Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2022/6170 E. , 2022/8670 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/6170
Karar No : 2022/8670
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Denizli İli, Pamukkale İlçesi, …Mahallesi, … pafta, …parsel sayılı taşınmazın imar planında yol ve park kullanımına ayrılmasına rağmen tahsis amacı doğrultusunda kamulaştırılmaması nedeniyle mülkiyet hakkının süresi belirsiz şekilde kısıtlandığından bahisle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 2.120.000,00-TL tazminatın yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı davacının istinaf başvurusunun reddi, davalı idarenin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile …İdare Mahkemesi'nce verilen … gün ve E:…, K:… sayılı kararın vekalet ücretine ilişkin kısmının kaldırılmasına, vekalet ücreti verilmesine yer olmadığına, davalı idarenin istinaf başvurusunun yargılama giderlerine ilişkin kısmının reddine dair …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının, Danıştay Altıncı Dairesinin 14/11/2018 tarih ve E:2017/2792, K:2018/9241 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak verilen, davalı istinaf başvurusu hakkında karar verilmesine yer olmadığına, davacı istinaf başvurusunun kabulüne, …İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının kaldırılmasına, dava dosyasının anılan idare mahkemesine gönderilmesine dair …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:…sayılı kararı sonrasında, davacıların tazminat isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine, Denizli İli, Pamukkale İlçesi, …Mahallesi, … pafta, …parselde yer alan taşınmaz için hesaplanan kamulaştırmasız el atma bedeli olan 719.920,20-TL'nin dava tarihi olan 25.01.2016 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalı idarece davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin talebin ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:… sayılı kararına karşı yapılan davacının istinaf başvurusunun reddine (değişik gerekçe), Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığının istinaf başvurusunun husumet itirazı yönünden kabulü ile Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığının hasım mevkiinden çıkartılmasına, davalı Pamukkale Belediye Başkanlığının istinaf başvurusunun; tazminat talebinin 717.983,58-TL'lik kısmı yönünden reddine, tazminat talebinin 1.936,62-TL'lik kısmı yönünden kabulüne, İdare Mahkemesi kararının, tazminat talebinin kabulüne ilişkin bu kısmının kaldırılmasına, tazminat talebinin 1.936,62-TL'lik kısmı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davanın yasal süresinde açılmadığı, kamulaştırma yetki ve sorumluluğunun Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nda olduğu, bedelin DOP düşülmek suretiyle belirlenmesi gerektiği belirtilerek, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden, yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmeksizin, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacının maliki olduğu, Denizli İli, Pamukkale İlçesi, …Mahallesi, … pafta, …parsel sayılı taşınmazın imar planında "yol ve park" olarak belirlenmek suretiyle uzun süredir kısıtlı kalması nedeniyle mülkiyet hakkının engellendiği ve 5 yıldan fazla zaman geçmesine rağmen kamulaştırma işlemi yapılmadığından bahisle kamulaştırmasız el atma sebebiyle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık olmak üzere fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla 2.120.000,00.-TL kamulaştırmasız el atma tazmimatı dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usul Kanunu'nun ''İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı'' başlıklı 2. maddesinin değişik 1. numaralı bendinde; ''a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar.'' idari dava türleri olarak sayılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 14. maddesinin 3. fıkrasının 3. bendinde, dava dilekçelerinin görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet, 3 ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği; aynı Kanunun 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ise; adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların görev yönünde reddine karar verileceği belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta öncelikle dava konusu taşınmaz üzerindeki el atmanın niteliğinin tespiti gerekmektedir. Taşınmaza fiili ya da hukuki olarak el atılması durumunda gerek yargı yolu gerekse yargı yolunda yapılacak değerlendirmeler farklılık arz etmektedir.
Taşınmaza idare tarafından fiili olarak el atılmış olması halinde görevli yargı yolunun belirlenmesine ilişkin Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 06.04.2015 tarihli, E:2015/223, K:2015/238 sayılı kararında"Belediyelerin 3194 sayılı imar Kanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetki ile arazi ve arsalar üzerinde imar planlarının hazırlanması ve yürürlüğe konulması, arazi ve arsa düzenlemesi gibi faaliyetleri kapsamında yaptıkları imar planlarından kaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayanan irade açıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyici işlemler olduğu bu yönü ile de idari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargı yerlerinde çözümlenmesi gerektiği tartışmasızdır.
Buna karşılık, Belediyece, Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul ve yöntemlere uygun idari nitelikte uygulama işlemleri yapılmaksızın, dava konusu taşınmazın bir kısmına fiilen el atması karşısında, idarenin bu eyleminin kamulaştırmasız el atma niteliğini taşıdığı açıktır.
Öte yandan, İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımı sırasında kişilere verdiği zararların ta/zmini istemiyle açılacak davaların görüm ve çözümünün, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konu taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığı veya plan ve projeye aykırı iş görüldüğü iddiasıyla açılacak müdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazmini davalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde çözümleneceği, yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim, yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundaki Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11.2.1959 günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılı kararının III. bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde amme teşekkülü İstimlak Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malını elinden almış olması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesi içindedir.” gerekçesine yer verilmiştir.
Bir bütün olan taşınmazın tamamı açısından fiili el atmanın varlığı kabul edilerek değerlendirmenin bu şekilde yapılması gerekmektedir. Fiili el atmadan doğan zararın tazminine yönelik davanın ise özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerleri görevli olacaktır.
Dosyanın incelenmesinden, 23.07.2020 tarihli bilirkişi raporunda, uyuşmazlık konusu taşınmazın imar planında kısmen yol, kısmen park alanında kaldığı, 5300m2'lik taşınmazın 4708m2'sinin park alanı, 592m2'sinin ise 12m'lik yol olduğu, rapordaki fotoğraflar ve coğrafi bilgi sistemindeki görünüm incelendiğinde, taşınmazın bir kısmına fiilen yol yapılmış olduğu görülmektedir.
Bu durumda, taşınmazın bir kısmına yol yapılmak suretiyle fiilen el atılmış olması sebebiyle, yukarıda anılan Uyuşmazlık Mahkemesi kararına göre, fiili el atmadan doğan zararın tazminine yönelik davanın özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, taşınmaza fiilen el atılmış olması sebebiyle davanın görev yönünden reddi gerekirken, kısmen kabul, kısmen reddi yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabul, kısmen reddine (değişik gerekçe) ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen kabul, kısmen reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak taraflarca yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabul, kısmen reddi (değişik gerekçe) yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi ……İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA, kullanılmayan …-TL yürütmenin durdurulması harcı ile fazladan tahsil edilen …-TL karar harcının davalı Pamukkale Belediye Başkanlığı'na iadesine,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 13/10/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.