T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/6522
Karar No : 2023/4061
TEMYİZ EDEN (DAVACI): … İnşaat Turizm Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI): … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından … tarih ve … sayılı işlemin 30.07.2020 ödeme tarihli kiradan 779.842,93-TL + KDV borcu bulunduğuna yönelik kısmının, davalı idareye yapılan 09.07.2021 tarihli başvurusunun reddi ile 30.07.2020 ödeme tarihli borçtan daha fazla indirim yapılmayacağına ilişkin davalı idarenin … tarih ve … sayılı işleminin ve vadesi geçmiş tüm borçların ödenmesi aksi takdirde icra yoluna başvurulacağını belirten … tarih ve … sayılı işlemin 30.07.2020 ödeme tarihli 779.842,93-TL + KDV borcuna ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacı tarafından, davalı belediyeden kiralamış olduğu … Mahallesi … ada, … parsel ve … ada … parsel üzerinde bulunun otel niteliğindeki taşınmazlarına ilişkin olarak 30/07/2020 son ödeme tarihli kiradan 779.842,93-TL+KDV borcun bulunduğuna dair … tarih ve … sayılı işlemin, 30/07/2020 son ödeme tarihli Kira+KDV+Gecikme Zammı içerir borçtan ayrıca indirim yapılmayacağına dair … tarih ve … sayılı ihtar yazısının ve tebliği işleminin ve vadesi geçmiş tüm kira+gecikme zammı+KDV bedellerinin … tarih ve … sayılı yazıda belirtilen süre içerisinde ödenmesi, aksi halde cebri icra işlemi yapılacağına dair … tarih ve … sayılı işlemin davalı idare ile davacı arasında imzalanan sözleşmeden kaynaklandığı, hukuki irdelemesinin özel hukuk alanında hüküm ve sonuç doğuran ve sözleşme hükümlerine tabi olan Türk Borçlar Kanunu, vb. hükümlerine dayalı olarak yapılması gerektiği, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile görevlendirilmiş, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili olan Uyuşmazlık Mahkemesi kararları da göz önüne alındığında, taraflar arasında imzalanan sözleşme hükümlerinin uygulanmasından doğan dava konusu uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargı mercilerinin görev ve yetkili olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, taraflar arasında ihale yoluyla kurulan bir kira sözleşmesi bulunmakta ise de dava konusu ihtilafın kira sözleşmesi hükümlerinin uygulanmasından değil, Kanun ile getirilen kira indirim hakkının idarece tek taraflı işlemle kiracıya tanınmamasına yönelik tesis edilen idare işlemden kaynaklandığı, kamusal nitelik arz eden Kanun ve bu kanunun uygulanmasını konu edinen düzenleyici işlem olan Genelgenin uygulanmasından kaynaklı, kamusal otoriteyle tesis edilen işlemlerin iptali istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde idari yargının görevli olduğu, davalı idarece tesis edilen işlemlerin açıkça Kanuna ve Kanuna istinaden Bakanlık tarafından tesis edilen Genelge hükmüne aykırı işlemler olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyize konu kararın … tarih ve … sayılı işleme ilişkin kısmının bozulması, diğer işlemler yönünden ise onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı ile davalı idare arasında 27.12.2019 tarihinde imzalanan protokolde; davalı idarenin mülkiyetinde bulunan Kemer İlçesi, … Mahallesi … ada, … parsel ve … ada … parsel sayılı taşınmazların üzerindeki otel ve çeşitli dükkanların kiralanması ve kira süresinin sonunda teslimine ilişkin olarak anlaşma yapılmış, kira sözleşmesinin 31.10.2020 tarihine kadar uzatıldığı ve 2020 yılı içerisinde yeni bir ihale yapılacağı, 4. maddesinde de, 2020 yılı içinde yapılacak ihale için oluşacak muhammen bedel üzerinden kiracı şirketin 01.01.2020 ile yeni kira sözleşmesinin başlangıç tarihi olan 01.11.2020 arasındaki dönem için, muhammen bedelin %90'ını dört eşit taksitte ödemeyi kabul ettiği belirtilmiştir.
