Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2022/6630 E. , 2023/7556 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/6630
Karar No : 2023/7556
DAVACI : … Köyü Tüzel Kişiliği
VEKİLİ : Av. …
DAVALILAR : 1- … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. …
2- … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
3- … Valiliği
…
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU : Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı olan davacı köy tarafından, Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün 21/02/2022 tarih ve 25046 sayılı Bakan Oluru'nun iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, … Köyünün 1990 yılına kadar Giresun ilinin şu an ilçe olan Doğankent bucağına bağlı iken 20/05/1990 tarihinde yayımlanan 130 İlçe Kurulması Hakkında Kanun ile Gümüşhane ili Kürtün ilçesine bağlandığı, … Köyünün daha sonra bölünerek … Köyünün kurulduğu, … ve … Köylerinin Giresun ili Doğankent ilçesine bağlanmak için karar alarak başvuru yaptıkları, Giresun makamlarının olumlu görüş bildirdiği, Gümüşhane makamlarının ise olumsuz görüş bildirdiği, Yönetmelik gereği halk oylaması yapıldığı, iki köydeki toplam 1300 seçmenden 746'sının evet oyu verdiği, … Köyünde evet oylarının yeterli sayıda olmadığı gerekçesiyle işlem tesis edildiği, ancak iki köyün başvurusunun ortak olduğu, toplam sonuca bakılması gerektiği, ayrıca köy seçmen listesinin güncel olmadığı, aslında seçmen sayısının 623’ün altında olduğu, ekonomik durum, ulaşım, orta mallarının durumu, coğrafi şartlar ve kamu hizmetinin gerekleri yönünden … Köyünün Doğankent ilçesine bağlanmasında kamu yararı bulunduğu, köyün Doğankent ilçesine Kürtün ilçesinden daha yakın olduğu, köyün geçim kaynaklarının fındık tarımı ve hayvancılık olduğundan pazar ilişkileri bakımından da Doğankent ilçesine bağlanması gerektiği, işlemin sebep ve konu yönlerinden hukuka aykırı olduğu, 1990 yılında aynı şekilde Kürtün ilçesine bağlanan … Köyünün 1993 yılında tekrar Doğankent’e bağlandığı, davacı köyün yeniden Doğankent'e bağlanmamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMALARI :
1 - Davalı İçişleri Bakanlığı tarafından; Gümüşhane ili, Kürtün ilçesi, … ve … Köylerinin Giresun ili Doğankent ilçesine bağlanması konusunda düzenlenen işlem dosyasının Gümüşhane Valiliğinin … tarih ve … sayılı yazısı ekinde Bakanlığa intikal ettirildiği, Gümüşhane ili, Kürtün ilçesi, … ve … Köylerinin Giresun ili Doğankent ilçesine bağlanmasının, Gümüşhane İl İdare Kurulu ve İl Genel Meclisince alınan kararlar ile Vali görüşünde olumsuz, Giresun İl İdare Kurulu ve İl Genel Meclisince alınan kararlar ile Vali görüşünde olumlu mütalaa edildiği, Gümüşhane İl İdare Kurulu ve İl Genel Meclisince alınan kararlar ile Vali görüşü yerinde bulunarak Bakanlık onayı ile başvurunun reddine karar verildiği, bağlanmaya ilişkin halk oylamasının usulüne uygun olarak yapıldığı, iki köyde ortak halk oylaması yapılmasının mümkün olmadığı, … Köyünün bağlı olduğu ve bağlanmak istediği idari birime olan mesafesinin hemen hemen aynı olduğu, … Köyünün bağlı olduğu Kürtün ilçesi ile coğrafi bütünlük içerisinde olduğu, kamu hizmetleri bakımından her hangi bir sorunun bulunmadığı, aksine idari bağlılığın gerçekleşmesi halinde kamu hizmetleri açısından zorlukların yaşanacağı, halkın ekonomik durum ve pazar ilişkilerinin bağlı olduğu idari birimle daha yoğun olduğu, sosyal ilişkiler yönünden ise ayrılmayı gerektirecek farklılıklar ve uyumsuzlukların bulunmadığı, … Köyünün Kürtün ilçesine bağlı Yeşilköy ve civar köylerle aralarında ortaklaşa kullanılan mera, yayla vb. gibi orta malların kullanılması konusunda ihtilaf çıkabileceğinin anlaşıldığı, bu değerlendirmeler sonucunda; Gümüşhane İl İdare Kurulu ile İl Genel Meclisince alınan kararlar ve Vali görüşü yerinde bulunarak, Gümüşhane ili, Kürtün ilçesi, … Köyünün Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanması talebinin, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (B) ve (D) bentleri ile Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun bulunmadığından Bakanlık Oluru'yla reddine karar verildiği, dava konusu işlemin mevzuata uygun olduğu ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
2 - Davalı Gümüşhane Valiliği tarafından; idari bağlılık değişikliği talebi üzerine Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre gerekli iş ve işlemlerin yapıldığı, ... Köyü yönünden tüm kamu hizmetlerinin sunumunda herhangi bir sorun yaşanmadığı, ... Köyünün sosyal, ekonomik, coğrafi, sınırsal sebepler ve kamu hizmetleri bakımından Kürtün ilçesiyle bir sorununun bulunmadığı, ayrılmayı gerektirecek makul ve gerçek bir ayrılma nedeninin söz konusu olmadığı, aksine ayrılmanın gerçekleşmesi halinde kamu hizmetleri ve yatırımları açısından büyük bir kısıtlılığa girileceği ve zorluk yaşanacağı, Valiliklerince yapılan işlemlerin hukuka uygun olduğu ve davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
