T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/7552
Karar No : 2024/2416
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Niğde ili sınırları dahilinde ve davacı uhdesinde bulunan Sicil:… sayılı işletme ruhsatının, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesi kapsamında alınması zorunlu olan izinlerin (ÇED, GSM işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet ve alanın özelliğine göre diğer izinler) yasal süresi içerisinde tamamlanarak davalı idareye tevdi edilmemesi nedeniyle, Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 11. fıkrası gereğince işletme ruhsatının 28/12/2020 tarihi itibariyle iptal edilmesine dair Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacının, ruhsat sahası kapsamında 3213 sayılı Kanun'un 7. maddesinde öngörülen izinlerin alınmasına yönelik iradesini ortaya koymasına rağmen, kendisine atfedilemeyecek nedenden dolayı GSM iznini süresi içerisinde Genel Müdürlüğe sunamadığı ve dolayısıyla gerekli GSM iznini alamamasında herhangi bir kusurunun bulunmadığı anlaşıldığından,dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, aranması veya işletilmesi belirli bir süreyle gerçek veya tüzel kişilere devredilen maden sahalarının, ruhsat sürelerinin sona ermesi halinde öngörülen hukuki sonucun Anayasal hüküm gereği kanunla düzenlendiği, bahsi geçen yasal düzenleme gereğinin, ruhsat yürürlük tarihi olan 21/06/2010 tarihinden itibaren 10 yıllık ruhsat süresi içerisinde Kanun'un 7. maddesi gereği alınması gereken izinler tamamlanarak idareye tevdi edilmediğinden süresi dolan işletme ruhsatı ruhsat süresinin sonu olan 28/12/2020 tarihi itibariyle iptal edildiği, işlemde hukuka aykırı yön bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Niğde ili sınırları dahilinde ve davacı uhdesinde bulunan Sicil:… sayılı işletme ruhsatının 21/06/2010 tarihinde yürürlüğe girdiği, ruhsatın düzenlendiği tarihten itibaren on yıllık süre içerisinde 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesi kapsamında alınması zorunlu olan izinlerin (ÇED, GSM işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet ve alanın özelliğine göre diğer izinler) yasal süresi içerisinde tamamlanarak davalı idareye tevdi edilemediği, ruhsatın düzenlendiği tarihten itibaren on yıllık süre içerisinde davalı idareye tevdi edilmeyen izinler nedeniyle, Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 11. fıkrası gereğince işletme ruhsatının 28/12/2020 tarihi itibariyle iptal edilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 168. maddesinde, "Tabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere devredebilir. Hangi tabii servet ve kaynağın arama ve işletmesinin, Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir." hükmü yer almaktadır.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "İşletme ruhsatı ve madenin işletilmesi " başlıklı 24. maddesinin 11. fıkrasında, "(Değişik onbirinci fıkra: 4/2/2015 – 6592/13 md.) 7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz.” düzenlemesine yer verilmiştir.
21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin 110.maddesinde, "(1) Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde Kanunun 7 nci maddesine göre alınması gerekli olan ÇED kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin alınarak Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için Kanunun 24 üncü maddesinin on birinci fıkrası gereğince işlem tesis edilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz ve ruhsat iptal edilir." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Madencilik faaliyetleri kapsamında, maden işletme ruhsatının alınması, tek başına maden üretim faaliyetlerinde bulunabilmek için yeterli olmayıp, maden işletme ruhsatının alınmasından itibaren, işletme faaliyetine başlayabilmek için, Maden Kanununun 7. maddesinde belirtilen zorunlu izinlerin de alınması zorunluluğu bulunmaktadır. Maden Kanununun 7. maddesinde belirtilen izinlerin tamamlanmasından sonra ruhsat sahipleri tarafından, mevzuatta aranan belgeler ile işletme izni talebinde bulunulmakta ve gerekli incelemeler neticesinde uygun görülmesi halinde, madenin işletmeye alınabilmesi için davalı idarece işletme izni verilmektedir.
İşletme izni için alınması gereken üç temel izin; ÇED belgesi, mülkiyet izni, GSM işyeri açma ve çalışma ruhsatı olup, bunlar dışında varsa davalı idare kayıtlarına işlenmiş özel alanlar ile ilgili izinlerin alınması gerekebilmektedir. İzinlerin, işletme ruhsatı alınmasından itibaren üç yıl içinde tamamlanması gerekmektedir. Maden Kanununun 24. maddesinin 11. fıkrasında, üç yıl içinde izinlerin tamamlanarak davalı idareye sunulmaması halinde, ilgililer hakkında idari para cezası uygulanması öngörülmüştür, ancak ruhsat süresinin sonuna kadar 7. madde izinlerinin alınamaması halinde işletme ruhsat süresinin uzatılmayacağı hususu mevzuatta açıkça belirtilmektedir.