Davacı tarafından yeni ihalenin de kazanıldığı ve taraflar arasında 26.02.2020 tarihli ayrı bir sözleşme daha imzalandığı, sonraki kira döneminin 02.11.2020 tarihinden itibaren geçerli olduğu, ancak bu süreçte yeni koronavirüs salgınının başladığı ifade edilmiştir.
Davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısında, otel niteliğinde olan taşınmazda kiracı olarak faaliyette bulunan davacının 2020 ve 2021 mali yıl içinde vadesi gelmiş ödenmeyen 30.07.2020 son ödeme tarihli kiradan 779.842,93-TL + KDV, 02.11.2020 son ödeme tarihli kiradan 4.304.432,00-TL + KDV, 02.05.2021 son ödeme tarihli kiradan 4.409.460,00-TL + KDV kira borcunun bulunduğu, bu meblağın sözleşmede belirtilen gecikme faizi ile birlikte bu yazının tebliğinden itibaren en geç 10 gün içinde ödenmesi, aksi takdirde icra vasıtasıyla tahsili yoluna gidileceği belirtilmiştir.
Söz konusu yazının tebliği üzerine davacı tarafından davalı idareye sunulan 09.07.2021 tarihli dilekçede; kiralanan otelin salgın nedeniyle 17.08.2020 tarihine kadar kapalı kaldığı, bu tarihten sonra müşteri kabulüne başlanmakla birlikte faaliyetlerinde azalma meydana geldiği, 7244 sayılı Yeni Koronavirüs (Covid-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü'nün 19.03.2020 tarih ve 2020/7 sayılı ve 15.12.2020 tarih ve 2020/27 sayılı Genelgeleri dikkate alınarak otelin kapalı kaldığı dönem için kira bedelinin alınmaması, otelin açık olduğu dönem için ise hakkaniyete uygun olarak indirim yapılması ve buna göre gönderilen yazının düzeltilmesi talep edilmiştir.
Davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısında davacının çeşitli tarihlerde yaptığı birden fazla başvuru ve son olarak yaptığı 09.07.2021 tarihli başvurusu ilgi tutularak verilen cevapta; davacının başvurusunda bahsettiği Kanun ve Genelgeler uyarınca kira bedelinde zaten indirim yapılmış olduğu, indirimin 30.07.2020 ödeme tarihli borcun geçerli olduğu dönemi de kapsadığı, buna göre 95.392 Euro (779.842,93-TL) + KDV + gecikme zammı borcu bulunduğu; 2021 yılına ilişkin olarak ise, belediye meclisinin aldığı … tarih ve … sayılı karar ile ilk 6 ay olmak üzere 01.01.2021-30.06.2021 tarihleri arasında iş yerini açan kiracılar için %25 kira indirimi yapılmasına, iş yerlerini hiç açmayan kiracılar için ise (resmi belge ile belgelemek şartıyla) %30 kira indirimi yapılmasına karar verildiği; davacının da 2021 yılı için ilk 6 aya denk gelen döneme ilişkin olarak söz konusu indirimden faydalanma imkânının bulunduğu, davacının yaptığı ödemeler dikkate alındığında 02.11.2020 ödeme tarihli borcundan düşülecek miktarın ise 8.967 Euro olarak belirlendiği; sonuç olarak 27.12.2019 tarihli protokol gereği vadesi 30.07.2020 tarihi olan borcundan indirim sonrası 95.392 Euro + KDV + gecikme zammı borcu kaldığı, 02.11.2020 ve 02.05.2021 ödeme tarihli borçlarının da miktarı açıklanarak vadesi geçmiş borçların belirtilen süre içerisinde ödenmesi, aksi takdirde yasal yolla icra vasıtasıyla tahsili yoluna gidileceği belirtilmiştir.
