T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/6596
Karar No : 2024/83
DAVACI: … Odası … Şubesi
DAVALI: … Bakanlığı-ANKARA
VEKİLİ: Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 23/05/2022 tarihinde onaylanan Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI: Davacı, davaya konu alanın mutlak tarım arazisi olduğunu, 5403 sayılı Kanun gereği korunması gerektiğini, çevresel etki değerlendirmesi yapılmadığını, alanın organize sanayi bölgesi olarak planlanmasında kamu yararı bulunmadığını ileri sürmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI: Davalı tarafından, Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca organize sanayi bölgesinin çevre düzeni planında gösterilmesinin talep edildiği, bunun üzerine Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından görüş sorulduğu, Bakanlığın … tarih ve … sayılı yazısı ile yer seçim komisyonu kararı ile OSB alanının sınırlarının belirlendiğinin bildirildiği, bunun üzerine dava konusu plan değişikliğinin yapıldığı, bu nedenle işlemin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ: Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'NUN DÜŞÜNCESİ: Dava, Balıkesir ili, Bandırma ilçesi, … ve … Mahalleleri sınırları içerisinde bulunan, tarım arazisi olarak gösterilen yaklaşık 220 hektarlık alanın, organize sanayi bölgesi olarak belirlenmesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 23/05/2022 tarihinde onaylanan Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmemiştir.
Genel ilke olarak, plan kararları ile fiziksel çevreyi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak, yatırımların yer seçimlerini ve gelişme eğilimlerini yönlendirmek ve toprağın korunma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek amaçlayan çevre düzeni planı kararlarında, kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar, ulaşım ağları gibi plana girdi sağlayan veriler değerlendirilmektedir.
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun ilgili hükümleri gereği Organize Sanayi Bölgesi (OSB) alanlarının, 4562 sayılı Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Organize Sanayi Bölgeleri Yer Seçimi Yönetmeliği uyarınca, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca oluşturulan komisyonlar marifetiyle belirlenerek yer seçimi kesinleşen OSB'ler planlara veri olarak işlendiğinden, bu alanların çevre düzeni planlarında gösterilmesine yönelik yapılan plan değişikliklerinde amaçlanan, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca oluşturulan komisyon marifetiyle belirlenen ve Bakanlık tarafından kesinleştirilen yer seçimine konu OSB'nin plan üzerinde gösterilmesidir.
Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı notlarının 4.10 sayılı maddesinde, "Organize sanayi bölgeleri (O.S.B): 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununa göre organize sanayi bölgesi statüsü kazanmış olan, sanayinin uygun görülen alanlarda yapılanmasını sağlamak, düzensiz sanayileşme ve çevre sorunlarını önlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonel kullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerinin belirli bir plan dahilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla; sınırları tasdik edilmiş arazi parçalarının imar planlarındaki oranlar dahilinde gerekli idari, sosyal ve teknik altyapı alanları ile küçük imalat ve tamirat, ticaret, eğitim ve sağlık alanları, teknoloji geliştirme bölgeleri ile donatılıp, planlı bir şekilde ve belirli sistemler dahilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan ve bu kanun hükümlerine göre işletilen mal ve hizmet üretim bölgeleridir." ve 8.4.1. sayılı maddesinde, "Bu alanlarda 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri geçerlidir." plan notlarına yer verilmiştir.
Danıştay 6. Dairesinin 11/10/2022 tarih ve E:2022/6596 sayılı ara kararı ile davalı idareden, dava konusu plan değişikliği öncesinde dava konusu planlama alanında yer alan tarım alanına ilişkin Toprak Koruma Kurulundan görüş alınıp alınmadığı, OSB olarak belirlenmesine ilişkin 4562 sayılı Kanun uyarınca bir karar alınıp alınmadığının sorulması üzerine davalı idarece verilen cevapta, Balıkesir İli Toprak Koruma Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile davaya konu alanın OSB olarak kullanımı amacıyla tarım alanı dışına çıkarılmasına karar verildiği, OSB alanının sınırlarının … tarih ve … sayılı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yer seçim komisyonun işlemiyle belirlendiği, yer seçimi ve kamulaştırma işlemlerine karşı ... İdare Mahkemesinin E:… ve E:… dosyalarında açılan iki davanın bulunduğu belirtilmiştir. UYAP kayıtlarının incelemesinden söz konusu davaların parsel bazında kamulaştırma işlemlerine karşı açılan davalar olduğu ve OSB yer seçim işlemine karşı açılan herhangi bir davanın olmadığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, söz konusu OSB alanının yer seçimi işlemine karşı herhangi bir dava açılmadığı dolayısıyla bu kararın kesinleştiği, davaya konu plan değişikliğinin yer seçimi yapılan Organize Sanayi Bölgesinin plana işlenmesinden ibaret olduğu, yer seçimi esnasında tarım alanlarını da kapsayacak şekilde kurum görüşlerinin alındığı ve il tarım müdürlüğünün yer seçimine itirazının bulunmadığı, yer seçim kararı uyarınca belirlenen sınırların plana işlenmesi yolundaki çevre düzeni planı değişikliğinin hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: Balıkesir ili, Bandırma ilçesi, … ve … Mahalleleri sınırları içerisinde bulunan, tarım arazisi olarak gösterilen yaklaşık 220 hektarlık alan, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 23/05/2022 tarihinde onaylanan Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile organize sanayi bölgesi olarak belirlenmesi üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 4. maddesinde, "OSB, yer seçimine ilişkin yönetmeliğe göre uygun görülen yerlerde Bakanlığın onayı ile kurulur. OSB’lere ait yer seçimi, Bakanlığın koordinatörlüğünde ilgili kurum ve kuruluşların temsilcilerinin katılımıyla oluşan yer seçimi komisyonunun yerinde yaptığı inceleme sonucunda, varsa üst ölçekli plan kararları dikkate alınarak yapılır. Komisyonda kararlar oybirliği ile alınır. Oybirliği sağlanamaması durumunda yer seçimi ile ilgili nihai karar, yönetmelikte belirlenen esaslar doğrultusunda Bakanlıkça verilir. Mevzuat gereğince korunması gereken ve sanayi tesislerinin kurulmasına izin verilmeyen alanlar OSB yeri olarak incelemeye alınmaz." düzenlemeleri yer almaktadır.