Kanun koyucunun ruhsat süresinin sonuna kadar izinlerin tamamlanamaması durumunda ruhsatın iptalini öngörmesindeki amaç, davalı idarece düzenlenen ruhsatların atıl bir durumda kalmasını önlemek ve bir an önce üretim faaliyetlerine başlanmasını sağlayarak, ülkemiz için istihdam ve katma değer oluşmasına teşvik etmektedir. Aksi takdirde, alınan ruhsatlar 10 yıl boyunca atıl kalmakta, ruhsatın bulunduğu alan da ruhsat bulunması nedeniyle başka kişi ve kuruluşlara bu alan üzerine aynı grupta ruhsat verilmemekte, gerçekten üretim yapıp istihdam sağlayacak kişi ve kuruluşların bu alan üzerine aynı grupta ruhsat almalarına engel olmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, davacının, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca ruhsat sahasının bulunduğu mera alanında tahsis amacı değişikliği için yaptığı başvurunun reddi üzerine açtığı dava sonucunda Aksaray İdare Mahkemesinin 02/09/2021 tarih ve E:2020/1021, K:2021/676 sayılı kararıyla işlemin iptaline karar verildiği, anılan yargılama süreci nedeniyle davacının GSM işyeri açma ve çalışma ruhsatını süresi içinde tevdi edemediği anlaşılmaktaysa da; davacının, ruhsat sahası kapsamında 3213 sayılı Kanun'un 7. maddesinde öngörülen izinlerin alınmasına yönelik iradesini ortaya koymasına rağmen, kendisine atfedilemeyecek nedenden dolayı GSM işyeri açma ve çalışma ruhsatını süresi içerisinde davalı idareye sunamadığı ve dolayısıyla gerekli GSM işyeri açma ve çalışma ruhsatını alamamasında herhangi bir kusurunun bulunmadığına ilişkin yorumlamanın, niteliği gereği ancak Kanunda aynı konu ile ilgili verilecek idarî para cezalarına ilişkin olarak yapılabileceği, işletme ruhsat süresi sonuna kadar belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat iptaline yönelik işlemlerde davacının kusuruna ilişkin değerlendirme yapılmasına olanak bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Nitekim, Anayasa Mahkemesi'nin 3213 sayılı Kanun'un 24. maddesinin 11. fıkrasınca verilecek idarî para cezalarına ilişkin 3213 sayılı Maden Kanunu'na 6592 sayılı Kanun’un 24. maddesiyle eklenen geçici 22. maddesinin Anayasaya aykırılığı iddiasıyla yapılan başvuru üzerine verilen 01/11/2017 tarih ve E:2017/36 K:2017/147 sayılı kararında; "...Ayrıca başvuru kararında itiraz konusu kuralda; yer alan izinlerin verilip verilmeyeceği, verilecek ise hangi sürede nasıl verileceğinin belirsiz olduğu, kabahat olarak düzenlenen fiillerin akıbeti belirsiz bir sürece ve idari bir karara bağlandığı, söz konusu izinlerin kişilerin kusuru, dahli ve iştiraki olmaksızın geç verilmiş olmasının müeyyideye tabi tutulduğu ifade edilmişse de Kanun’un 7. maddesinin on birinci fıkrasında; çevresel etki değerlendirmesi işlemlerinin Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından, diğer izinlere ilişkin işlemlerin de ilgili bakanlıklar ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca çevresel etki değerlendirmesi sürecinde en geç üç ay içinde bitirileceği belirtilmek suretiyle süreye bağlandığı da açıktır. Bu süre içinde izinlere ilişkin işlemlerin bitirilememesi hâlinde ise bu durumun idare ve mahkemeler tarafından dikkate alınacağında şüphe yoktur. Zira Anayasa ve ceza hukukunun temel ilkeleri uyarınca kişilere ceza verilebilmesi için aranan koşullardan biri hukuka aykırı eylemin kanunda unsurlarıyla belirtilmiş olması, diğeri de bu eylemin o kişi tarafından kusurlu bir hareketle gerçekleştirilmiş olduğunun ortaya konması zorunluluğudur." gerekçesine yer verilmekle, kusur araştırmasının idarî para cezaları yönünden irdeleneceği açıkça vurgulanmıştır.
Maden Kanununun 24. maddesiyle getirilen düzenlemelerin ihdas edilme amacının, işletme ruhsatı verilen sahaların en kısa sürede faaliyete alınarak, maden sahalarının atıl kalmasının önüne geçilmesi olduğu gözetildiğinde, Kanun'da belirlenen yükümlülüklerini süresi içerisinde yerine getiremeyen davacıya ait işletme ruhsatının, mevzuatta yer alan açık hükümler gereği iptaline dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 30/04/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.