T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/7072
Karar No : 2023/9844
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ….
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ….
2- … Belediye Başkanlığı/…
VEKİLİ : Av. …
DAVALILAR YANINDA MÜDAHİL: …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kocaeli İli, Derince İlçesi, … Mahallesi, … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazları kapsayan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatının kabulüne ilişkin … tarihli, … sayılı Derince Belediye Meclisi kararı ile anılan kararın onaylanmasına dair … tarihli, … sayılı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ve uygulama imar planı değişikliğine yapılan itirazın reddine dair … tarihli, … Derince Belediye Meclisi kararı ile … tarihli, … sayılı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi kararlarının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davaya konu taşınmazların dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planındaki Turizm 2. Konut Yerleşme Alanı gösteriminin Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği eki Ek-1 gösterimlerinde yer almadığı, diğer tarım alanı içindeki ikinci konut kullanımı tarifi ile barınma odaklı konut kullanımına dair büyük bir çelişki yaratıldığı, ikinci konut alanından kasıt parsel bazında tarım ile ilişkili barınma ihtiyacı dışında bir kullanım ise bu alanların diğer tarım alanı kullanımı yerine üst ölçekten itibaren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği’nde açıkça tarif edilen gelişme konut alanı kullanımı olarak belirlenmesinin gerektiği, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında getirilen planlama kararlarının üst ölçekli 1/50000 ölçekli çevre düzeni planı, 1/25000 ölçekli nazım imar planındaki plan notları bakımından planların kademeli birlikteliği ilkesi çerçevesinde birbirleriyle uyumlu olmadığı, davaya konu parsellerde otopark alanı ve 10m’lik imar yolu haricinde diğer donatı alanlarına yönelik planlamanın yapılmadığı, tespit ,analiz ve sentez çalışmalarının plan açıklama raporunda yer almadığı, dolayısıyla dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatı planların kademeli birlikteliği ilkesi, imar mevzuatı, planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kamu yararı açısından uygun bulunmamıştır.
Dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; davaya konu taşınmazların 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planında diğer tarım alanı kullanımında kaldığı, diğer tarım alanı kullanımının plan hükümlerindeki açıklamalarında ikinci konut alanı tanımlaması yapılmasının dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planındaki "Emsal:0.04, yençok:6.50m, 15m çekme mesafesi koşullu Turizm 2. Konut Yerleşme Alanı" kullanımı ile uyumlu olduğu, Kocaeli Valiliği İl Tarım Müdürlüğünün … tarihli, … sayılı görüş görüşü kapsamında marjinal tarım arazileri için herhangi bir üst ölçekli plan notu düzenlenmemiş olsa bile plan çalışmaları yapılabileceği, dava konusu planın hazırlanma aşamasında Türkiye Elektrik İletim A.Ş, Orman Genel Müdürlüğü, Kültür ve Turizm Bakanlığı, İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü'nün görüşlerinin alındığı, dava konusu planda planlanan alan toplamının 58.313m2(5.83 hektar) olduğu, plan notları uyarınca her 5000 m2'lik alana bir konut yapılabileceğinden toplamda 11 konuttan fazla konut yapılamayacağı, gerek planlama alanının büyüklüğü gerek plan ile gelen nüfus artışının oldukça az olması dikkate alındığında sosyal ve teknik altyapı alanları ayrılmadığından bahsedilmesinin mümkün olmadığı, öte yandan planlama ihtiyacı için 1370 m2 büyüklüğünde otopark alanı ayrıldığı da görüldüğünden dava konusu edilen planda şehircilik ilkeleri ve planlama esasları bakımından hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatının hukuka aykırı olduğunun bilirkişi raporunda açık bir şekilde ortaya konulduğu, geniş bir tarım alanının içerisinde yer alan 57 dönümlük davaya konu alanın konut alanına açıldığı, tarım alanlarının geleceğinin risk altına alındığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :
Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın Savunmasının Özeti; İstinaf kararının yerinde olduğu, Kocaeli Valiliği İl Tarım Müdürlüğünün … tarihli, … sayılı görüş yazısına uygun hareket edildiği, dava konusu işlemle fazla yapılaşma getirilmediği için sosyal donatı alanına ihtiyaç bulunmadığı bu nedenle sosyal donatı alanı ayrılmamış olmasının hukuka aykırılık oluşturmayacağı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
Derince Belediye Başkanlığı'nın Savunmasının Özeti; İstinaf kararının yerinde olduğu, Kocaeli Valiliği İl Tarım Müdürlüğünün … tarihli, … sayılı görüş yazısında; "....Siyah ve sarı renk haricinde kalan ve herhangi bir renk ile lejantlanmayan bölgeler ise, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanununun 13. maddesi 3. paragrafında belirtilen mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan "marjinal tarım arazileri" olup bu alanlar için planlamaya esas çalışmalar yapılabileceğinin..." belirtildiği, bu düzenleme kapsamında " Marjinal Tarım Arazileri" için herhangi bir üst ölçekli plan notu düzenlenmemiş olsa bile plan çalışmaları yapılabileceği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
Müdahil Ayfer Aslan'ın Savunmasının Özeti; Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Derince Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatı ile Kocaeli İli, Derince İlçesi, … Mahallesi, … ada, … ve … parsel sayılı taşınmazların Emsal= 0,04, Yençok= 6,50m, 15m çekme mesafesi yapılaşma koşullu "turizm 2. konut yerleşme alanı" ve "kısmen otopark alanı" olarak planlandığı, anılan karara davacının meclis üyesi olarak katılarak ret oyu kullandığı, bu plan tadilatının Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarihli, … sayılı kararı ile onaylanarak 03.09.2020-02.10.2020 tarihleri arasında askıya çıkarıldığı, davacı tarafından askı süresi içerisinde 21.09.2020 tarihinde yapılan itirazın Derince Belediye Meclisinin … tarihli, … kararı ve Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarihli, … sayılı kararı ile reddedilerek davacıya tebliği üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 'Genel esas' başlıklı 3.maddesinde; "Herhangi bir saha, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamaz." hükmüne, 'Tanımlar' başlıklı 5.maddesinde; "Nazım İmar Planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parça-larının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır. Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır. ... Çevre düzeni planı; varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve stratejilerine uygun olarak yerleşim, gelişme alanları ve sektörlere ilişkin alt ölçek planlarını yönlendiren genel arazi kullanım kararları çerçevesinde ilke ve kriterleri belirleyen, bölge, havza veya il bütününde hazırlanan, plan hükümleri ve raporuyla bir bütün olan plandır." hükmüne, 'Mekânsal planlama kademeleri' başlıklı 6.maddesinde; "Mekânsal planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planlarına uygun olarak; “Çevre Düzeni Planları” ve “İmar Planları” kademelerinden oluşur. İmar planları ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. Her plan bir üst kade-medeki plana uygun olarak hazırlanır. Mekânsal strateji planlarında; kalkınma planı ile varsa bölge planları, bölgesel gelişme stratejileri ve diğer strateji belgelerinde or-taya konulan hedefler dikkate alınır. Büyükşehirlerde 1/25.000 ölçekli nazım imar planının yapılmış olması, gerekli görülen bölgelerde 1/5.000 ölçekli nazım imar planlarının yapılmasına engel teşkil etmez." hükmüne, 'Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması' başlıklı 8.maddesinde; "Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur. ... b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir.Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar. ... Onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir. Kesinleşen imar planlarının bir kopyası, Bakanlığa gönderilir." hükmüne yer verilmiştir.