak üzere ihale edilmesine ilişkin UKOME Genel Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının ihale işlemlerinin başlatılmasına ilişkin bir işlem olduğu, servis ihtiyacının karşılanması için ivedi olarak ihaleye çıkılmasının zorunlu olduğu, aksi halde servis ihtiyacının güncelliğini kaybedeceği, bu haliyle UKOME kararının "ihaleye çıkma oluru" niteliği taşıdığı, ayrıca encümen tarafından yapılan ihale işlemleri ile ilgili uyuşmazlıklar ivedi yargılama usulü ile görüşülüp hukuki süreç kesinleştikten ve hak sahipleri belirlendikten sonra, servis sayısının belirlenmesi ve bu sayı üzerinden ihaleye çıkılmasına ilişkin UKOME kararının genel yargılama usulü ile görüşülmesinin farklı yargı kararları ortaya çıktığında yeni hukuki sorunlara neden olacağı, bu sebeple yargılamanın ivedi yargılama usulü kurallarına göre yürütülmesinde usul hükümlerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığından, İdare Mahkemesi kararına yönelik temyiz isteminin esasının incelenmesi gerektiği oyuyla karara katılmıyorum.
KARŞI OY :
(XX)- Mahkemece, ivedi yargılama usulüne tâbi olduğu değerlendirilerek verilen kararın temyiz edilmesi hâlinde, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin (g) bendi uyarınca temyiz isteminin incelenip incelenemeyeceğine ilişkin olarak öncelikle uyuşmazlığın ivedi yargılama usulü kapsamında olup olmadığına bakılması ve bu konuda bir karar verilmesi gerekmektedir.
İvedi yargılama usulüne tâbi olan işlemlerden doğan uyuşmazlıklarla ilgili olarak ilk derece mahkemelerince verilen kararlara karşı hangi tarihte verildiğine bakılmaksızın temyiz kanun yoluna başvurulabileceği, bunlar dışında kalan uyuşmazlıklarla ilgili olarak 20/07/2016 tarihinden sonra verilen kararlara karşı kural olarak istinaf kanun yoluna başvurulabileceği, ancak 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesinde tahdidî olarak sayılan uyuşmazlıklarla ilgili kararlara karşı istinaf kanun yolundan sonra temyiz kanun yoluna da başvurulabileceği açıktır.
Bu durumda, Danıştay tarafından bir kararın istinaf incelemesinden geçmeden doğrudan temyizen incelenerek karar verilebilmesi için öncelikle ortada ivedi yargılama usulü kapsamında bir uyuşmazlık bulunması gerekmektedir.
İvedi yargılama usulü kapsamında yer almayan bir uyuşmazlığa ilişkin kararın istinaf aşaması (uyuşmazlığın Mahkemece ivedi yargılama usulü kapsamında bir uyuşmazlık olarak değerlendirilmesi nedeniyle) atlanmak suretiyle temyiz incelemesinin yapılması İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda düzenlenen iki ve/veya üç aşamalı yargılama sistemine aykırılık oluşturur.
Danıştay tarafından, Mahkemece doğrudan temyiz incelemesine tâbi olduğu değerlendirilen uyuşmazlığın ivedi yargılama usulü kapsamında yer almadığına karar verilmesi hâlinde, Mahkemece yapılan değerlendirmeyle bağlı olunmaksızın, olması gerekenden hareketle istinaf incelemesi yapılmak üzere dosyanın Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.
Dava konusu uyuşmazlığın, ivedi yargılama usulüne tâbi olmadığı kabul edilmiş bulunmaktadır.
Bu itibarla, temyiz isteminin görev yönünden reddine karar verilerek dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi'ne gönderilmek üzere kararı veren ... İdare Mahkemesi'ne iadesine karar verilmesi gerektiği oyuyla, bozma yönünde verilen karara katılmıyorum.