Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2022/6577 E. , 2022/9119 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/6577
Karar No : 2022/9119
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ordu İli, Fatsa İlçesi, … Mevkiinde davacı şirket tarafından, gerçekleştirilmesi planlanan, … Ruhsat No'lu Kompleks Cevher Ocağı (IV Grup) İşletme Faaliyetine ilişkin sunulan Proje Tanıtım Dosyasının, Giresun Orman Bölge Müdürlüğünün … sayılı yazısı ekinde yer alan kurum görüşünün olumsuz olduğu gerekçesiyle iade edilmesine ilişkin Ordu Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; uyuşmazlığın çözümü özel ve teknik bilgiyi gerektirdiğinden, Çevre Mühendisi, Orman Mühendisi, Maden Mühendisi, Harita Mühendisi ve Jeoloji Mühendisinden oluşan bilirkişi heyetiyle mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği, 15/02/2022 tarihinde gerçekleştirilen keşif sonucunda düzenlenen Bilirkişi Raporunda özetle; Proje Alanının Jeoloji Mühendisliği Bakımından; Açık ocak basamaklandırma yöntemi ile yapılacak üretim kapsamında; sahada iş makineleri ile üst örtü tabakasının kaldırılacağı, iş makineleri ile malzemelerin alınacağı, alınan malzemelerin yüklenerek depolama alanına taşınacağı, depolama alanından zenginleştirme tesislerine nakledileceği, üretimin patlatma faaliyeti olmadan gerçekleştirilecek olması dikkate alındığında, PTD’de 7269 sayılı Kanun ve 14.07.2007 tarih ve 26582 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik esaslarına titizlikle uyulacağı şeklinde ifade edilen taahhüde uyulması durumunda, ÇED alanı ve çevresinde bulunan eski heyelan alanlarının, yapılacak faaliyetlerden olumsuz yönde etkilenmeyeceğinin değerlendirildiği, Proje Alanının Maden Mühendisliği Bakımından Değerlendirilmesi; dava konusu kompleks cevher ocağında üretim; patlatma faaliyeti olmadan gerçekleştirileceğinden, alan ve çevresinde patlatma çalışmalarından kaynaklı hava şoku, titreşim (yer sarsıntısı) ve taş fırlaması vb. çevresel etkiler olmayacağı, buna bağlı olarak dava konusu alana en yakın yerleşim yerlerinin patlatma kaynaklı sorunlardan etkilenmeyeceğinin değerlendirildiği, Ordu İl Özel İdaresi Madencilik Faaliyetleri için İşyeri Açma ve çalışma Ruhsatı’nda İşletme yöntemi kapalı işletme olarak düzenlendiği, ancak PTD’de açık işletme yöntemi ile işletileceğinin belirtildiği, bu nedenle; bu hususta maden ocağının işletme yöntemi hakkında çelişkili ifadelerin PTD’de yer aldığının tespit edildiği, söz konusu maden ocağına ait Proje Tanıtım Dosyası incelendiğinde; kompleks cevherin üretiminin patlatma olmadan ekskavatör yardımıyla kazılarak yapılacağı, ocaktan üretilecek olan cevherinin sadece yoğunluğunu (2.5 ton/m3) belirlemeye yönelik deney yapıldığı, damar kalınlığını belirlemeye yönelik herhangi bir yarma, sondaj vb. çalışmanın yapılmadığı ve ortalama 2 m olarak cevher dilim kalınlığı alındığı, davaya konu olan … Ruhsat No’lu IV Grup Maden (kompleks cevher) Ocağına ait Bakır, Kurşun, Çinko, Altın ve Gümüş içeren kayaçların kaya mekaniği deneylerinin yapılmadığı ve buna bağlı olarak jeomekanik etüt raporunun hazırlanmadığı, şev duraylılık analizleri- değerlendirilmesi ve model çalışmalarının da PTD’de yer almadığının anlaşıldığı, kaya mekaniği deneyleri yapılmayan ve jeomekanik özellikleri belli olmayan dava konusu bu tür Bakır, Kurşun, Çinko, Altın ve Gümüş ekskavatör ile kazılıp kazılamayacağı hakkında bir sonuç elde edilebilmesinin (değerlendirme yapılmasının) ve belirtilen dilim kalınlıklarında patlatma yapılmadan ekskavatör yardımıyla ana kayacından koparılmasının, bu çalışmalar yapılmadan