3 - Davalı Giresun Valiliği tarafından; Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı ... ve ... Köylerinin bağlı bulundukları ilçeden ayrılarak Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanması talebiyle İçişleri Bakanlığına yapmış oldukları 14/11/2018 tarihli başvurularına istinaden, İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün ... tarihli ve ... sayılı yazısı ile Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkında Yönetmeliğinin 27. maddesi kapsamında, İl İdare Kurulu, İl Genel Meclisi kararının bildirilmesinin istenildiği, İl İdare Kurulu, İl Genel Meclisi ve Valilik tarafından uygun görüş verildiği, davacı köyün ilçelerine bağlanmasında coğrafi durum, ekonomik durum ve pazar ilişkileri, sosyal ilişkiler, kamu hizmetlerinden doğan ilişkiler, sınır ilişkileri, orta malların durumları bakımından herhangi bir sakınca olmadığının mütaala edildiği, dolasıyla davacıyla valilikleri arasında menfaat çatışması bulunmadığı, kendilerinin hasım mevkinden çıkarılması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, Gümüşhane ilinin Kürtün ilçesine bağlı olan ... köyünün, Giresun ili Doğankent ilçesine bağlanması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün Bakan Olur'u ile tesis edilen ... tarih ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Giresun Valiliğinin 15/12/2021 tarihli görüş yazısında, ... köyünün Gümüşhane ili Kürtün ilçesinden ayrılarak, Giresun ili Doğankent ilçesine bağlanmasının uygun olduğu belirtildiğinden, davacı köy tüzel kişiliği ile davalı idarelerden Giresun Valiliği arasında menfaat çatışması bulunmadığı; dolayısıyla anılan Kurumun hasım mevkiine alınamayacağı görülmekle ve dosyanın davacı ... köyüne hasren esasının incelenmesine geçilmiştir.
5442 sayılı İl İdaresi Kanununun 2'nci maddesinin b bendinde, "Bucak kurulması, kaldırılması, merkezinin belirlenmesi, il, ilçe ve bucak sınırlarının ve bucak adlarının değiştirilmesi, bir köyün veya kasabanın veya bucağın başka bir il ve ilçeye bağlanması, mühim mevki ve tabii arazi adlarının değiştirilmesi Cumhurbaşkanı onayı ile yapılır." d bendinde ise, "Kaza kurulmasında ve kaldırılmasında, bir kazanın başka bir vilayete bağlanmasında ve merkezinin belirtilmesinde, sınırlarının değiştirilmesinde ve (B, C, Ç) fıkralarında yazılı hallerde ilgili vilayetler idare heyetleriyle umumi meclislerinin mütalaaları alınır." hükümlerine yer verilmiştir.
Öte yandan; 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu, 442 sayılı Köy Kanunu, 1580 sayılı Belediye Kanunu ve İl Özel İdaresi Kanunun ilgili hükümlerine göre dayanılarak hazırlanan Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkındaki Yönetmeliğin "Mülki Birleşme ve Ayrılmalar" başlığını taşıyan Üçüncü Bölümünde ise, birleşme ve ayrılma işlemlerinin yapılması sırasında uyulması gereken yöntem ve kurallar belirtilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Gümüşhane ili, Kürtün İlçesine bağlı olan ... köyünün Giresun ili Doğankent ilçesine bağlanması istemiyle Köy İhtiyar Heyetinin 14/11/2018 tarihinde yaptığı başvuru üzerine başlatılan süreçte Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane İl Genel Meclisi ve Gümüşhane İl İdare Kurulunun, idari bağlılığın değişimine olumsuz görüş belirttiği, öte yandan Giresun Valiliği, Giresun İl Genel Meclisi ve Giresun İl İdare Kurulunun, idari bağlılığın değişimine ilişkin olumlu görüş belirttiği, yapılan halk oylamasında ise, oylama sonucunda 677 kişiden 474'ünün idari bağlılığın değişimine "Evet" oyu kullanılmasına rağmen dava konusu edilen işlem ile, Gümüşhane ili, Kürtün İlçesine bağlı olan ... köyünün idari bağlılığının aynı şekilde sürdürülmesine ve değişiklik talebinin reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, gerek 5442 sayılı Yasa, gerekse Sınır Anlaşmazlığı Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkında Yönetmelik hükümleri dikkate alındığında, ... köyünün, coğrafi olarak bağlanmak istediği Doğankent ilçesine 12 km., halen bağlı olduğu Kürtün ilçesine 16 km. mesafede olması, köy sakinlerinin de Kürtün ilçesinden ayrılma istekleri, öte yandan köy halkının kendi ihtiyaçlarını karşılayabilecek kamu hizmetlerinden yararlanıyor olması, ekonomik ve sosyal ilişkilerin daha çok Giresun ili, Doğankent ilçesi ile sürdürülmesi nedeniyle kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olmadığı sonucuna varılan dava konusu işlemin ... köyü ile ilgili kısmında hukuka uyarlık görülmemiştir.
