Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2022/6174 E. , 2022/8442 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/6174
Karar No : 2022/8442
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...
VEKİLLERİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Muğla ili, Yatağan ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde mücavir alan No:... -...Y atağan - Milas Karayolunun ... kilometresinde ... Termik Enerji Üretim A.Ş. tarafından işletilen İR.7200(S:62689) 14.100,47 ha'lık IV. grup maden sahasındaki yer altı ocağı madenciliği faaliyetleri için 25/12/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin geçici 2. maddesi uyarınca tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı "ÇED Kapsam Dışı" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; ... Termik Enerji Üretim A.Ş. uhdesinde bulunan ... ruhsat numaralı 14.100,47 ha'lık IV. grup maden sahasında, 1987 yılından bu yana üretim yapıldığı anlaşıldığından, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin "Kapsam dışı projeler" başlıklı geçici 2. maddesinde yer alan düzenlemede belirtilen "07/02/1993 tarihinden önce üretime ve/veya işletmeye başlanılmış olma" şartının sağlandığı, bu nedenle, davalı idare tarafından dava dışı ... Termik Enerji Üretim Anonim Şirketine anılan ruhsat sahası kapsamında verilen "ÇED kapsam dışı" kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Uyuşmazlık konusu proje kapsamında, galeride yeraltı maden işletmeciliği faaliyetinin yıllardır gerçekten yapılıp yapılmadığı, yeraltı maden işçilerinin çalışıp çalışmadığı, çalışıyor ise personel listesi, yeraltı maden faaliyeti yapılması durumunda devlete ödenmesi gereken %0,3'lük devlet katkısının bu dönemde yatırıldığına ilişkin bilgi ve belgelerin araştırılması gerektiği; mevcut faaliyetin yeni bir galeri açma faaliyeti niteliğinde olduğu, bu durumun keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle anlaşılacağı, dava konusu yeraltı maden ocağına ilişkin faaliyetin ÇED Yönetmeliği uyarınca ÇED sürecine tabi olarak değerlendirilmesi gerektiği, ÇED Yönetmeliği'nin geçici 2. maddesi kapsamında "kapsam dışı" olarak değerlendirilmesine yönelik tesis edilen dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 6. fıkrası uyarınca temyize konu kararın kesin olması nedeniyle davacının temyiz isteminin öncelikle usulden reddedilmesi gerektiği; öte yandan, işlemin hukuka uygun olduğu ve davanın reddini gerektiren hususların etraflıca açıklandığı belirtilerek, davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, Üye ...'in 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin (i) bendi uyarınca Dairemizce keşif ve bilirkişi incelemesinin yaptırılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği yolundaki usule ilişkin azlık oyuna karşın, Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesinin yeterli olmaması nedeniyle maddi olay açıklığa kavuşturulmadığından bu aşamada temyiz isteminin esasının görüşülemeyeceği sonucuna varılarak, gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Muğla ili, Yatağan ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde mücavir alan No:... -... Yatağan - Milas Karayolunun 8. kilometresinde ... Termik Enerji Üretim A.Ş. tarafından işletilen ... 14.100,47 ha'lık IV. grup maden sahasında "açık kömür maden işletmeciliği" faaliyeti gerçekleştirdiği sabit olan dava dışı ... Termik Enerji Üretim Anonim Şirketinin yeraltı madenciliği faaliyeti ile Bakanlık görüşünün sorulmasına ilişkin ... tarihli, ... yazısı üzerine, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısı ile, açık ocak madenciliğinden yeraltı madenciliğine geçilmesi planlandığından, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 49. maddesinin (a) bendi uyarınca e-ÇED sistemi üzerinden proje tanıtım dosyası hazırlanarak başvuru yapılması gerektiği yolunda görüş bildirilmiştir.
