Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2022/7652 E. , 2024/1331 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/7652
Karar No : 2024/1331
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR): 1- …Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı/…
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- … 2- … 3- …
VEKİLİ : Av. …, Av. …
İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Trabzon ili, Ortahisar ilçesi, …Mahallesi, … ada … ve … parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda Ortahisar Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planının ve Ortahisar Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen ve Trabzon Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarih ve .. sayılı kararı ile onaylanan parselasyon işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu edilen parselasyon işlemi yönünden; dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planına uygun olduğu, düzenleme sınırı belirlenirken arazi kullanım kararları ve imar yollarının esas alındığı, dağıtım cetvelleri incelendiğinde, idare adına ihdas edilen kadastral yol bulunmadığı, kök parsel ile eşdeğer yerden tahsis yapıldığı, bu nedenle parselasyon işleminin hukuka uygun olduğu, 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planları yönünden; konut alanı kararının kademeli birliktelik ilkesi uyarınca üst ölçekli 1/100.000 çevre düzeni planı ile 1/25000 ölçekli nazım imar planı kararına uygun olduğu, önceki plan kararının devam ettirildiği, teknik ve sosyal donatı alanına olumsuz bir etkisi bulunmadığı, bu nedenle planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına uygun olduğu sonucuna ulaşılarak dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; parselasyon işlemi yönünden; İdare Mahkemesince davacı istemi genişletilmek suretiyle davacının iptalini istemediği, taşınmazın bulunduğu alanda Ortahisar Belediye Encümeni'nin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen parselasyon işleminin de dava konusu yapıldığı ve bu işleme yönelik olarak da yargılama yapılarak hüküm kurulduğu görüldüğünden, dava konusu olmadığı açık olan parselasyon işlemine yönelik olarak kurulan hüküm ile bu hükmün gerekçesinin karardan çıkarılması gerektiği, bu nedenle parselasyon işlemine yönelik davanın reddi yolundaki karara karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun hüküm ve gerekçenin karardan çıkartılması suretiyle reddine, 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden; imar planlarının genel düzenleyici işlemler olduğu, bireysel işlemlerden farklı olarak daha ayrıntılı ve uzun hazırlık süreci bulunduğu, planların hazırlanması aşamasına ait olan bu süreçte uyulması gereken ve Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği ile ayrıntılı düzenlemeye konu edilen araştırma, sentez, katılım, projeksiyon nüfus, plan müellifi yeterliliği, plan dili, yürüme mesafesi etki alanı, sosyal teknik altyapı alanı standartları, plan açıklama raporu vb hususlarda planın genelini etkileyen eksiklikler tespit edilmesi halinde parsel bazında üretilen plan kararları hukuka uygun olsa bile, söz konusu eksiklikler nedeniyle imar planının geneli hukuka aykırı hale geleceği, dava konusu planda yeşil alanlar dışındaki diğer donatı alanlarına Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinde belirtilen asgari standartların altında alan ayrılması nedeniyle 1/5000 ölçekli nazım imar planının şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırı olduğu sonucuna ulaşıldığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden; davacı taşınmazının bulunduğu alanda yapılan ilk planın Akyazı Belde Belediye Meclisinin (Ortahisar Belediye Meclisi) … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı olduğu, bu planın yapıldığı tarihte alanda yapılmış olan 1/5000 ölçekli nazım imar planının bulunmadığı, alandaki ilk nazım imar planının Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı olduğunun anlaşıldığı, 1/5000 ölçekli nazım imar planı bulunmayan dava konusu taşınmazın bulunduğu alanın 1/1000 ölçekli uygulama imar planına konu edilmesine hukuken olanak bulunmadığı, bu nedenle 1/1000 ölçekli uygulama imar planında da hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, davanın reddine ilişkin Mahkeme kararının bu kısımlarının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davalı … Belediye Başkanlığı tarafından; parselasyon işlemine karşı davanın reddine yönelik mahkeme kararına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun anılan kısma ilişkin hüküm fıkrasının karardan çıkartılmak suretiyle reddine karar verildiğinden dava kısmen kabul kısmen ret ile sonuçlandığından lehine vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmemesinin hukuka aykırı olduğu, Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planının tamamının iptaline karar verildiği, yürürlükte bulunmadığı, alanda yeni imar planları yürürlüğe girdiği belirtilerek temyiz isteminin kabulüne karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı … Büyükşehir Belediye Bakanlığı tarafından, dava konusu edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planının, dava konusu edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı olmadığı, uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu alanda 2020 tarihinde yeni imar planları kabul edildiği belirtilerek temyiz isteminin kabulüne karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Uyuşmazlık konusu taşınmaz, dava konusu edilen ve Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile konut alanı olarak, Ortahisar Belediye Meclisinin … tarih ve …sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile Ayrık nizam 4 kat yapılaşma koşullu konut alanı olarak planlanmıştır.