Kaldı ki, yöre halkının çoğunluğunun iradesinin de Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanma yönünde olduğu da tartışmasızdır.
Açıklanan nedenlerle, İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün "... ve ... Köylerinin İdari Bağlılık Değişikliği Talebinin Reddi" konulu ... tarih ve ... sayılı işleminin ... köyüne ilişkin kısmının iptali yönünde karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 28/11/2023 tarihinde, davacı vekili Av. ... 'nun ve davalı İçişleri Bakanlığı vekili Av. ... , davalı Gümüşhane Valiliği vekili Av. ... ve davalı Giresin Valiliği vekili Huk. Müş. ... 'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı ... ve ... Köyleri ihtiyar heyetleri tarafından Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanma yönünde gerekli işlemlerin başlatılması için 14/11/2018 tarihinde karar alınmış ve davalı İçişleri Bakanlığına başvurulmuştur.
Söz konusu başvuru üzerine davalı Bakanlık tarafından, ... tarihli, ... sayılı ve "İdari Bağlılık Değişikliği Talebi" konulu yazı ile Gümüşhane Valiliğince Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkındaki Yönetmeliğin 30. maddesinde belirtilen işlemlerin yapılması ve her iki İl Valiliğince anılan Yönetmeliğe göre alınacak İl İdare Kurulu ve İl Genel Meclisi kararları ile Vali görüşlerinin bildirilmesi istenilmiştir.
Davalı İçişleri Bakanlığı yazısı üzerine Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı ... ve ... Köylerinin Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanma talepleri yönünden yapılan incelemeler sonucunda; Gümüşhane İl İdare Kurulunca ... tarih ve ... sayılı kararla, Gümüşhane İl Genel Meclisince ... tarih ve ... sayılı kararla ve Gümüşhane Valisinin 23/11/2021 tarihli görüşüyle söz konusu bağlanma talebi uygun görülmemiştir. Ancak Giresun İl İdare Kurulunca ... tarih ve ... sayılı kararla, Giresun İl Genel Meclisince ... tarih ve ... sayılı kararla ve Giresun Valisinin 15/12/2021 tarihli görüşüyle söz konusu bağlanma talebi uygun görülmüştür.
Ayrıca Gümüşhane Valiliği tarafından, Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkındaki Yönetmelik kapsamında Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı ... ve ... Köylerinin Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanma taleplerine ilişkin işlemler tamamlanarak dosya ... tarih, ... sayı ve "İdari Bağlılık Değişikliği" konulu yazı ile davalı İçişleri Bakanlığına gönderilmiştir.
Anılan yazı ekinde yer alan halk oylamasına ilişkin tutanaklarda ... Köyü seçmen listesine kayıtlı 623 seçmenden 472'sinin oy kullandığı ve 272 "EVET" oyu verildiği, ... Köyü seçmen listesinde kayıtlı 677 seçmenden ise 520'sinin oy kullandığı ve 474 "EVET" oyu verildiği bilgisi yer almıştır.
Davalı Bakanlıkça yapılan değerlendirme sonucunda dava konusu işlemle Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı ... ve ... Köylerinin Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanma talepleri reddedilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı Giresun Valiliği tarafından davacı ile aralarında menfaat çatışması bulunmadığından hasım mevkinden çıkarılmaları gerektiği ileri sürülmüştür.