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 'Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri başlıklı 6. maddesinde; "... (2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. (3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. ..." hükmüne, 'Genel planlama esasları' başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğe göre hazırlanacak her tür ve ölçekteki mekânsal planlar aşağıda yer alan planlama ilke ve esaslarına, planların hazırlanması ile ilgili standartlara, gösterim tekniklerine ve tanımlara uygun olarak yapılır: b) Planlar; pafta, gösterim, plan notları ve plan raporu ile bir bütündür." hükmüne, 'Araştırma ve analiz' başlıklı 8. maddesinde; "(1) Mekânsal planların, plan değişiklilerinin, revizyon ve ilavelerin hazırlanması sürecinde, kamu kurum ve kuruluşları veya plan müelliflerince planın türüne ve kademesine göre bu Yönetmelikte genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veri, görüş ve öneriler elde edilerek gerekli analiz, etüt, araştırma ve çalışmalar yapılır." hükmüne, 'Plan raporu' başlıklı 9.maddesinde; "(1) Mekânsal planlara ilişkin, kendi kademesine göre ve yapılış amacının gerektirdiği açıklamaları içeren bir plan raporu hazırlanır. (2) Plan raporunda, planın türü, ölçeği, kapsamı ve özelliğine göre; vizyon, amaç, hedefler ve stratejiler belirlenerek, koruma-kullanma esasları, alan kullanım kararları, yoğunluk ve yapılaşmaya ilişkin konularda planlama esasları ve uygulama ilkeleri, eylem planları, açık ve yeşil alan sistemi, ulaşım, erişilebilirlik ve mekânın etkin kullanılması, gerektiğinde koruma, sağlıklaştırma ve yenileme program, alan ve projelerinin etaplama esasları, alan kullanım dağılımı tablosu gibi hususlarda açıklamalara yer verilir. ... (4) Plan değişikliklerinde, değişiklik gerekçesi ve yapılan gereklilik analizlerini ayrıntılı açıklayan plan raporu hazırlanması zorunludur. (5) İmar planlarında, bu Yönetmelikte tanımlanan veya plan gösteriminde bulunan kullanımlardan birden fazla mekânsal kullanımın aynı alanda bir arada bulunması durumunda uygulamaya yönelik alan kullanım oranları, otopark, yeşil alan ve benzeri sosyal ve teknik altyapı kullanımlarına ilişkin detaylar ile gerektiğinde bağımsız bölüm sayısı, plan raporu ve plan notlarında ayrıntılı olarak açıklanır." hükmüne, 'İmar planı ilkeleri' başlıklı 21. maddesinde; "... (3) İmar planları, planlama alanına ilişkin inceleme, araştırma, etüt ve eşik analizi çalışmalarının değerlendirilmesinden elde edilen senteze dayalı olarak hazırlanır. (4) İmar planlarının, yeterliliği haiz müellifler tarafından kanun ve yönetmelik hükümlerine göre gerekli teknik araştırmalar yapılarak hazırlanması zorunludur. Bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanan planlar ve bu planlara ilişkin revizyon, ilave ve değişiklik teklifleri yetkili idarelere karar alınması için sunulur. ..." hükmüne, İmar planı değişiklikleri' başlıklı 26. maddesinde; "(1) İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılır. (2) İmar planlarında sosyal ve teknik altyapı hizmetlerinin iyileştirilmesi esastır. Yürürlükteki imar planlarında öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren plan değişikliği yapılamaz." hükmüne,
"Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. maddesinde;
"(1) Her türlü mekânsal plan, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanır.
(2) Planlar, Bakanlıkça belirlenen ve EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1a Ortak Gösterimler, EK-1b Mekânsal Strateji Planları Gösterimleri, EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri, EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri, EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri ve EK-1e Detay Kataloğuna uygun olarak hazırlanır." hükmüne, aynı Yönetmeliğin Ek-1d ''uygulama imar planı gösterimleri'' kısmının açıklamalar bölümünün 6. maddesinde, ''Resmi Kurum Alanı olarak belirlenen alanda yer alacak kamu kurum ve kuruluşlarının adı parantez içinde belirtilir.'' hükmüne yer verilmiştir.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. maddesinde her ölçekteki planların bu Yönetmeliğin Ek-1. maddesinde yer alan lejant ve plan çizim normlarına göre hazırlanacağı belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile Üst ölçekli imar planlarında diğer tarım alanı olarak tanımlı geniş bir alan içerisinde bulunan toplamda 58.313m2(5.83 hektar) büyüklüğündeki iki adet taşınmazın parsel bazlı müdahale ile Emsal= 0,04, Yençok= 6,50m, 15m çekme mesafesi yapılaşma koşullu turizm 2. konut yerleşme alanı ve kısmen otopark alanı olarak belirlendiği anlaşılmaktadır.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nde yer alan lejant gösterimleri incelendiğinde ne diğer tarım alanı ne de turizm 2. konut yerleşme alanı adı altında lejant gösterimlerinin yer almadığı görülmüştür.
