T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/67
Karar No : 2023/3979
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Odası
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR): 1- … Bakanlığı/…
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
2- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli Fatih Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Nazım İmar Planının I-10 sayılı maddesi ve 1/1000 ölçekli Fatih Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı notunun I-15 sayılı maddesinin; "İlgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca tesciline ve/veya ihyasına karar verilen medrese, hamam, sebil, çeşme, mescid, cami gibi kültür varlığı taşınmazların ihya ve restorasyon uygulamasının hızlı ve etkin şekilde yürütülerek kamuya kazandırılması amacıyla fonksiyon değişikliği ve/veya tescil kararının plana işlenmesine ilişkin plan değişikliği sürecinin beklenmeksizin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın, Fatih İlçe Belediye Başkanlığı'nın ve Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün ilgili birimince hazırlanan ve ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca halihazır harita üzerinde konum ve sınırları belirlenerek onaylanan restitüsyon, restorasyon ve rekonstrüksiyon projeleri doğrultusunda ihya ve restorasyon uygulamaları yapılabilirler" şeklinde uygun bulunmasına uygun bulunmasına ilişkin İstanbul IV. Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarihli, … sayılı kararının iptal istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; iptali istenilen plan notunun koruma amaçlı imar planlarının etkinliğinin azaltılmasına neden olacağı, uygulama aşamasında hangi yapıların bu kapsamda olacağına dair belirsizlik olduğu, meri koruma amaçlı imar planından bağımsız uygulamalara izin verilmesine yol açacağı, bu durumun koruma amaçlı imar planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, teknik altyapı ve sosyal donatı dengesini bozabilecek nitelikte uygulamalara neden olabileceği, restorasyon uygulamasından önce koruma amaçlı imar planında koruma esaslarının ve kullanma şartlarının, parsel tasarımlarının belirlenmesinin yasal zorunluluk olduğu plan notunda hukuka aykırılık bulunduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; uyuşmazlık konusu planlama alanının İstanbul'un korunması gerekli kültürel varlığının yoğun olan bir bölgesinde olduğu, plan notu değişikliği ile korunması gerekli kültür varlıklarının ihya ve restorasyon uygulamasının hızlı ve etkin bir şekilde yürütülerek en kısa sürede kamuya kazandırılmasının amaçlandığı, kültür varlığı olarak tescil edilen bir yapının imar planına işlenmemesi gibi bir durumun da olmadığı gerekçesiyle söz konusu plan değişikliğinin kamu yararına uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Uyuşmazlık konusu plan notu ile mevcut koruma amaçlı imar planında gösterilmeyen bir fonksiyonda plan değişikliği yapılmadan yapılaşmaya olanak tanındığı, söz konusu karara göre koruma amaçlı imar planında yeşil alan ya da konut alanı olarak görünen bir parselde herhangi bir plan değişikliği yapılmadan başka maksatla hazırlanmış projelerin onaylanması mümkün olabileceği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan temyize konu kararın onanması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
04.10.2012 tarihinde onaylanan 1/1000 ölçekli Fatih Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı notunun I-15 sayılı maddesi ile 30.12.2011 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli Fatih Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı notlarının I-10 sayılı maddesine dair hazırlanan ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarihli, … sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı notu değişiklik teklifi ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı notu değişiklik teklifinde yer alan "İlgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca tesciline ve/veya ihyasına karar verilen medrese, hamam, sebil, çeşme, mescid, cami gibi kültür varlığı taşınmazların ihya ve restorasyon uygulamasının hızlı ve etkin şekilde yürütülerek kamuya kazandırılması amacıyla fonksiyon değişikliği ve/veya tescil kararının plana işlenmesine ilişkin plan değişikliği sürecinin beklenmeksizin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın, Fatih İlçe Belediye Başkanlığı'nın ve Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün ilgili birimince hazırlanan ve ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca halihazır harita üzerinde konum ve sınırları belirlenerek onaylanan restitüsyon, restorasyon ve rekonstrüksiyon projeleri doğrultusunda ihya ve restorasyon uygulamaları yapılabilirler" şeklinde plan notunun uygun bulunmasına ilişkin İstanbul IV. Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih … sayılı kararın alınması üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun "Genel esas" başlıklı 3.maddesinde, "Herhangi bir saha, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamaz.