Uyuşmazlıkta, davacı köyün idari bağlılık değişikliği yönündeki başvurusu üzerine Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkındaki Yönetmelik kapsamında yapılacak iş ve işlemlerin belirlenmiş olduğu, bu kapsamda idari bağlılık talebinde bulunan idari birimin bağlı olduğu ve bağlanmak istediği idari birimlerin gerekli işlemleri yaparak dosyalarını Bakanlığa sundukları ve dava konusu işlemin Bakanlık tarafından tesis edildiği görüldüğünden, idarenin bütünlüğü ilkesi kapsamında Giresun Valiliğinin hasım mevkinden çıkarılması talebi uygun görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının "Merkezi idare" başlıklı 126. maddesinde, "Türkiye, merkezi idare kuruluşu bakımından, coğrafya durumuna, ekonomik şartlara ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre, illere; iller de diğer kademeli bölümlere ayırılır. İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır. Kamu hizmetlerinin görülmesinde verim ve uyum sağlamak amacıyla, birden çok ili içine alan merkezi idare teşkilatı kurulabilir. Bu teşkilatın görev ve yetkileri kanunla düzenlenir.";
5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (B) ve (D) bentlerinde, "(B) Bucak kurulması, kaldırılması, merkezinin belirtilmesi, il ilçe ve bucak sınırlarının ve bucak adlarının değiştirilmesi bir köyün veya kasabanın veya bucağın başka bir il ve ilçeye bağlanması, mühim mevki ve tabii arazi adlarının değiştirilmesi Cumhurbaşkanı onayı ile ... yapılır.
(D) Kaza kurulmasında ve kaldırılmasında, bir kazanın başka bir vilayete bağlanmasında ve merkezinin belirtilmesinde, sınırlarının değiştirilmesinde ve (B, C, Ç) fıkralarında yazılı hallerde ilgili vilayetler idare heyetleriyle umumi meclislerinin mütalaaları alınır." hükümlerine yer verilmiştir.
Anılan Kanun'a dayanılarak hazırlanan ve 11/05/1988 tarih ve 19811 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkındaki Yönetmeliğin,
"Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmelik: A) Bir bucağın, bir ilçeden başka il veya ilçeye bağlanmasına veya merkezinin değiştirilmesine, Bir ya birkaç köy ve belediyenin bağlı bulunduğu bucaktan ayrılarak başka bir mülki idare birimine bağlanmasına, bir veya birkaç köye ait bağlılardan bazılarının bağlı bulundukları idare biriminden ayrılarak başka bir köyle birleştirilmesine, ... ait esas ve usulleri düzenler.";
"Ayrılma ve Birleşme Talebi" başlıklı 14. maddesinde, "Köylerin ayrılma ve birleşme taleplerini ihtiva eden müracaatları, köy muhtarları tarafından imzalanır ve müracaata bu talebi belirten ihtiyar meclisi kararı eklenir.
Belediyeler adına yapılan müracaatlar, belediye başkanları tarafından imzalanır ve bu talebi olumlu karşılayan belediye meclisi kararı bağlanır.
Aynı mülkî idare birimine bağlanmak isteyen köy ve belediye sayısı birden fazla olduğu takdirde, birlikte imzaladıkları ortak bir dilekçe ile en yakın mülkî amire müracaat ederler.
Bir köy veya belediyeye bağlı mahalle ve benzeri bağlılardan veya doğruca köy halkı tarafından yapılacak yazılı ve gerekçeli müracaatlar o yerde oturan seçmenlerin yarısından bir fazlası tarafından imzalanır. Talepte bulunan birim sayısı birden fazla ise, yazılı talep ayrı ayrı yapılır.";
"Müracaat Mercii ve İlk İşlemler" başlıklı 15. maddesinde, "Müracaatlar en yakın mülkî amirliğe yapılır. Kaymakamlığa yapılan müracaatlar kaymakamın görüşü ile birlikte bağlı bulunduğu valiliğe gönderilir. Valilerce, yalnızca kendi illerini ilgilendiren idarî birleşme ve ayrılma talepleri üzerine, gerekli görülen mülkî birleşme ve ayrılma talepleri işleme konulur.
Talep, iki ili ilgilendirdiğinde, müracaatı alan valilik mülkî ayrılma ve birleşme talebini görüşleri ile birlikte Bakanlığa yazar. Bakanlıkça gerekli işlemlere başlaması için durum ilgili diğer valiliğe bildirilir.";
"İki İl Arasındaki İdarî Ayrılma ve Birleşmelerde Görev" başlıklı 16. maddesinde, "İki il arası idarî bağlılığın değiştirilmesi ile ilgili işlemler, birimin bağlı bulunduğu valilikçe yürütülür.";
"Nüfus Cetvellerinin Düzenlenmesi" başlıklı 17. maddesinde, "Ayrılma ve birleşme isteğinde bulunan birimlerin son nüfus sayım sonuçlarına göre, nüfus cetveli düzenlenir.
Ayrılma isteğinde bulunan idarî birim bucak ise, bağlı köylerin nüfus cetvelleri ayrı ayrı düzenlenir.
Ayrılmak isteyen birim bir köyün bağlısı veya belediyenin mahallesi ve mahalleleri ise, ayrılmak isteğinde bulunan mahalle ve bağlıların nüfus cetvelleri düzenlenmekle birlikte, ayrıca ayrıldıkları köy veya belediyenin ayrılmadan önce ve sonraki nüfus sayısı toplam olarak gösterilir.