Üst ölçekli 1/25.000 ölçekli nazım imar planının 6.6.2. Diğer Tarım Alanları başlıklı plan hükmünde, diğer tarım alanlarına yönelik olarak … bu alanda yer alacak her türlü yapılaşma ve ifraz, tevhit işleminde 5403 sayılı yasa kapsamında hareket edilmesi zorunludur. bu alanlarda inşaat alanı katsayısı (e) %5’den fazla olmamak, yapı inşaat alanları toplamı hiçbir koşulda (250) m² yi geçmemek, saçak seviyelerinin tabii zeminden yüksekliği (6.50) m.yi ve 2 katı aşmamak, yoldan (10.00) m ve parsel sınırlarına (5.00) m.den fazla yaklaşmamak şartı ile bağ ve sayfiye evleri,… yapılabilir.” hükmü yer alırken davaya konu parseller için “ikinci konut alanlarında hazırlanacak planlar ile alana getirilecek nüfusun ihtiyacı olan her türlü sosyal ve teknik alt yapı alanlarınin 1/1000 ölçekli uygulama imar planı kapsamında ayrılması gerekmektedir. 50 (elli) ha lık alandan daha fazla bir alanda uygulama yapılmak istendiğinde 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği ile 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları yapılmaksızın 1/1000 ölçekli uygulama imar planları yapılamaz. yapılacak uygulama imar planlarında 5000 m² lik alana 1 (bir) konut gelecek şekilde düzenlemeye gidilecek olup, parselin tüm cephe hatlarından 15.00 m yapı yaklaşma mesafesi ayrılması zorunludur. en fazla inşaat alanı kat sayısı (e=emsal): 0.04, en fazla kat adedi: 2 kat (6.50 m) ancak planda İSKİ sorumluluğunda yer alan su havzaları içerisinde kalan diğer tarım alanlarında, yukarıda ifade edilen yapılaşma koşullarından, iski yönetmeliğinde su havzaları ile ilgili olarak getirilmiş yapılaşma koşullarına aykırı olan hükümleri uygulanamaz.” ifadelerine yer verilmiştir.
Davaya konu taşınmazların 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planında ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planında diğer tarım alanı lejantında kalması, plan hükümlerindeki açıklamalarında diğer tarım alanı kullanımında ikinci konut alanı tanımlamasının yapılması ve dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında da “Emsal= 0,04, Yençok= 6,50m, 15m çekme mesafesi yapılaşma koşullu turizm 2. konut yerleşme alanı olarak gösterilmesi kendi aralarında uyumlu olarak görünse de esasen her iki kullanımın da (hem diğer tarım alanları hem de turizm 2. konut yerleşme alanının) Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği eki Ek-1 gösterimlerinde yer almadığı, davaya konu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında plan hiyerarşisine uygun olmayan bir durum yaratılığı, planların kademeli birlikteliği ilkesi özelinde her ölçeğin gerektirdiği kullanımların o ölçekteki planda gösterilmesi kapsamında gerek “diğer tarım alanı” kullanımının gerekse davaya konu plandaki “turizm ikinci konut alanı” kullanımının doğru bir gösterim niteliğinde olmadığı, diğer taraftan tarımsal alana parsel bazlı müdahalede bulunulduğu, öngörülen nüfusa karşılık donatı alanı ayrılmadığı, dolayısıyla planların kademeli birlikteliği ilkesine, imar mevzuatına, planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına aykırılık taşıdığı sonucuna ulaşıldığından 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tadilatına dair dava konusu belediye meclisi kararlarında hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bu itibarla, davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararının kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 25/12/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.