da planlanan Kompleks Cevher ocağının; basamak yüksekliğinin 10 m, basamak genişliğinin 10 m ve şev açısının 45 derece olarak belirlenmesinin maden mühendisliği açısından bilimsel ve teknik olarak mümkün olmadığı görüş ve kanaatinde oldukları, Proje Alanının Çevre ve Orman Mühendisliği Bakımından; bu projenin niteliği itibariyle 25.11.2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe gire Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği Ek-II Seçme, Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi Sektör:49-Madencilik Projeleri Alt Sektör: a) Madenlerin Çıkarılması (Ek-I’de yer almayanlar) kapsamına girdiği, dolayısıyla proje ile ilgili bir Proje Tanıtım Dosyası (PTD) hazırlandığı, bir faaliyetle ilgili hazırlanan Proje Tanıtım Dosyasında (veya ÇED Raporunda) belirtilen çevresel hususlarla ilgili sunulan çözüm önerilerinin ilgili firmanın taahhüdü olarak kabul edildiği ve faaliyet esnasında ve faaliyet sonlandırıldığında bu taahhütlerin yerine getirilmesinin beklendiği, proje Tanıtım Dosyası İncelendiğinde, a) Çalışanların faaliyetleri sonucu oluşacak katı ve sıvı atıkların yönetimi ile ilgili sunulan çözüm önerilerinin ilgili mevzuata uygun gözüktüğü, b) Maden sahasının yüzeyinden 0,3 m derinliğinde organik toprak sıyrılacağı ve bunun 1 poligon sahasında 1’de 2500 m2’lik bir alanda depolanacağının belirtildiği, kazılacak alan ve buradan sıyrılacak toplam organik yüzey toprağı miktarı (14400 ton/yıl) dikkate alındığında belirtilen organik toprak depolama alanının uygun olduğunun görüldüğü, c) Proje sahası ve çevresinde herhangi bir özel koruma alanı, uluslararası sözleşme kapsamında korunması gereken bir alan bulunmadığı, d) Kompleks cevher üretimi esnasında yerüstü ve yer altı suyuna herhangi bir kirli su verilmeyeceği, yüzey suyuna (dereye) pasa dökülmeyeceğinin belirtildiği, ancak 2. Poligon bölgesi içerisinden akan dere, arazinin yapısı ve yüzey kazısı durumu göz önüne alındığında maden sahasından yerüstü suyuna pis su karışmasının oldukça yüksek bir olasılık olduğu, çünkü 2. Poligonda cevher içeren zonun dere boyunca 50 m genişliğinde ve 250 m uzunluğunda olduğu belirtildiği, ayrıca, dere yatağı boyunca yapılacak yüzey kazısı esnasında pasanın yüzey suyuna karışmasını engellemenin de pek mümkün gözükmediği, arazinin dere yatağının her iki yanında yüksek eğime sahip olması, bölgenin aşırı yağış alması ve son yıllarda ani ve şiddetli yağışların görülmesinin maden sahsından dereye pis su ve pasa karışması ihtimalini artırdığı, proje tanıtım dosyası incelendiğinde DSİ 7. Bölge Müdürlüğünün çalışma alanı içinde bulunan suların fiziksel ve kimyasal olarak kirletilmemesi, dere yataklarına herhangi bir müdahalede bulunulmaması, ocak artığı malzeme dökülmemesi ve ocak faaliyetleri esnasında meydana gelecek pasa malzemesi ve erozyonla oluşacak rusubatın dere yataklarına intikalini engelleyecek önlemlerin alınması, olası aşırı yağışlarda saha içindeki derelerin artan akışı ile meydana gelebilecek taşkınlarla ilgili önlemlerin faaliyet sahibi tarafından alınması, 3. kişilerin görebileceği zarar-ziyan hususunda DSİ’den zarar-ziyan talep edilmemesi, taşkın zararlarından DSİ’nin sorumlu tutulmaması ve dosyada belirtilen taahhütlere uyulması konularının belirtildiği, ancak, PTD’de taşkın gibi doğal afetlere karşı gerekli önlemlerin alınacağı, fakat nelerin yapılacağının belirtilmediği, jeoloji bilirkişi görüşüne istinaden ÇED – 1 alanı heyelan alanlarına uzaklığının 70 m. ve 130 m olduğu, ÇED – 1 alanının mevcut durumu itibariyle arazi eğimi ve üzerindeki bitki örtüsü değerlendirildiğinde alanda