T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/7179
Karar No : 2023/9610
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı - ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Van ili, Edremit ilçesi, ... Mahallesi, … Deresi mevki, … parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın … tarih ve … sayılı işlemi ile onaylanan parselasyon ile bu işlemin dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporundaki tespitler ile dava dosyasında yer alan diğer tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu imar planlarının; şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kamu yararına ve kentsel yerleşimin mevcut ve gelecekteki durumuna uygun ve birbiri ile uyumlu olduğu, dava konusu parselasyonun ise dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planına uygun olduğu, düzenleme sınırının mevzuata uygun ve doğru geçirildiği, çevre yolunun düzenleme ortaklık payından (DOP) karşılanmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı, düzenlemeye dahil edilen parsellerden daha önce parselasyon amacıyla terk edilen kısımların DOP hesabına dahil edildiği, hesaplamanın ve DOP kesintisinin doğru yapıldığı, uyuşmazlık konusu parselin dağıtım gördüğü parsellerin uygulama imar yönetmeliğine uygun olarak oluşturulduğu, dava konusu parselasyon kapsamında kapanan kadastral yolların ihdas edilmediği, diğer ihdas edilen parsellerin DOP'tan karşılanan alanların tescili amacıyla yapıldığı, davalı idare tarafından yer kazanmak amaçlı parsel üretilmediği, parselasyon sonucunda uyuşmazlık konusu parsele eşdeğer yerlerden, hisselendirme yapılmadan, tam hisse tahsis edildiği, parselin mevzuatta öngörülen dağıtım kıstaslarına uygun olarak işlem gördüğü anlaşıldığından, dava konusu işlemlerde hukuka ve imar mevzuatına aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı Bakanlık tarafından tesis edilen dava konusu işlemin hukuki dayanağının bulunmadığı, parselasyon kapsamında çevre yolunun DOP'tan karşılanamayacağı, DOP'un bölgede yaşayanların ihtiyacı olan ve herkesin ortak kullanabileceği kamusal alanı ifade ettiği, bölgede yaşayanların ortak kullanımı dışında hiçbir fonksiyon için kullanılamayacağı, çevre yolunun yapılmasında ki asıl amacın Van şehir merkezinden geçen büyük taşıtların ve transit seferlerin şehir trafiğine karışmadan doğrudan güzergaha devam etmesi olduğu, herkesin kullanımında olacak bu yolun parselinden ve o bölgede yaşayan diğer parsel sahiplerinden yapılan kesintiler ile oluşturulmasının hukuka ve mevzuata aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : İmar planında ''yol'' olarak belirlenen tüm alanların DOP'ndan karşılanarak oluşturulduğu, mevzuatta çevre yollarının kamulaştırma ile oluşturulmasını zorunlu kılan herhangi bir hüküm bulunmadığı, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı açısından anılan çevre yolunun DOP'ndan karşılanarak oluşturulmasının imar mevzuatı ve yönetmeliklere uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ : Davacının, dava konusu 1/5000 nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın 10 metre enkesitli yol alanı haricindeki kısımları hakkındaki temyiz istemlerinin reddine, temyize konu kararın bu kısımlarının onanmasına, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın ''10 metre enkesitli yol alanına'' ilişkin kısımları ile bu plan dayanak alınarak yapılan parselasyon işlemi hakkındaki temyiz isteminin kabulü ile bu kısımlar yönüyle temyize konu kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Uyuşmazlık konusu taşınmaz; dava konusu 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planında; karayolu kamulaştırma sınırı, refüj, çevre yolu koruma kuşağı, 165 ki/ha orta yoğunluklu gelişme konut alanı, park alanı, 15 metre enkesitli yol'' , dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında; ''karayolu kamulaştırma sınırı, refüj, çevre yolu koruma kuşağı, E:1.20 TAKS:0,30, KAKS:1.20 A-4 ve A-5 yapılaşma koşullu konut alanı, 10 ve 15 metre enkesitli yol'' olarak planlanmış, bu planlara dayanılarak yapılan parselasyona davacı tarafından yapılan itirazın zımnen reddi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, "nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan; uygulama imar planı da; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan" olarak tanımlanmış, 6.maddesinde ise planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmış, her planın bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanması zorunluluğu getirilmiştir.