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102 maddesinin 1. fıkrasının a bendinde," Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", c) bendinde "Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak," ç) bendinde " Sektörel planların havza veya bölge düzeyindeki mekânsal strateji planlarına ve çevre düzeni planlarına uyumlu hazırlanmasını sağlamak," Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır.
Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18.maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına, "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1.fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir.
Yönetmeliğin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine, 2. fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı notlarının 4.10 sayılı maddesinde, "Organize sanayi bölgeleri (O.S.B): 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununa göre organize sanayi bölgesi statüsü kazanmış olan, sanayinin uygun görülen alanlarda yapılanmasını sağlamak, düzensiz sanayileşme ve çevre sorunlarını önlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonel kullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerinin belirli bir plan dahilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla; sınırları tasdik edilmiş arazi parçalarının imar planlarındaki oranlar dahilinde gerekli idari, sosyal ve teknik altyapı alanları ile küçük imalat ve tamirat, ticaret, eğitim ve sağlık alanları, teknoloji geliştirme bölgeleri ile donatılıp, planlı bir şekilde ve belirli sistemler dahilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan ve bu kanun hükümlerine göre işletilen mal ve hizmet üretim bölgeleridir." düzenlemesine, 8.4.1. sayılı maddesinde, "Bu alanlarda 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri geçerlidir." kuralına yer verilmiştir.
Çevre düzeni planı kararlarının, kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar, ulaşım ağları gibi plana girdi sağlayan veriler değerlendirilerek oluşturulması gerekmektedir. Genel ilke olarak, plan kararları ile fiziksel çevreyi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak, yatırımların yer seçimlerini ve gelişme eğilimlerini yönlendirmek ve toprağın korunma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek amaçlanır.
Organize Sanayi Bölgesi (OSB) alanları, 4562 sayılı Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkaırılan Organize Sanayi Bölgeleri Yer Seçimi Yönetmeliği uyarınca, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca oluşturulan komisyonlar marifetiyle belirlenmektedir. Yer seçimi kesinleşen OSB'ler ise planlara veri olarak işlenmektedir. Başka bir deyişle, OSB'lerin çevre düzeni planlarında gösterilmesine yönelik yapılan plan değişikliklerinin amacı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca oluşturulan komisyon marifetiyle belirlenen ve Bakanlık tarafından kesinleştirilen yer seçimine konu OSB'nin plan üzerinde gösterilmesinden ibarettir.
Belirtilen açıklamalar çerçevesinde, Dairemizin 11/10/2022 tarih ve E:2022/6596 sayılı ara kararı ile davalı idareden, dava konusu plan değişikliği öncesinde planlama alanında yer alan tarım alanına ilişkin Toprak Koruma Kurulundan görüş alınıp alınmadığı, OSB olarak belirlenmesine ilişkin 4562 sayılı Kanun uyarınca bir karar alınıp alınmadığının sorulması üzerine davalı idarece 21/12/2022 tarihinde verilen cevapta, Balıkesir İli Toprak Koruma Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile davaya konu alanın OSB olarak kullanımı amacıyla tarım alanı dışına çıkarılmasına karar verildiği, OSB alanının sınırlarının … tarih ve … sayılı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yer seçim komisyonun işlemiyle belirlendiği, yer seçimine ve kamulaştırma işlemlerine karşı ... İdare Mahkemesinin E:… ve E:… sayılı dosyalarında açılan iki davanın bulunduğunun belirtildiği, UYAP kayıtlarında yapılan incelemede adı geçen davaların söz konusu bölgede yer alan parsel maliklerince yalnızca kamulaştırma işlemlerine karşı açılan davalar olduğu ve OSB yer seçim işlemine karşı açılan herhangi bir davanın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, söz konusu OSB alanının yer seçimi işlemine karşı herhangi bir dava açılmadığından yer seçim kararının kesinleştiği, yer seçim kararı doğrultusunda davaya konu plan değişikliğinin yapıldığı, davaya konu plan değişikliğinin yer seçimi yapılan Balıkesir Bandırma Ana Metal ve Makine İhtisas Organize Sanayi Bölgesinin plana işlenmesinden ibaret olduğu, yer seçimi esnasında tarım alanlarını da kapsayacak şekilde kurum görüşlerinin alındığı ve il tarım müdürlüğünün yer seçimine itirazının bulunmadığı, yer seçim kararı uyarınca belirlenen sınırların plana işlenmesi yolundaki çevre düzeni planı değişikliğinin hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 09/01/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.