" hükmüne yer verilmiştir.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 3. maddesin (a) fıkrasının 8. bendine göre: "Koruma amaçlı imar plânı; Sit alanlarında, alanın etkileşim-geçiş sahasını da göz önünde bulundurarak, kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması amacıyla arkeolojik, tarihi, doğal, mimarî, demografik, kültürel, sosyo-ekonomik, mülkiyet ve yapılaşma verilerini içeren alan araştırmasına dayalı olarak; hali hazır haritalar üzerine, koruma alanı içinde yaşayan hane halkları ve faaliyet: gösteren iş yerlerinin sosyal ve ekonomik yapılarını iyileştiren, istihdam ve katma değer yaratan stratejileri, koruma esasları ve kullanma şartları ile yapılaşma sınırlamalarını, sağlıklaştırma, yenileme alan ve projelerini, uygulama etap ve programlarım, açık alan sistemini, yaya dolaşımı ve taşıt ulaşımını, alt yapı tesislerinin tasarım esasları, yoğunluklar ve parsel tasarımlarını, yerel sahiplilik, uygulamanın finansmanı ilkeleri uyarınca katılımcı alan yönetimi modellerini de içerecek şekilde hazırlanan, hedefler, araçlar, stratejiler ile plânlama kararları, tutumları, plân notlan ve açıklama raporu ile bir bütün olan nazım ve uygulama imar plânlarının gerektirdiği ölçekteki plânlardır." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, bir alanda yapılaşmanının ön şartınının usulune uygun şekilde hazırlanmış imar planı olduğu, uygulama imar planı bulunmayan bir alanda yapılaşmanın mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.
Günümüzde plansız ve aşırı kentleşme olgusu sağlıklı kentleşmenin önündeki en ciddi engel olduğundan kentsel gelişmenin yönlendirilmesinde imar planlaması ile yön, şekil ve büyüklükle ilgili belirlemeler yapılması zorunludur.
İmar planlarının, planlanan yörenin bugünkü durumunun, olanaklarının ve ilerideki gelişmesinin gerçeğe en yakın şekilde saptanabilmesi için coğrafi veriler, beldenin kullanılışı, donatımı ve mali bilgiler gibi konularda yapılacak araştırma ve anket çalışmaları sonucu elde edilecek bilgiler ışığında, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantıları, halkın sosyal ve kültürel gereksinimleri, güvenlik ve sağlığı ile ilgili konular gözönüne alınarak hazırlanması gerekmektedir.
Uyuşmazlık konusu olayda, dava konusu İstanbul IV. Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarihli, … sayılı kararı ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarihli, …sayılı kararıyla uygun bulunan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planının I-10 sayılı maddesi ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı notunun I-15 sayılı maddesinde ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca tesciline ve/veya ihyasına karar verilen medrese, hamam, sebil, çeşme, mescid, cami gibi kültür varlığı taşınmazların ihya ve restorasyon uygulamasının hızlı ve etkin şekilde yürütülerek kamuya kazandırılması amacıyla fonksiyon değişikliği ve/veya tescil kararının plana işlenmesine ilişkin plan değişikliği sürecinin beklenmeksizin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının ve Vakıflar Genel Müdürlüğünün ilgili birimince hazırlanan ve sınırları belirlenerek onaylanan restitüsyon, restorasyon ve rekonstrüksiyon projeleri doğrultusunda ihya ve restorasyon uygulamaları yapılabileceğine karar verildiği görülmüştür.
Anılan plan notunun incelenmesinden, mevcut koruma amaçlı imar planında gösterilmeyen bir fonksiyonda plan değişikliği yapılmadan yapılaşmaya olanak tanındığı, dava konusu kurul kararında bahsi geçen "Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca tesciline ve/veya ihyasına karar verilen medrese, hamam, sebil, çeşme, mescid, cami gibi" ifadesinin uygulama aşamasında hangi yapıların bu kapsamda olacağına dair belirsizlik içerdiği, bu belirsizliğin koruma amaçlı imar planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, teknik altyapı ve sosyal donatı dengesini bozabilecek nitelikte uygulamalara neden olabileceği, bu durumun şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararının kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 25/04/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.