1/1000 ölçekli uygulama imar planı doğrultusunda Ortahisar Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen ve Trabzon Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan parselasyon işleminin davacı tarafından öğrenilmesi üzerine 10.06.2019 tarihinde bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, "1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. 2. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, (...) Tarihi izleyen günden başlar. (...) 4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun işlem tarihinde yürürlükte olan halinde "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde: "İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar." hükmü yer almaktadır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, imar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyelerin yetkili olduğu, sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkilerin valilikçe kullanılacağı kurala bağlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanununun 19.maddesinde, "İmar planlarına göre parselasyon planları yapılıp, belediye ve mücavir alan içinde belediye encümeni, dışında ise il idare kurulunun onayından sonra yürürlüğe girer. Bu planlar bir ay müddetle ilgili idarede asılır. Ayrıca mutat vasıtalarla duyurulur. Bu sürenin sonunda kesinleşir. "hükmün yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar planları düzenleyici işlemler olduğundan uygulama işlemi üzerine işlem ile birlikte imar planına veya doğrudan işlemin dayanağı olan imar planına karşı yeniden dava açma hakkının bulunduğunda ve bu aşamada dava açma süresinin uygulama işleminin süresine tabi olduğu hususunda tartışma bulunmamaktadır.
Parselasyon işlemi düzenleyici işlem olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5000 ölçekli nazım imar planının uygulaması olduğu için parselasyon işlemi ile dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptali istemiyle birlikte açılan davada, dayanak 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı için uygulama işlemi olan parselasyon işlemine göre dava açma süresinin belirleneceği tabiidir.
Bu noktadan hareketle, her uygulama işlemi üzerine düzenleyici işleme karşı açılan davanın esasının incelenebilmesi için uygulama işlemi üzerine süresinde dava konusu edilmiş olması gerektiğinden dava konusu olayda öncelikle parselasyon işleminin ne zaman tebliğ edildiğinin, tebliğ edilmedi ise ne zaman öğrenildiğinin tespiti ve dolayısıyla bu irdelemeye dayanılarak dayanağı düzenleyici işlemler olan imar planları hakkında karar verilmesi gerekmektedir.
Yine yerleşik Danıştay içtihatlarına göre, genel düzenleyici işlem niteliğinde olan imar planına karşı askıdan itibaren dava açma süresi içerisinde dava açılabilirken, subjektif nitelikteki parselasyon işlemine (ve dava konusu edilmesi halinde bu işlemin dayanağı olan uygulama imar planına) karşı yasal dava açma süresinin işlemeye başlaması için bu işlem, işlem tarihindeki muhatabına usulüne uygun bir şekilde tebliğ edilmelidir ya da muhatabın bu işlemi tüm unsurlarıyla birlikte öğrendiği açık ve net bir şekilde ortaya konulmalıdır.