Aynı Kanun'un "Arsa ve Arazi düzenlemesi" başlıklı 18. maddesinde; imar sınırı içindeki binalı ve binasız arazi ve arsaların plan ve mevzuata uygun, inşaata veya tespit edilmiş olan diğer kullanma şekillerine elverişli duruma getirilmesi amacıyla düzenlenmesi için, sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın bunları birbirleriyle, yol fazlalarıyla ve belediyeye, kamu kurumlarına ait yerlerle birleştirerek plan ve mevzuat gereklerine göre hisseli ve hissesiz olarak yeniden parsellere ayırmaya ve bu parselleri kişilere dağıtmaya belediyelerin yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Bu çerçevede 3194 sayılı Kanunun 18. maddesinde tanımlanan parselasyon işlemi, bir düzenleyici işlem olan uygulama imar planının uygulanmasının (hayata geçirilmesinin) araçlarından birini oluşturmaktadır.
14.06.2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin; "Genel Plânlama Esasları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, "Planlar, kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla alt kademedeki planları yönlendirir." hükmüne, "Gösterim (lejand) Teknikleri" başlıklı 10. maddesinde, her türlü mekânsal planın, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanacağı kurala bağlanmış, "İmar Planı Değişiklikleri" başlıklı 26. maddesinin 6. fıkrasında, "İmar planında gösterilen yolların genişletme, daraltma ve güzergahına ait imar planı değişikliklerinde:
a) Devamlılığı olan bir yolun belli bir kesimde şerit sayısı azaltılamaz ve daraltılamaz.
b) Yolların kaydırılmasında, mülkiyet ve yapılaşma durumu dikkate alınır.
c) İmar planlarındaki gelişme alanlarında geçiş amaçlı 3,00 metreden dar yaya yolu, 10,00 metreden dar trafik yolu açılamaz; yerleşik alanlarda mülkiyet ve yapılaşma durumlarının elverdiği ölçüde yukarıdaki standartlara uyulur. Ancak parseller 7,00 metreden dar yollardan mahreç alamaz.
ç) İmar planı değişikliği ile taşıt geri dönüş kurbu olmayan çıkmaz yol ihdas edilemez.
d) İmar planlarında Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda olan karayollarında yapılacak her türlü değişiklikte bu Kuruluştan alınacak görüşe uyulur." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu 1/5000 nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın 10 metre enkesitli yol alanı haricindeki kısımları yönünden davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin bölüm hakkındaki temyiz istemi incelendiğinde,
Bölge İdare Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
İdare Mahkemesi kararının bu bölümlerine karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi kararı hukuk ve usule uygun olup bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmamaktadır.
Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın ''10 metre enkesitli yol alanında'' kalan kısımları ile bu plan dayanak alınarak yapılan parselasyon işlemi yönünden davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin bölüm hakkındaki temyiz istemine gelince,
Yukarıda yer verilen hükümler uyarınca, planlar arasındaki hiyerarşi kapsamında nazım imar planından sonra yapılacak olan uygulama imar planının, nazım imar planına uygun yapılması gerekmektedir.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nde yer verilen düzenlemelere göre, taşıt yolu olan 10,00 metre üzerindeki en kesitli yolların ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümünü gösterecek olan 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer alması gerekirken, daha dar en kesitli olan yaya yolunun (7,00 metrelik) ise üst ölçekli nazım imar planında yer almadan da 1/1000 ölçekli uygulama imar planında gösterilmesinin mümkün olduğu sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlığa konu olayda, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında uyuşmazlık konusu taşınmazın üzerinden geçecek şekilde planlanan 10 metre enkesitli yolların 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer almadığı görülmüştür.
Bu durumda, dayanak 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmeyen 10 metre enkesitli yolların dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında gösterilmesinin, uygulama imar planını dayanağı nazım imar planına aykırı hale getirdiği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin bu kısmında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının taşınmazın ''10 metre enkesitli yol alanında'' kalan kısımları yönünden hukuka uygun olmadığı anlaşıldığından, bu plana dayanılarak kabul edilen dava konusu parselasyonda da hukuka uyarlık bulunmamıştır.
Bu itibarla, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın ''10 metre enkesitli yol alanına'' ilişkin kısımlarında ve bu plan dayanak alınarak yapılan parselasyon işleminde isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. Davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, dava konusu 1/5000 nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın 10 metre enkesitli yol alanı haricindeki kısımlarının ONANMASINA, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın ''10 metre enkesitli yol alanında'' kalan kısımları ile bu plan dayanak alınarak yapılan parselasyon işlemi yönünden BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/12/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.