madencilik faaliyetlerinin yapılmasının başta üzerindeki bitki örtüsünün ve sürdürülebilir kullanımı açısından problem teşkil ettiği, bu alanda yürütülecek madencilik faaliyetlerinin dere vejetasyonu ve ekosistemini olumsuz etkileyeceği, özellikle 3 kapalı meşçerelerin yapısının bozulacağı, bu durumun bölgedeki orman varlığının devamlılığını da olumsuz etkileyeceği, yine ÇED – 1 alanının konumu itibariyle üzerinde ağaçlar hidrolojik fonksiyon (su üretimi) açısından pozitif etki yapmakta olduğu, bu alan üzerinde ağaç kesimi vb. faaliyetlerin, yağışlar nedeniyle suyun toprakta tutulamamasına ve yüzeysel akışa neden olacağı, özellikle bu yüzeysel akışlarla birlikte alanın alt tarafında bulunan dereye toprak taşınması ve dere suyunun kalitesinde de bozulmalara neden olacağı, benzer şekilde ÇED – 2 alanının eski heyelan alanına mesafesi yeterli olsa bile üzerinde 2 kapalı kayın ve diğer yapraklı meşçereler bulunduğu, bu alanda da yürütülecek madencilik faaliyetlerinin bölgenin orman varlığının devamlılığını olumsuz etkileyeceği, ÇED – 1 ve ÇED – 2 alanlarına ilişkin PTD’de sayfa 22’de bölgede çıkabilecek orman yangınlarına yönelik alınacak tedbirlerin belirtildiği, ormancılık açısından taahhütlere yer verilmediği, örneğin bu alanlar üzerinde kesilecek veya zarar verilecek ağaçların en az üç katı ağaç dikilmesi veya teraslamanın yapılması gibi taahhütlere rastlanılmadığı, sonuç olarak Giresun Orman Bölge Müdürlüğü’nün … sayılı kurum yazısı ekinde yer alan olumsuz kurum görüşünün uygun olduğu, şeklinde görüş ve kanaat belirtildiği, İdare Mahkemesice, dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; davaya konu olan … Ruhsat No’lu IV Grup Maden (Kompleks Cevher) Ocağına ait Bakır-Molibden içeren kayacın kaya mekaniği deneylerinin yapılmadığı ve buna bağlı olarak jeomekanik etüt raporunun hazırlanmadığı, şev duraylılık analizleri- değerlendirilmesi ve model çalışmalarının da proje tanıtım dosyasında yer almadığı, Ordu İl Özel İdaresi Madencilik Faaliyetleri için İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı’nda İşletme yöntemi kapalı işletme olarak düzenlendiği, ancak proje tanıtım dosyasında açık işletme yöntemi ile işletileceğinin belirtildiği, bu nedenle; bu hususta maden ocağının işletme yöntemi hakkında çelişkili ifadelerin yer aldığı, kaya mekaniği deneyleri yapılmayan ve jeomekanik özellikleri belli olmayan dava konusu bu tür Bakır, Kurşun, Çinko, Altın ve Gümüş içeren kayaçlarını ekskavatör ile kazılıp kazılamayacağı hakkında bir sonuç elde edilebilmesinin (değerlendirme yapılmasının) ve belirtilen dilim kalınlıklarında patlatma yapılmadan ekskavatör yardımıyla ana kayacından koparılmasının, bu çalışmalar yapılmadan da planlanan kompleks cevher ocağının; basamak yüksekliğinin 10m, basamak genişliğinin 10m ve şev açısının 45 derece olarak belirlenmesinin maden mühendisliği açısından bilimsel ve teknik olarak mümkün olmadığı, faaliyetten doğabilecek çevresel etkilerin ve bu etkilerin nasıl minimize edileceğinin proje tanıtım dosyasında belirtilmediği, 2. Poligon sahası içinde yürütülecek cevher çıkarma işleminin dere yatağı boyunca gerçekleştirilecek olması, dereye maden sahasından pis su karışması ve aşırı yağış durumlarında pasa karışması olasılığını artırdığı, Proje tanıtım dosyasında dereye madenden pis su ve pasa karışmasını engelleyecek ne tür önlemler alınacağı hususlarının eksik olduğu, alanda madencilik faaliyetlerinin yapılmasının başta üzerindeki bitki örtüsünün ve sürdürülebilir kullanımı açısından problem teşkil edeceği, alanda yürütülecek madencilik faaliyetlerinin dere vejetasyonu