Dosyanın incelenmesinden; davacının dava dilekçesinin, "Dava Konusu" başlıklı kısmında imar düzenlemesinin iptali gerektiği, "Taleplerimiz" başlıklı kısmında özetle; imar kanunun 18. maddesi uyarınca … ada … parsel sayılı taşınmazın … ada …ve … parsel ile … ada … parsel sayılı taşınmazlar olarak değiştirildiği, yapılan hiçbir imar uygulamasının kendilerine tebliğ edilmediği, düzenleme ortaklık payı eşit oranda alınmayarak mülkiyet hakkının ihlal edildiği, maliki olduğu taşınmazda 18. madde uygulaması yapılmasına karşın, aynı alanda başkalarına ait parsellerin uygulama dışı bırakıldığı, taşınmazına komşu parsellerin konut alanı olarak planlandığı ancak kendi parselinin yol, park gibi kamusal alanlara ayrıldığı, yasaya aykırı olan imar planlarının iptali gerektiği belirtilmiş, "Netice ve Talep" başlıklı kısmında ise Ortahisar Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planının tamamının ve aynı planın … ada … ve … parsel sayılı taşınmazlar yönünden iptali ile Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planının tamamının iptalinin talep edildiği görülmüştür.
Bu durumda, dava dilekçesi bir bütün olarak incelendiğinde; davacının dava dilekçesinde yalnızca imar planlarına yönelik değil, parselasyon işlemine yönelik iddialar da ileri sürdüğü görüldüğünden, Bölge İdare Mahkemesince öncelikle parselasyon işleminin dava konusu edilip edilmediğinin tespit edilmesi gerektiği, parselasyon işleminin dava konusu edildiğinin tespiti halinde ise parselasyon işleminin davacıya tebliğ edilip edilmediği, tebliğ edilmemiş ise, davacının uyuşmazlık konusu parselasyon işlemini tüm unsurlarıyla öğrenip öğrenmediği araştırılarak davanın süresinde açılıp açılmadığı husunda bir karar verilmesi gerekmektedir.
Parselasyon işleminin veyahut bu işlem üzerine dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planının süresinde dava konusu edilmediğininin görülmesi halinde 1/1000 ölçekli uygulama imar planının askı tarihi dikkate alınmak suretiyle 1/1000 ölçekli uygulama imar planına karşı açılan davada süre aşımı bulunup bulunmadığına yönelik inceleme yapılarak karar verilmesi gerekmektedir.
Bölge İdare Mahkemesince, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planına karşı askıdan itibaren veyahut parselasyon işleminin tebliği üzerine süresinde dava açıldığının tespiti halinde ise dava konusu edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planının … tarih ve … sayılı belediye meclisi kararı ile onaylandığı, dayanağı olarak belirtilen 1/5000 ölçekli nazım imar planının ise … tarih ve … sayılı belediye meclisi kararı onaylandığı görüldüğünden, 1/5000 ölçekli nazım imar planının uygulama imar planından sonra yapılmış olması nedeniyle dayanağını oluşturmasına olanak bulunmadığı anlaşıldığından, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının bu nedenle iptali dolayısıyla bu plana dayalı olarak parselasyon işlemi tesis edilemeyeceğinin de dikkate alınması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Dava konusu edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden ise, parselasyon işlemi ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı niteliğinde olmadığı anlaşıldığından, askı tarihi içinde davacı tarafından plana itiraz edilip edilmediğinin sorulmasına, itiraz edilmemiş ise son askı tarihinden itibaren 60 gün içinde dava açılıp açılmadığı hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Dava konusu edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planına karşı süresinde dava açıldığı sonucuna varılması halinde ise aynı planın tamamının iptali istemiyle … Odası tarafından açılan davada dava konusu işlemin iptali yolundaki … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın, Danıştay Altıncı Dairesinin 27.02.2024 tarih ve E:2021/5094, K:2024/1310 sayılı kararı ile onanmasına karar verildiği göz önüne alınarak dava konusu işlemin esası hakkında bir karar verilmesi gerekmektedir.
Davalı Ortahisar Belediye Başkanlığının vekalet ücreti yönünden temyiz talebine gelince; bozma kararı üzerine verilecek kararın sonucuna göre vekalet ücreti hakkında yeniden karar verileceği de tabiidir.
Bu itibarla, eksik inceleme nedeniyle temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 27/02/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.