Düzenlenen nüfus cetvelleri, ilgili nüfus dairelerince onaylanır.
Ayrılma isteğinde bulunan mahallenin veya bağlılarının nüfusları genel nüfus sayımı sırasında ayrı olarak belirlenmemiş ise, mahalle veya bağlıların nüfusu valilikçe teşekkül ettirilecek bir kurulca belirlenir. Bu kurula ilgili nüfus idaresi yetkilisi de üye olarak katılır.";
"Mesafe Cetvellerinin Düzenlenmesi" başlıklı 18. maddesinde, "Ayrılmak isteğinde bulunan birim veya birimlerin ayrıldıkları mülkî birim ile bağlanmak istedikleri mülkî birimler arasındaki ulaşıma elverişli olan bütün yolların kilometre olarak uzunlukları bir mesafe cetvelinde gösterilir.
Deniz yolları uzunluğu mil olarak gösterilir.
Ölçülen yolun niteliği, yaz ve kış aylarında işler durumda olup olmadığı, arada geçit vermeyen tabiî engellerin bulunup bulunmadığı da ayrıca belirtilir.
Bu cetvellerde, ayrılmak isteyen birimin, çevresinde mevcut ise, demir yolu istasyonlarına ve limanlara uzaklıkları gösterilir.
Mesafe cetvellerinin altı, düzenleyen yetkili memur tarafından "adı, soyadı, görevi, unvanı ve düzenleme tarihi" yazılarak imzalanır.";
"Seçmen Listelerinin Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde, "Valilikler, idarî bağlılığını değiştirmek isteyen idarî birimin veya bağlısının seçmen listesini düzenlerler veya ilgili seçim kurulundan temin ederler ve ilgili birimin bulunduğu yerde, oy verme tarihinden en az 15 gün önce, askıya çıkarırlar, itirazlar oylamadan bir gün öncesine kadar valilikçe veya görevlendirilmesi halinde kaymakamlıkça değerlendirilir.";
"Halk Oylaması" başlıklı 20. maddesinde, "Halk oylaması valilikçe belirlenen üç kişilik bir kurul aracılığı ile yaptırılır.";
"Oylama Gününün İlânı" başlıklı 21. maddesinde, "Oylamanın yapılacağına dair ilân oy verme tarihinden en az 15 gün önce oylamaya katılacak seçmenlerin duyabileceği biçimde 7 gün süre ile fek veya ilhak talep eden mahalde asılır.
Bu ilânda, oylamanın yapılacağı gün, saat ve oylama yeri açıkça yazılır ve seçmenlerin oylarını kullanabilmeleri için kimliklerini ispatlayacak belgelerle birlikte ilân edilen gün ve saatte, belirtilen yerde hazır bulunmalarının gerektiği duyurulur.
Ayrılma ve birleşmenin birden fazla ili ilgilendirmesi halinde, halk oylamasının yapılacağı tarih önceden diğer valiliklere de bildirilir.
"Oylamada Yapılacak İşlemler" başlıklı 22. maddesinde, "Oylama günü, görevli kurul, oylama sandığının boş olduğunu, orada hazır bulunanlara göstererek sandığın ağzını mühürlemek ve kilitlemek suretiyle kapatır, halk oylamasına başlandığını belirten iki örnek tutanak düzenler.
Daha önceden hazırlanan mühürlü beyaz (Evet), renkli (Hayır) kelimeleri yazılı yeterince oy pusulası oy verilecek bölmeye konur.";
"Oy Verme Süresi" başlıklı 23. maddesinde, "Oy verme, saat 09.00 da başlar, saat 17.00 ye kadar devam eder. Bütün seçmenlerin oylarını kullanmaları halinde saatin 17.00 ye gelmesi beklenmeden oylamanın bittiği duyurulur ve iki örnek tutanak düzenlenir. Oylama birden fazla mahalde yapılıyorsa saat 17.00 den önce sandıklar açılmaz.";
"Oy Verme Şekli" başlıklı 24. maddesinde, "Seçmen sayısı kadar mühürlü zarf bulundurulur.
Oylama sırasında oy kullanacak seçmenin adı ve soyadı seçmen listesinde bulunarak, kendisi olduğu tespit edilip imzası alınır veya parmak bastırılır. Bir seçmene bir adet mühürlü zarf verilir. Bir seçmen oyunu kullanmadan ikinci seçmene zarf verilmez. Zarflara birden çok oy konulmaması hususu seçmenlere hatırlatılır.";
"Oyların Ayrımı" başlıklı 25. maddesinde, "Oy verme sona erdikten sonra oylamanın bittiğini belirtir iki örnek tutanak düzenlenir ve sandık açılır. Önce oy kullanan seçmen sayısıyla açılmamış zarf sayısı karşılaştırılır. Eşit olmayan hallerde, fazla zarf sayısı kadar zarf, açılmamış bulunan toplu zarflar içinden alınarak iptal edilir. Geri kalan zarflar açılarak "EVET" ve "HAYIR" oyları ayrı ayrı sayılır.