... Enerji Üretim Anonim Şirketinin, açık/kapalı ocak işletmeciliği ile kömür üretim faaliyeti gerçekleştirildiği ve söz konusu faaliyet için "ÇED kapsam dışı" kararının verildiği, bu bağlamda ÇED Yönetmeliği'nin geçici 3. maddesi uyarınca, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı görüşünün yeniden değerlendirilmesi talepli ... tarih ve ... sayılı dilekçesi üzerine verilen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ...sayılı "ÇED Yönetmeliği Uygulamaları Konulu" görüş yazısında, uyuşmazlık konusu faaliyete ilişkin Muğla Valiliği (Mülga Çevre ve Orman Müdürlüğünün) ... tarih ve ... sayılı yazısı ile 14.100,47 hektarlık alan için ÇED kapsam dışı kararının verildiği, bu kararın ... Termik Enerji Üretim Anonim Şirketi adına geçerli olduğuna ilişkin Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ...sayılı yazısının bulunduğu, söz konusu ruhsat sahası sınırları içinde "A Sektörü Yeraltı Kömür İşletme Projesi"nin gerçekleştirilmesinin planlandığı, Türkiye Kömür İşletmesi tarafından hazırlanan 1986 tarihli işletme projesinde kuzey-batı güney-doğu yönlü büyük atımlı bir fayda kömürünün derinlere atıldığı belirtilerek bu fay ile açık/kapalı ocak işletme sınırının saptanmasında doğal bir sınır kabul edildiği ve bu şekilde havzanın doğusu ve kuzey batısının yeraltı işletmesi için ayrıldığı, ayrıca bu dönemde ruhsat sahası sınırları içerisinde, yeraltı madenciliği faaliyetleri kapsamında galeri sürülerek faaliyete başlandığı, sonrasında ise açık ocak ile kömür üretimine öncelik verilerek günümüze kadar madencilik faaliyetlerine devam edildiği, bugüne kadar açık işletme olarak sürdürülen çalışmaların yeraltı işletmesi olarak sürdürülmesinin ivedi ve zaruri olduğu, planlanan yeraltı madenciliğinde kapasitede herhangi bir artışın olmayacağı, sadece termik santralin ihtiyacı olan kapasitede kömür üretimine devam edileceği, çalışma sahasının ruhsat alanı ile sınırlı olup genişleme olmayacağı yolunda tespit ve değerlendirmelere yer verilmiş ve bu değerlendirmelere istinaden, "ÇED kapsam dışı" kararı bulunan projelere ilişkin olarak, kapsam dışı kararına esas işletme alan koordinatlarının değişmemesi, üretim miktarında artış, üretim teknolojisinde değişiklik olmaması, üretime/işletmeyece başlanılmış olması kaydıyla, ÇED Yönetmeliği kapsamında verilen kapsam dışı görüşünün devam ettirilebileceği, uyuşmazlık konusu proje ile ilgili olarak da belirtilen şartların sağlanması halinde geçerliliğin devam edebileceği yolunda görüş bildirilmiştir.
Yukarıda yer verilen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı "ÇED Yönetmeliği Uygulamaları Konulu" görüş yazısı dikkate alınarak tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı dava konusu işlemi ile, ... tarihli, ... sayılı çevre denetim tutanağında, 1980 yıllarında (belirtilen çevre denetim tutanağında "1985 yıllarında" şeklinde yazılmıştır.) kısa süreliğine kullanılmış galerinin tespit edildiği, ayrıca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında, bugüne kadar en yüksek yerüstü maden işletmeciliği faaliyetinden elde edilen kömür miktarının 2000 yılında 5.521,037 ton olduğu; ayrıca aynı Bakanlık'ın ... tarih ve ... sayılı yazısında ise, ruhsat sahasında 1993 yılı öncesinde yeraltı galerisinin sürüldüğü hususunun belirtildiği göz önüne alınarak; Muğla ili, Yatağan ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde mücavir alan No:...-... Yatağan - Milas Karayolunun 8. kilometresinde ...Termik Enerji Üretim A.Ş. tarafından işletilen ... 14.100,47 ha'lık IV. grup maden sahasındaki yer altı ocağı madenciliği faaliyetinin, üretim kapasitesinin 5.521,037 ton/yıl üretim miktarını geçmemesi kaydıyla, 25/12/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin geçici 2. maddesi uyarınca "ÇED Kapsamı" dışında olduğuna karar verilmiştir.