ve ekosistemini olumsuz etkileyeceği, özellikle 3 kapalı meşçerelerin yapısının bozulacağı, bu durumun bölgedeki orman varlığının devamlılığını da olumsuz etkileyeceği, ÇED–1 alanının konumu itibarıyla üzerindeki ağaçların hidrolojik fonksiyon (su üretimi) açısından pozitif etki yaptığı, bu alan üzerinde ağaç kesimi vb. faaliyetler, yağışlar nedeniyle suyun toprakta tutulamamasına ve yüzeysel akışa neden olacağı, özellikle bu yüzeysel akışlarla birlikte alanın alt tarafında bulunan dereye toprak taşınması ve dere suyunun kalitesinde de bozulmalara neden olacağı anlaşıldığı belirtilerek, … Ruhsat No'lu Kompleks Cevher Ocağı (IV Grup) İşletme Faaliyeti projesi için Giresun Orman Bölge Müdürlüğünün olumsuz görüş bildirdiğinden bahisle Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca tesis edilen ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu, uyuşmazlık konusu olmayan hususlara dair bilirkişi raporunun hükme esas alındığı, ÇED süresini sonlandıran Orman Genel Müdürlüğünün olumsuz görüşünde ileri sürülen hususların değerlendirilmediği, uyuşmazlıkla ilgisi bulunmayan gürültü, sondaj, pis su gibi hususların hükme esas alındığı, Mahkemece yapılacak incelemenin Orman Genel Müdürlüğü görüşünde yer alan sebeplerin hukuka uygun olup olmadığı yönünde olması gerektiği, uyuşmazlık dışı konular hakkında yapılan değerlendirmelerin karara esas alındığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Mahkeme kararının, Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Ordu İli, Fatsa İlçesi, … Mevkiinde davacı şirket tarafından yapılması planlanan "… Ruhsat No'lu Kompleks Cevher Ocağı (IV Grup)" projesi ile ilgili olarak mahallinde tetkik edilmesi amacıyla … tarih ve … sayılı yazı ile komisyon üyesi resmi kurumlara; … tarih ve … sayılı yazı ile projeyi hazırlayan şirkete bilgi verilerek 25/06/2021 tarihinde yerinde inceleme yapılacağı ve katılımın sağlanması gerektiğinin bildirildiği, 25/06/2021 tarihinde yerinde inceleme yapıldığı, daha sonra kurumların görüş yazılarının sunulduğu, Giresun Orman Bölge Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ekinde bulunan kurum görüşünün olumsuz olması üzerine, Ordu Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemi ile gerçekleştirilmesi planlanan proje için sunulan … Ruhsat No'lu Kompleks Cevher Ocağı (IV Grup) İşletme Faaliyeti Proje Tanıtım Dosyası iade edilmiştir.
Bunun üzerine bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde, "Çevre korunması": Çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemeye, mevcut bozulmaları gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye, çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütününü, Sürdürülebilir çevre: Gelecek kuşakların ihtiyaç duyacağı kaynakların varlığını ve kalitesini tehlikeye atmadan, hem bugünün hem de gelecek kuşakların çevresini oluşturan tüm çevresel değerlerin her alanda (sosyal, ekonomik, fizikî vb.) ıslahı, korunması ve geliştirilmesi sürecini, Sürdürülebilir kalkınma: Bugünkü ve gelecek kuşakların, sağlıklı bir çevrede yaşamasını güvence altına alan çevresel, ekonomik ve sosyal hedefler arasında denge kurulması esasına dayalı kalkınma ve gelişmeyi, "Çevresel Etki Değerlendirmesi: Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları; Proje tanıtım dosyası: Gerçekleşmesi planlanan projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren, projeyi genel boyutları ile tanıtan bilgi ve belgeleri içeren dosyayı... ifade eder.'' hükmüne, "Çevresel Etki Değerlendirmesi" başlıklı 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir" hükmüne yer verilmiştir.