Bir zarftan hem "EVET" hem "HAYIR" oy pusulası çıktığında o zarf iptal edilerek, sayı hesabına dahil edilmez.";
"Ayrım Sonu Tutanağı" başlıklı 26. maddesinde, "Oylama sonucunda "EVET" ve "HAYIR" oy pusulaları toplam sayıları ile iptal edilen toplam zarf sayısını gösterir "Ayırım Sonu Tutanağı" iki örnek olarak düzenlenir.
Oylamanın başladığını, bittiğini ve ayırım sonucunu gösterir bu tutanaklar görevli kurul başkan ve üyeleri tarafından gün, saat ve yer belirtmek, ad ve soyadı, memuriyet unvanı yazılmak suretiyle imzalanır.
Oylama sonucunda seçmen listesinde, kayıtlı seçmenlerin yarıdan bir fazlasının olumlu oy kullanmış olması esastır.
Ancak, olumsuz oy kullanan seçmen sayısının fazla olması halinde Bakanlıkça, 5442 sayılı Kanun gereğince ekonomik durum, coğrafî şartlar ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre durum değerlendirilir ve talep kabul veya reddedilir.";
"Yetkili Kurullarca İstişarî Kararların Alınması Sırasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar" başlıklı 27. maddesinde, "Yetkili kurullar istişarî kararlarını alırken aşağıda belirtilen hususların doğrultusunda gerçekleşmesine dikkat ederler:
A) Coğrafi durum: Mülki ayrılma ve birleşme isteğinde bulunan idarî birimler ve bağlıları, istekleri gerçekleştiğinde daha ileri bir coğrafî bütünlük içinde bulunmalı ve eski coğrafî uyumsuzluk ortadan kaldırılmış olmalıdır.
Bağlanılan idarî birim ile bağlanmak isteyen idarî birim veya birimler arasında ilişkilerde güçlük yaratacak yüksek dağlar ve tepeler, büyük akarsular, geçilmesi, aşılması zor derin vadiler, dik ve yalçın yamaçlar, göller, barajlar ve benzeri tabiî engeller bulunmamalıdır.
Bağlanan idarî birim ile bağlanacak idarî birim arasında arazi bağlantısının bulunması zorunludur.
B) Ekonomik durum ve pazar ilişkileri: Bu husus incelenirken ayrılma isteğinde bulunan idarî birim veya birimlerin, ayrılmadan önce ve sonraki ekonomik hayatı tespit edilerek ortaya çıkacak yeni durumun ayrılmak isteyen birime neler kazandırıp, neler kaybettireceği araştırılır. Ayrılmak isteyen birimin tarımda, el sanatlarında, sanayide, hayvancılık ve ormancılıkta, ticarette ne gibi değerler ürettiği ve ürettiklerini en elverişli şartlarda hangi pazarda değerlendirebileceği, ihtiyaç maddelerini en uygun şartlarda hangi pazardan sağlayabileceği, idari ayrılma ve birleşme ile bir pazar değişikliğinin söz konusu olup olmadığı, pazara bağlılığının idarî değişikliği gerektirip, gerektirmediği incelenir. Ayrılma ve birleşme isteğinde bulunan birimin, çevresindeki fabrika, toplu tarım, orman gibi toplu çalışma yerleri ile olan işçilik ve diğer ilişkileri araştırılarak, konu olumlu ve olumsuz yönleri ile tartışılır.
C) Sosyal ilişkiler: Ayrılmak isteyen birimin sosyal yapısı, bağlı olduğu ve bağlanacağı birimle olan münasebetleri, sosyal yönden dayanışma halinde bulunup bulunmadıkları, gelenek ve göreneklerde farklılık olup olmadığı araştırılır.
D) Kamu hizmetlerinden doğan ilişkiler: Ayrılmak isteyen birimin ne gibi kamu hizmetlerinden yararlandığı, bu hizmetlerin yeterli olup olmadığı, idari değişikliğin bu eksikliği giderip gideremeyeceği sebepleri ile birlikte gözden geçirilir. Ayrıca; Ayrılmak isteyen birimle, bağlanmak isteyen idarî birimin güvenlik, adliye, millî eğitim, askerlik, sağlık, orman ve kamu iktisadî kuruluşlarıyla diğer bölgesel kuruluşların hizmetlerinden faydalanma imkânı ve kolaylıkları ayrı ayrı değerlendirilir.