Söz konusu cevap yazısından sonra davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısında ise, … tarih ve … sayılı yazıları ilgi tutularak, davacının 2021 yılına ilişkin olarak alınan meclis kararına göre indirim hakkı bulunduğu belirtilmiş ise de, … tarih ve … sayılı Meclis kararıyla … tarih ve … sayılı Meclis kararının içeriğinde bazı düzeltmeler yapılmasına karar verildiği, buna göre kira indirimi ile ilgili olarak başvuru şartı aranmaksızın 01.01.2021-30.06.2021 tarihleri arasında iş yerleri açık olan kiracılara %50, bu tarihler arasında iş yerlerini hiç açmayan kiracılara resmi belge ile belgelenmek şartıyla %60 indirim yapılmasının kararlaştırıldığı; güncellenen meclis kararına göre son ödeme tarihi 02.11.2020 olan borcunun resen yeniden hesaplandığı belirtildikten sonra, taşınmaza ait vadesi geçmiş tüm kira, gecikme zammı ve KDV bedellerinin … tarih ve … sayılı yazıda belirtilen süre içerisinde ödenmesi, aksi takdirde icra vasıtasıyla tahsili yoluna gidileceği son ve kesin olarak davacıya bildirilmiştir.
Davacı tarafından yukarıda yer verilen yazışmalardan bahsedilerek … tarih ve … sayılı işlemin 30.07.2020 ödeme tarihli kiradan 779.842,93-TL + KDV borcu bulunduğuna yönelik kısmının, davalı idareye yapılan 09.07.2021 tarihli başvurusunun reddi ile 30.07.2020 ödeme tarihli borçtan daha fazla indirim yapılmayacağına ilişkin davalı idarenin … tarih ve … sayılı işleminin ve vadesi geçmiş tüm borçların ödenmesi aksi takdirde icra yoluna başvurulacağını belirten … tarih ve … sayılı işlemin 30.07.2020 ödeme tarihli 779.842,93-TL + KDV borcuna ilişkin kısmının iptali istemiyle temyizen incelenmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun 5. maddesinde; idare mahkemelerinin, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla, ilk derecede Danıştayda çözümlenecek olanlar dışındaki davalara bakacağı hükme bağlanmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "iptal davaları", idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.
7244 sayılı Yeni Koronavirüs (Covid-19) Salgınının Ekonomik Ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun "Bazı alacakların ertelenmesi, alınmaması veya yapılandırılması" başlıklı 1. maddesinin (ç) bendinde; "Büyükşehir belediyeleri, belediyeler, il özel idareleri ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin mülkiyetinde veya tasarrufunda olan taşınmazlara ilişkin olarak ilgili mevzuatınca yapılan satış, ecrimisil ve kiralamadan kaynaklanan bedellerin veya tutarların, 19/3/2020 tarihinden itibaren 3 aylık döneme ilişkin tahsil edilmesi gereken kısımlarının 3 ay ertelenmesine büyükşehir belediyeleri, belediyeler, il özel idareleri ve birliklerde meclis; bağlı kuruluşlarda ise yetkili karar organı yetkilidir. Bu süreler, bitiminden itibaren ilgisine göre Çevre ve Şehircilik Bakanı veya İçişleri Bakanı tarafından 3 aya kadar uzatılabilir. Söz konusu alacaklar ertelenen süre sonunda, ertelenen süre kadar aylık eşit taksitler halinde, herhangi bir gecikme zammı ve faiz uygulanmadan tahsil edilir. Faaliyetleri durdurulan veya faaliyette bulunamayan işletmelerin faaliyette bulunmadığı döneme ilişkin olarak kira bedelleri tahsil edilmez." hükmüne yer verilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü'nün 15.12.2020 tarih ve Koronavirüs (Covid-19) Önlemleri konulu 2020/27 sayılı Genelgesinde; "(...) koronavirüs salgını kaynaklı zorlayıcı sebepler gerekçesiyle yerel yönetimler ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri ve bunların sermayesinin yarısından fazlasına doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak birlikte veya ayrı ayrı sahip oldukları şirketlerin mülkiyetinde veya tasarrufunda olan taşınmazlarına ilişkin olarak irtifak hakkı, kiralama ve benzeri kullanımdan kaynaklanan ve ilgili mevzuatınca ödenmesi gereken bedellerin veya tutarların;