25/11/2014 tarihli, 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve işlem tarihinde yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin "Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlama yükümlülüğü" başlıklı 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) (Değişik:RG-26/5/2017-30077) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez. (4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." hükmüne, "Başvuru ve inceleme" başlıklı 16. maddesinde; "(1) Çevresel Etki Değerlendirmesinin gerekli olup olmadığının araştırılması amacıyla Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlar tarafından; ek-4’e göre hazırlanan Proje Tanıtım Dosyası, proje sahibince Proje Tanıtım Dosyasında ve eklerinde yer alan bilgi ve belgelerin doğru olduğunu belirtir taahhüt yazısı ve imza sirküleri ile Bakanlık tarafından belirlenen başvuru bedelinin ödendiğine dair belge Bakanlığa sunulur. (2) Bakanlık, proje için hazırlanan Proje Tanıtım Dosyasını ek-4’te yer alan kriterler çerçevesinde beş (5) iş günü içinde inceler. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerde eksikliklerin bulunması halinde bunların tamamlanması Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlardan istenir. (3) Eksiklikleri altı (6) ay içerisinde tamamlanmayan Proje Tanıtım Dosyasına ilişkin ÇED süreci sonlandırılır". hükmüne, "Çevresel etki değerlendirmesi gereklidir veya çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararı" başlıklı 17. maddesinde ise; "(1) (Değişik:RG-26/5/2017-30077) Bakanlık, Proje Tanıtım Dosyalarını Ek-4’te yer alan kriterler çerçevesinde inceler ve değerlendirir. Bakanlık, bu aşamada gerekli görülmesi halinde Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlardan proje ile ilgili geniş kapsamlı bilgi vermesini, araç gereç sağlamasını, yeterliği kabul edilebilir kuruluşlarca analiz, deney ve ölçümler yapmasını veya yaptırmasını isteyebilir. Bakanlık inceleme değerlendirme sürecinde gerekli görülmesi halinde yetkili kurum/kuruluşlardan görüş isteyebilir. Otuz (30) takvim günü içerisinde görüş bildirmeyen kurum/kuruluşun görüşü olumlu kabul edilir. (2) Bakanlık on beş (15) iş günü içinde inceleme ve değerlendirmelerini tamamlar. Proje hakkında "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını beş (5) iş günü içinde verir, kararı Valiliğe, proje sahibine ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara bildirir. Valilik, bu kararı askıda ilan ve internet aracılığıyla halka duyurur. (3) “ÇED Gerekli Değildir” kararı verilen proje için beş (5) yıl içinde mücbir sebep bulunmaksızın yatırıma başlanmaması durumunda “ÇED Gerekli Değildir” kararı geçersiz sayılır. (4) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projeler için bir (1) yıl içerisinde Bakanlığa başvuru yapılmaması durumunda karar geçersiz sayılır." düzenlemesine yer verilmiştir. Aynı Yönetmeliğin Ek-IV bölümünde; Proje Tanıtım Dosyasının Hazırlanmasında Esas Alınacak Seçme Eleme Kriterlerine yer verilmiş, proje dosyasının hazırlanmasında; 1.Projenin Özellikleri: a) Projenin ve yerin alternatifleri (proje teknolojisinin ve proje alanının seçilme nedenleri), b) Projenin iş akım şeması, kapasitesi, kapladığı alan, teknolojisi, çalışacak personel sayısı, c) Doğal kaynakların kullanımı (arazi kullanımı, su kullanımı, kullanılan enerji türü vb.), ç) Atık miktarı(katı, sıvı, gaz ve benzeri) ve atıkların kimyasal, fiziksel ve biyolojik özellikleri, d) Kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kaza riski. 2.Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Çevresel Özellikleri: a) Mevcut arazi kullanımı ve kalitesi (tarım alanı, orman alanı, planlı alan, su yüzeyi ve benzeri), b) Ek-5’deki Duyarlı Yöreler Listesi dikkate alınarak korunması gereken alanlar. 3. Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Çevresel Etkileri ve Alınacak Önlemler, Notlar ve Kaynaklar: Ekler: 1- Proje için seçilen yerin koordinatları 2-Proje alanı ve yakın çevresinin mevcut arazi kullanımını değerlendirmek için; yerleşim alanlarının, ulaşım ağlarının, enerji nakil hatlarının, mevcut tesislerin ve ek-5’de yer alan Duyarlı Yöreler Listesinde belirtilen diğer alanların (proje alanı ve yakın çevresinde bulunması halinde) yerlerine ilişkin verileri gösterir bilgiler 1/25000 ölçekli hâlihazır harita (çevre düzeni planı, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri, topografik harita) üzerine işlenerek kısaca açıklanması, jeoloji haritası ve depremsellik şeklinde düzenleme yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen hükümler uyarınca; çevresel etki değerlendirmesi ile, gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlendiği, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin irdelendiği, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin değerlendirildiği, projelerin uygulanmasının izlendiği ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaların belirlendiği bir süreç öngörülmüş olup, Yönetmelik kapsamında yer alan bir faaliyet nedeniyle Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için hazırlanacak, Proje Tanıtım Dosyasında, projenin gerçekleştirileceği yer ile alternatif alanlar belirlenerek, doğal kaynakların kullanımı, projenin yeri ve etki alanının mevcut çevresel özelliklerinin (tarım alanı, orman alanı, planlı alan, su yüzeyi ve benzeri), Ek-5'te yer alan Duyarlı Yöreler Listesinin dikkate alınarak korunması gereken alanların belirtilerek, projenin hizmet amacı, önem ve gerekliliği kapsamında yerin ve etki alanının çevresel özellikleri, çevresel etkiler ve alınacak önlemlerin tartışılması, faaliyet yerinin belirlenmesinde ise, faaliyetin büyüklüğü, amacı, ulaşım, iklim, toprağın ve çevrenin özellikleri, olası etkiler ve etkilerin azami giderilme olanakları gibi unsurların etkili olması, bu bağlamda, sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir çevre dengesinin sağlanması yolunda belirtilen nitelikteki bir faaliyete en uygun yerin seçilmesi esastır.
Bu amaçla proje tanıtım dosyası, yukarıda belirtilen Yönetmeliğin Ek IV. maddesindeki unsurlar yönünden değerlendirilirken, mevzuat bakımından projenin yapılması uygun bulunmadığı takdirde "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmesi zorunluluğu bulunmayıp, aşamasına bakılmaksızın ÇED sürecinin sonlandırılması mümkündür. Bununla birlikte, ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarda, projenin yapılmasının mevzuat bakımından uygun bulunmama durumunun, bu durum özelinde somut bir şekilde açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Ordu İli, Fatsa İlçesi, … Mevkiinde davacı şirket tarafından yapılması planlanan "… Ruhsat No'lu Kompleks Cevher Ocağı (IV Grup)" projesi ile ilgili olarak 18/06/2021 tarihinde E-ÇED sistemine yüklenmiş olan Proje Tanıtım Dosyasının, Giresun Orman Bölge Müdürlüğünün … sayılı yazı ekinde bulunan olumsuz kurum görüşüne istinaden iptal edildiği, yazı ekinde bulunan ÇED İnceleme Değerlendirme Formunda; söz konusu projenin 128.138,36 m2'lik bölümünün ormanlık alanda kaldığı, tepe kapalılık oranı %71'den fazla olan verimli orman alanlarında yer aldığı, bu alanların orman olarak kalmasında fayda olduğu, ormanlık alan dışında alternatif sahaların aranması gerektiği, mevcut alanda etüt ve proje bulunmadığı, alt yapı çalışmalarının planlanmadığı, projenin yapımında ormancılık çalışmaları ve orman açısından mahsur olduğu, sosyal problemler olduğu; yörede bulunan halk tarafından orman örtüsünün tamamen kesilerek kaldırılmasının ve işlem yapılacak alanda toprağın siyanürle yıkanmasından dolayı Orman- Halk ilişkiler açısından sorunlarla karşılaşıldığı, istenilen alana yakın aynı grup maden ocağı olduğu ve bu tip sorunlarla daha önce karşılaşıldığı belirtilerek projenin orman ve ormancılık çalışmaları üzerinde olumsuz etkisi olduğu sonuç ve kanaatine varıldığının belirtilmesi üzerine, dava konusu idari işlemin tesis edildiği, idari işlemin hukuki denetiminin yapıldığı İdare Mahkemesi kararında ise kararın içeriğine yukarıda yer verildiği haliyle, projenin tüm çevresel etkilerinin değerlendirme konusu yapılarak dava konusu işlemin yargısal denetiminin yapıldığı görülmektedir.