Bunun üzerine, Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde, "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
25/11/2014 günlü, 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun saptanması üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı" olarak, "Çevresel Etki Gerekli Değildir Kararı: Seçme Eleme Kriterlerine Tabi Projelerin çevresel etkilerinin incelenerek, çevresel etkilerinin daha detaylı incelenmesi amacıyla Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının gerektiğini belirten Bakanlık kararı" olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmelik'in 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler için ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum ve kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdiklere taahhütlere uymakla yükümlüdürler... (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelere hiçbir teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez...' kuralına yer verilmiş olup; 7. maddesinde, Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler sayılmış, buna göre anılan Yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alan projeler ile Seçme Eleme Kriterlerine tabi olup "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projeler için Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının zorunlu olduğu; 15. maddesinde, Bu Yönetmeliğin EK-2 listesinde yer alan projeler ile kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi EK-2 listesinde belirtilen projelerin seçme, eleme kriterlerine tabi olduğu; 16. maddesinde, Çevresel Etki Değerlendirmesinin gerekli olup olmadığının araştırılması amacıyla, proje sahibi tarafından yetkilendirilen Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlar tarafından; Ek-4’e göre hazırlanan Proje Tanıtım Dosyası, proje sahibince Proje Tanıtım Dosyasında ve eklerinde yer alan bilgi ve belgelerin doğru olduğunu belirtir taahhüt yazısı Bakanlığa sunulacağı, Bakanlık tarafından belirlenen başvuru bedeli proje sahibi tarafından ödeneceği; Bakanlığın, proje için hazırlanan Proje Tanıtım Dosyasını ek-4’te yer alan kriterler çerçevesinde beş (5) iş günü içinde inceleyeceği, dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerde eksikliklerin bulunması halinde bunların tamamlanmasının, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlardan isteneceği kurala bağlanmış; geçici 2. maddesinde ise, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin ilk yayım tarihi olan 7/2/1993 tarihinden önce üretime ve/veya işletmeye başladığı belgelenen projeler Çevresel Etki Değerlendirmesi kapsamı dışındadır." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; uyuşmazlık konusu faaliyete ilişkin Muğla Valiliğince (Mülga Çevre ve Orman Müdürlüğü) ... tarih ve ... sayılı yazısı ile 14.100,47 hektarlık alan için ÇED kapsam dışı kararının verildiği ve bu kararın ... Termik Enerji Üretim Anonim Şirketi adına geçerli olduğuna ilişkin Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve .. sayılı yazısının bulunduğu hususlarının, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı "ÇED Yönetmeliği Uygulamaları Konulu" görüş yazısında belirtilmesine karşın, söz konusu Valilik yazılarının dosya kapsamında bulunmadığı; öte yandan, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ... tarihli, ... sayılı yazısında, ruhsat sahasında, yer altı galerisinin sürüldüğü, sahada bulunan yeraltı ve açık ocak kömür rezervine yönelik yatırım ve üretim çalışmalarına 1993 yılı öncesinde başlandığının belirtildiği; davalı Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü görevlilerince düzenlenen 27/04/2021 tarihli çevre denetim tutanağında ise, uyuşmazlık konusu işletmede halihazırda açık ocak işletmeciliği faaliyetinin yürütüldüğü, 1985 yılında galeri usulü ocak işletmeciliği ile kısa bir süre üretim yapıldığı, denetim esnasında galeri girişine ait fotoğraflar çekildiği, yaklaşık 150 metre olduğu, halihazırda kullanılmadığına ilişkin tespitlere yer verildiği görülmektedir.