a-Kamu kurum ve kuruluşları tarafından alınan önlemler sonucunda veya pandemi sürecine bağlı olarak faaliyetinde azalma meydana gelen iş yerlerinden tahsil edilecek sözü edilen bedellere ilişkin olarak idarece yapılacak değerlendirme sonucunda indirim veya erteleme yönünden karar alınabileceği,
b-(a) bendindeki sebepler sonucunda faaliyetleri durdurulan veya faaliyete bulunamayan işletmelerden faaliyette bulunmadığı döneme ilişkin olarak sözü edilen bedellerin tahsil edilmemesi, ayrıca bu süreler kadar sözleşme süresinin uzatılması,
c-Peşin ödeme yapılan iş yerlerinde bu sürece isabet eden dönemler için (a) ve (b) bentleri uyarınca gerekli indirim, erteleme ve süre uzatımı yapılabileceği (...) hususları uygun görülmüştür.
Halkımızın sağlığının korunması, kamu esenliğinin sağlanması ve salgının etkilerinin en aza indirilmesi için yukarıda belirtilen tedbirlere riayet edilmesi, herhangi bir aksaklığa mahal verilmemesi ve konunun iliniz dahilindeki tüm yerel yönetimlere (bağlı idareler, birlikler ve iştirakler dahil) duyurulması hususunda gereğini rica ederim." düzenlemelerine yer verilerek Valiliklere bildirimde bulunulmuştur.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dosyasından, davalı idarenin maliki olduğu taşınmazın davacıya kiraya verildiği ve taraflar arasında buna ilişkin olarak 29.12.2019 tarihli protokol imzalandığı görülmekte olup söz konusu sözleşme özel hukuk hükümlerine tâbi olmakla birlikte, davacının iddiaları, davalı idareye yapılan başvuru ve taraflar arası yazışmalar incelendiğinde; davacının, yukarıda hükümlerine yer verilen 7244 sayılı Yeni Koronavirüs (Covid-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yayımladığı Genelge hükümleri uyarınca faaliyette bulunmadığı dönem için kira borcunun talep edilemeyeceği, faaliyette bulunduğu dönem için ise borçta indirim yapılması gerektiğini ileri sürdüğü; dolayısıyla uyuşmazlığın taraflar arasında geçerli olan sözleşme hükümlerinin uygulanmasından değil, protokol dışında, yürürlüğe konulan mevzuat hükümlerinin hiç uygulanmadığı ya da eksik uygulandığı iddiasından kaynaklandığı, söz konusu durumun davalı idarenin tek yanlı olarak ortaya koyduğu kira borcunun talep edilmesi/indirimsiz talep edilmesi yönündeki iradesinin sonucu olarak meydana geldiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, uyuşmazlığın 7244 sayılı Kanun, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca yürürlüğe konulmuş Genelge hükümleri ve bu kapsamda davalı idarenin yetkili organları tarafından alınmış kararların 30.07.2020 ödeme tarihli borcu hakkında uygulanıp uygulanmadığına ilişkin olduğu sonucuna varıldığından, uyuşmazlığın taraflar arasında imzalanan sözleşmeden kaynaklandığı, hukuki irdelemesinin özel hukuk hükümlerine dayalı olarak yapılması gerektiği gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verilmesinde hukuki isabet bulunmaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 22/09/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.