Proje tanıtım dosyasının, idarece henüz bütünüyle incelenmediği, dosyada yer alan tüm hususların Ek-IV Listede yer alan kriterler çerçevesinde değerlendirilmediği, dolayısıyla proje tanıtım dosyasında yer verilen muhtemel çevresel etkilerine ilişkin tespit edilen olumsuzlukların bertarafına veya kabul edilebilir düzeye indirilebilmesine ilişkin tedbirlerin yeterli olup olmadığı, yeterli görülmediği takdirde projede düzeltme vb. alternatif çözüm yolları ile eksikliği giderilip giderilemeyeceği değerlendirilerek "ÇED Gerekli Değildir" veya "ÇED Gereklidir" yönünde bir karara henüz konu olmadan, sürecin iptaline dayanak, dava konusu işlemin denetlenmesi yerine tüm Proje Tanıtım Dosyası hakkında inceleme yapılmak suretiyle karar verilmesinde hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bununla birlikte; İdare Mahkemesi kararında dayanak alınan bilirkişi raporunda; Proje Alanının Orman Mühendisliği Bakımından Değerlendirilmesinde; "ÇED–1 alanı heyelan alanlarına uzaklığının 70 m. ve 130 m olduğu, ÇED–1 alanının mevcut durumu itibarıyla arazi eğimi ve üzerindeki bitki örtüsü değerlendirildiğinde, alanda madencilik faaliyetlerinin yapılmasının başta üzerindeki bitki örtüsünün ve sürdürülebilir kullanımı açısından problem teşkil ettiği, bu alanda yürütülecek madencilik faaliyetlerinin dere vejetasyonu ve ekosistemini olumsuz etkileyeceği, özellikle 3 kapalı meşçerelerin yapısının bozulacağı, bu durumun bölgedeki orman varlığının devamlılığını da olumsuz etkileyeceği, yine ÇED – 1 alanının konumu itibarıyla üzerindeki ağaçların hidrolojik fonksiyon (su üretimi) açısından pozitif etki yapmakta olduğu, bu alan üzerinde ağaç kesimi vb. faaliyetlerin, yağışlar nedeniyle suyun toprakta tutulamamasına ve yüzeysel akışa neden olacağı, özellikle bu yüzeysel akışlarla birlikte alanın alt tarafında bulunan dereye toprak taşınması ve dere suyunun kalitesinde de bozulmalara neden olacağı, benzer şekilde ÇED–2 alanının eski heyelan alanına mesafesi yeterli olsa bile üzerinde 2 kapalı kayın ve diğer yapraklı meşçereler bulunduğu, bu alanda da yürütülecek madencilik faaliyetlerinin bölgenin orman varlığının devamlılığını olumsuz etkileyeceği, ÇED 1 ve ÇED 2 alanlarına ilişkin PTD’de sayfa 22’de bölgede çıkabilecek orman yangınlarına yönelik alınacak tedbirlerin belirtildiği, ormancılık açısından taahhütlere yer verilmediği, örneğin bu alanlar üzerinde kesilecek veya zarar verilecek ağaçların en az üç katı ağaç dikilmesi veya teraslamanın yapılması gibi taahhütlere rastlanılmadığı, sonuç olarak Giresun Orman Bölge Müdürlüğü’nün ... sayılı kurum yazısı ekinde yer alan olumsuz kurum görüşünün uygun olduğu görüş ve kanaatine varılarak, dava konusu işlemin hukukilik denetiminin de yapıldığı görüldüğünden, Giresun Orman Bölge Müdürlüğünün … sayılı yazısı ekinde bulunan kurum görüşüne istinaden Proje Tanıtım Dosyasının iade edilmesine ilişkin Ordu Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu edilen Ordu Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminde hukuka aykırılık, temyize konu İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın reddi yolundaki … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, karar düzeltme yolunun kapalı olduğunun duyurulmasına, 01/11/2022 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY (X):
… İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, Mahkeme kararında yer verilen gerekçe ile onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.