E) Ulaşım: Ayrılmak isteyen birimin, bağlı olduğu ve bağlanmak istediği birimle olan ulaşımı; çabukluk, süreklilik, ucuzluk, insan ve mal taşıyabileceği mevcut ve programlaştırılan kara yolu, demiryolu, il ve köy yollarının durumu, bu yollarda ulaşımı sağlayan motorlu, motorsuz araçlar ve bunların ücret tarifeleri yönünden karşılıklı olarak gözden geçirilir. Arazi şekilleri, ağır mevsim koşulları ve ulaşımı etkileyen benzeri durumlar incelenir.
F) Sınır ilişkileri: Ayrılmak isteyen birimin eski bağlılığının çözülmesiyle ortaya çıkacak yeni sınırın, değişmez ve belirli noktalar bakımından eskisine göre daha elverişli olup olmadığı veya eskiden çok belirli ve tabiî engebelere dayanan sınırın, yeni bağlılıkta daha belirsiz hale gelip gelmediği araştırılır. Eski ve yeni bağlantı yerleri bucak, ilçe ve il ise bunlar arasında mevcut sınır ile ilgili bir kararname olup olmadığı incelenir.
Sınır anlaşmazlıkları, mülkî ayrılma ve birleşmelere engel değildir.
G) Orta malların durumu: Mülkî ayrılma ve birleşme işlemleri, köylerle bağlılarının veya köylerle belediyelerin aralarında ortaklaşa kullanıla gelmekte olan çayır, mer'a, kışlak, yaylak, sıvat ve benzeri orta mallarının durumlarında bir değişiklik meydana getirmez, idarî bağlılık isteği bu gibi yararlanmayı ortadan kaldıracak nitelikte ise veya ortadan kaldırmayı amaçlıyorsa, bu hususun ("tarafların karşı taraf sınırı içinde kalan genel ve özel hakları mahfuzdur" şeklindeki bir ifadeyle) kararlarda belirtilmesi zorunludur.
Ayrılma ve birleşme amacının Hazine arazilerinden ve Devlet ormanlarından yararlanma gibi haklı olmayan bir sebebe dayanıp dayanmadığı da araştırılır.
H) Diğer sebepler: Ayrılmak isteyen idari birimin yaptığı müracaatta bu Yönetmelikte sıralananlardan başka ayrılma ve birleşme sebepleri ileri sürülmüşse, bu sebepler de incelenir. İsteğin ayrılma ve birleşmeyi gerektirir nitelikte olup olmadığı açıklığa kavuşturulur.";
"Krokilerin Hazırlanması ve Onaylanması" başlıklı 28. maddesinde, "Ayrılma ve birleşme isteğinde bulunan idarî birimlerin ayrılmak istediği idarî birim ile bağlanmak istediği idarî birimin ve bunların bağlılarının, komşu köy ve kasabalarının belli başlı dağlarını, tepelerini, büyük ve önemli akarsularını, göllerini, barajlarını, demir yollarını, Devlet il ve köy yolları ile bunların standartlarını, istasyonlarını, limanlarını, iskelelerini, ormanlarını, sanayi kuruluşlarını ve diğer önemli kamu kuruluşlarını gösteren 1/100.000 veya 1/200.000 ölçekli 4 adet krokisi hazırlanır.
Krokiler, düzenleyenlerce ad, soyadı ve unvanları belirtilerek imzalanır ve bayındırlık ve iskân müdürlüğünce onaylanır.
Krokilerin düzenlenmesinde yönetmeliğin 12 nci maddesinde belirtilen yasaklara uyulur.";
"Yetkili Kurulların İstişarî Kararları" başlıklı 29. maddesinde, "İl idare kurulları ve il genel meclisleri, 28 inci madde çerçevesinde inceleyecekleri idarî ayrılma ve birleşme isteklerini gerekçeli olarak istişarî bir karara bağlarlar.
İl genel meclisleri, bu konudaki dosyaları yıllık mutat toplantılarında görüşür ve karara bağlarlar.
"İşlem Dosyasının Düzenlenmesi" başlıklı 30. maddesinde, "Valilikteki işlem dosyasında;
1) Dilekçe (varsa yetkili organ kararları),
2) Halk oylaması ile ilgili:
a - İmzalı seçmen listesi,
b - Oylama ilânı ile ilgili tutanak,
c - Oylamanın başladığı ve bittiğine dair tutanak,
ç - Oy ayrım tutanağı,
3) 1/100.000 veya 1/200.000 ölçekli kroki (4 örnek),
4) Mesafe cetveli (2 örnek),
5) Nüfus cetveli (2 örnek),
6) İl idare kurulunun istişarî kararı (2 örnek),
7) İl genel meclisinin istişarî kararı (2 örnek) ile
8) Vali görüşünün
Bulunması zorunludur.";
"Dosyanın Bakanlığa Gönderilmesi ve Vali Görüşü" başlıklı 31. maddesinde, "Valiler, incelemeler tamamlandıktan ve işlem dosyası hazırlandıktan sonra içinde, 30 uncu maddenin 6, 7 ve 8 inci sırasında yazılı evrakın bulunduğu dosyayı Bakanlığa gönderirler.