Uyuşmazlık konusu proje alanında gerçekleştirilmesi planlanan kapalı ocak işletmeciliği (yeraltı madenciliği) faaliyetinin "ÇED kapsam dışı" kararı kapsamında değerlendirilebilmesi için, 25/11/2014 günlü, 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin geçici 2. maddesi uyarınca, anılan Yönetmelik'in ilk yayım tarihi olan 7/2/1993 tarihinden önce üretime ve/veya işletmeye başladığı hususunun belgelenmesi gerekmekte olup; İdare Mahkemesince öncelikle Muğla Valiliğinin projenin ÇED kapsamı dışında kaldığına yönelik tesis edilen ... tarihli, ... sayılı ve ... tarihli, ... sayılı yazılarının getirtilmesi; söz konusu yazılarda açık ocak işletmeciliği yanında kapalı ocak işletmeciliği faaliyetinin de kapsam dışında kaldığına yönelik herhangi bir tespit ve değerlendirmeye yer verilip verilmediği hususunun öncelikle açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Bu itibarla; halihazırda "ÇED kapsam dışı" kararına istinaden açık ocak işletmeciliği yaptığı hususunda ihtilaf bulunmayan dava dışı ... Termik Enerji Üretim Anonim Şirketinin; 1993 yılı öncesinde, 1985 yılında galeri usulü ocak işletmeciliği ile kısa bir süre üretim yaptığı hususunun davalı idare elemanlarınca düzenlenen 27/04/2021 tarihli çevre denetim tutanağında tespit edildiği hususu göz önüne alındığında; uzun yıllardır yürütülmekte olan esas faaliyetin yalnızca "açık ocak işletmeciliği" olduğu, 1985 yılında kısa süre ile galeri usulü ocak işletmeciliği yapılmakla birlikte, yıllardır aktif olarak yapılmayan "kapalı maden ocağı işletmeciliği"nin 35 yılı aşkın süre sonrasında yeniden faaliyete geçirilmek istenildiği anlaşılmakta olup; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca uyuşmazlık konusu faaliyetin, "ÇED kapsam dışı" kapsamında değerlendirilebilmesi için, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı "ÇED Yönetmeliği Uygulamaları Konulu" görüş yazısında da belirtildiği üzere, "üretime ve/veya işletmeye başlanılmış olma"nın yanı sıra, "proje koordinatların değişmemesi", "üretim miktarında artış olmaması" ve "üretim teknolojisinde değişiklik olmaması" şartlarının da bir arada sağlanması gerekmekte olup; 1985 tarihinde yürütülen kapalı maden ocağı faaliyeti kapsamında mevcut galeri veya galerilerden başka, yeni bir galeri açma faaliyetinin bulunup bulunmadığı ve 1985 yılındaki kapalı ocak işlemeciliği faaliyeti sırasında kullanılan teknolojinin halen aynı şekliyle kullanılmaya devam edilip edilmediği hususları başta olmak üzere, yukarıda belirtilen tüm koşulların (proje koordinatları, üretim miktarı, üretim teknolojisi, üretim ve/veya işletmeye başlanma, vb.) sağlanıp sağlanmadığının, tereddüte mahal bırakmayacak biçimde açıklığa kavuşturulması amacıyla, gerekirse yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi de yaptırılması ve bu incelemenin sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken; eksik incelemeye dayalı olarak davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Diğer taraftan; işbu davanın 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesi uyarınca ... Termik Enerji Üretim Anonim Şirketine ihbar edilmesi gerekmekte olup; İdare Mahkemesince, davanın adı geçen şirkete ihbarı yapıldıktan sonra karar verilmesi ve davanın ihbarına ilişkin usulün işletilmesi gerektiği de tabiidir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan davacıların temyiz isteminin kabulüne,
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, karar düzeltme yolunun kapalı olduğunun duyurulmasına, 06/10/2022 tarihinde usulde oyçokluğu, esasta oybirliğiyle karar verildi.