Yönetmelik maddelerinin aynen uygulandığı ve gerekli işlemlerin tamamlanarak valilikte dosyalandığı valilik yazısında ayrıca belirtilir.
Yetkili kurulların istişarî kararlarında hizmet gereklerini aşan amaçlar varsa, bunların gerçek nedenleri vali görüşünde belirtilir.";
"Bakanlığın Yetkisi" başlıklı 47. maddesinde, "Bu Yönetmelikte yazılı işlemleri sonuçlandırıcı mahiyetteki idarî tasarruf yetkisinin kullanılması sırasında Bakanlık, illerdeki yetkili kurulların aldıkları kararlara uymak zorunda değildir. Bu kararlara katılabileceği gibi, 5442 sayılı İl İdaresi Kanununun 2. maddesinde yazılı yetkisini kullanarak, farklı bir karar da alabilir.
Bakanlık, bu tasarrufu yaparken dosyada mevcut bilgilerle yetinebileceği gibi, lüzum görmesi halinde Bakan adına yetkili bir komisyon kurmak suretiyle mahallinde de inceleme yaptırabilir.
Bakanlık, yapılacak işlemin ve alınacak kararın tespiti sırasında anılan komisyonun teklifine dahi uymak zorunda değildir.
Bakanlıkça, üçlü kararname konusu olan işlemlerde de yukarıda belirtildiği şekilde düzenleme yapılabilir.
Sınır kararnamelerinde, tarafların karşı taraf sınırı içinde kalan genel ve özel haklarının mahfuz olduğu belirtilir." düzenlemeleri yer almaktadır.
Dava Konusu İşlemin İncelenmesi:
Dava dosyasının incelenmesinden; 20/05/1990 tarih ve 20523 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 130 İlçe Kurulması Hakkında Kanun ile Giresun ili, Tirebolu ilçesi Doğankent bucağına bağlı ... ve Güvenlik Köylerinin Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlandığı, İçişleri Bakanlığının 20/07/1994 tarih ve 203-29-100 sayılı Bakanlık Makamı Oluru ile ... Köyünden ..., Ambarlı, İmetkıranı ve Akköy bağlılarının ayrılarak merkezi ... bağlısı olmak üzere ... Köyünün kurulduğu, Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı olan ... Köyünün Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanmak istemiyle Köy İhtiyar Heyetinin 14/11/2018 tarihinde yaptığı başvuru üzerine başlatılan süreçte Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane İl Genel Meclisi ve Gümüşhane İl İdare Kurulunun, idari bağlılık değişimi hakkında olumsuz görüş belirttiği, öte yandan Giresun Valiliği, Giresun İl Genel Meclisi ve Giresun İl İdare Kurulunun, idari bağlılık değişimi hakkında olumlu görüş belirttiği ve ... Köyünde yapılan halk oylamasında ise, oylama sonucunda 677 kişiden 474'ünün idari bağlılık değişimine "EVET" oyu, 33 kişinin ise "HAYIR" oyu kullandığı görülmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuatın ve dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; ... Köyünden farklı olarak ... Köyünün ekonomik durumu, coğrafi şartları ve kamu hizmetlerinden yararlanması hakkında dosyada somut bilgi ve verilerin bulunduğu, buna göre ... Köyünün, bağlanmak istediği Doğankent ilçesine 12 km., halen bağlı olduğu Kürtün ilçesine ise 16 km. mesafede olduğu, Doğankent ilçesi ile arasında yüksek dağ, geçilmesi zor derin vadi, göl vb. engellerin bulunmadığı, köy halkının fındık tarımı ve hayvancılıkla uğraştığı ve pazar yeri olarak Doğankent ilçesini kullandığı, coğrafi olarak yakın olmaları sebebiyle gelenek ve göreneklerde bir farklılık bulunmadığı, yapılan halk oylamasında da Yönetmeliğin 26. maddesinde aranılan "seçmenlerin yarısından bir fazlasının olumlu oy kullanmış olması" koşulunun sağlandığı, dolayısıyla köy sakinlerinin çoğunluğunun Kürtün ilçesinden ayrılarak daha önceden de bağlı oldukları Giresun ili, Doğankent ilçesine yeniden bağlanmayı istedikleri, bu haliyle idari bağlılığın değişmesinde esas alınacak kriterlerin ... Köyü yönünden gerçekleştiği anlaşıldığından, dava konusu işlemin ... Köyü ile ilgili kısmında kamu yararına, hizmet gereklerine ve hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu işlemin davacı ... Köyünün Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanma talebinin reddi yönünden İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 28/11/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.