T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/7795
Karar No : 2024/625
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Cam San. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 28/03/2022 tarih ve E:2019/13233, K:2022/3716 sayılı bozma kararına uyularak; ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Gebze Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilerek Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının Kocaeli ili, Gebze ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporundaki tespitler ile dava dosyasında yer alan diğer tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, uyuşmazlık konusu parsele ilişkin planlama kararlarının üst ölçekli planlara uygunluğu ve planların kademeli birlikteliği yönünden incelenmesinde; parselin batısından geçen 20 metre enkesitli imar yolu ile güneyinden geçen 15 metre enkesitli imar yolunun, 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yer almasına karşın 1/25.000 ölçekli nazım imar planında yer almadığı, bu durumun planların kademeli birlikteliği ilkesine ve imar mevzuatına aykırı olduğu, uyuşmazlık konusu parsele getirilen imar yollarının imar mevzuatı yönünden incelenmesinde; parselin doğu tarafında yer alan kuzey-güney istikametindeki 20 metre enkesitli imar yolunun; bölgenin içinden geçen ve bölgeyi birbirine bağlayan ana arter statüsünde bulunduğu, üst ölçekli imar planlarına işlenmiş ve imar mevzuatına uygun olduğu, parselin kuzey tarafında yer alan doğu-batı istikametindeki 20 metre enkesitli imar yolunun; bölgenin içinden geçen ve bölgeyi birbirine bağlayan ana arter statüsünde bulunduğu, hemen kuzey sınırında bir dere kanalının bulunması ve yola sınır oluşturması nedeni ile ötelenemeyeceği, üst ölçekli imar planlarına işlenmiş ve imar mevzuatına uygun olduğu, parselin güney tarafında yer alan doğu-batı istikametindeki 15 metre enkesitli imar yolunun; mevcutta bulunan ve uzun yıllarda yetiştiği tahmin edilen bitki örtüsüne ve doğal eşiklere dikkat edilmeden planlandığı, bölgede tescile değer ağaç ya da yapı varsa tespiti suretiyle tescilinin sağlanması gerektiği, bu yönden imar mevzuatına aykırı olduğu, parselin batı tarafında yer alan kuzey-güney istikametindeki 10 ve 15 metre enkesitli imar yolunun; plan hiyerarşisi ve kıyı kanununa uymasına rağmen mevcutta bulunan ve uzun yıllarda yetiştiği tahmin edilen bitki örtüsüne ve doğal eşiklere dikkat edilmeden planlandığı, bölgede tescile değer ağaç ya da yapı varsa tespiti suretiyle tescilinin sağlanması gerektiği, bu yönden imar mevzuatına aykırı olduğu, uyuşmazlık konusu parselin kıyı bölgesinde planlanan kentsel kullanımların imar ve kıyı mevzuatı yönünden incelenmesinde; rekreasyon alanı, günübirlik tesis alanı ve otopark alanı kullanımlarının; Kıyı Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nde belirtilen sahil şeridinin ikinci 50 metrelik kısmında yer alması gereken ''açık günübirlik turizm yapı ve tesisleri'', ''taşıt yolları'' ve ''açık otoparklar'' kullanımları ile örtüştüğü ve ilgili mevzuata uygun kentsel kullanımlar olduğu, ancak sahil şeridinin ikinci 50 metrelik kısmında yer alan 10 ve 15 metre enkesitli imar yolları ile otopark alanının; plan hiyerarşisine ve Kıyı Kanununa uygun olmamasına rağmen mevcutta bulunan ve uzun yıllarda yetiştiği tahmin edilen bitki örtüsüne ve doğal eşiklere dikkat edilmeden yer seçimin yapıldığı ve imar mevzuatına aykırı olduğu, neticede 1/1000 ölçekli uygulama imar planı 1/5000 ölçekli nazım imar planının birbiri ile uyumlu olmasına rağmen 1/25.000 ölçekli nazım imar planı ile ''teknik altyapı alanlarının'' belirlenmesi ve gösterimi konusunda bir uyumsuzluk olduğu, yine taşınmazın güneyinde planlanan 15 metre enkesitli imar yolu ile batısında planlanan 10 ve 15 metre enkesitli imar yolları ile otopark alanı için planlanan bölgelerin mevcut arazi koşullarına dikkat edilmeden planlanmış olması nedeniyle dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının uyuşmazlık konusu parsele ilişkin kısmının şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırı olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin bozma kararına uyularak, taşınmazdan geçen 15 ve 20 metre enkesitli yolların üst ölçekli 1/5000 ölçekli nazım imar planında belirlenerek dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planına işlendiği, davacı tarafından sadece uygulama imar planına yönelik olarak açılan davada 1/5000 ölçekli nazım imar planının 1/25000 ölçekli nazım imar planına uygunluğu denetiminin yapılamayacağı, üst ölçekli planlardaki fonksiyonlara uygun şekilde belirlenen 15 ve 20 metre enkesitli yolların, sürekliliğinin bulunması ve ana arter niteliğinde olması nedeniyle yerlerinin de değiştirilemeyeceği tespit edildiğinden İdare Mahkemesi kararında bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı, diğer taraftan taşınmazda yer alan 10 metre enkesitli yolun; servis yolu niteliğinde ve sadece parsel içerisinde devamlılığı olan bir yol niteliğinde olduğu görüldüğünden, bu yolun nazım imar planında gösterilmemesinde hukuka aykırılık bulunmadığı, taşınmazın batısında yer alan "otopark alanının'' Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile "park alanı" olarak düzenlendiği, davacının parsel bazlı açtığı ve iddiasının yukarıda belirtilen hususlarla sınırlı olduğu davada, alt ölçekli dava konusu uygulama imar planının üst ölçekli nazım imar planına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davalıların istinaf başvurularının kabulü ile anılan mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Ana arter niteliğinde olan 15 ve 20 metre enkesitli yolların 1/25000 ölçekli nazım imar planlarında gösterilmesi gerektiği, 1/25000 ölçekli nazım imar planında yer almayan bu yolların 1/5000 ölçekli nazım imar planında düzenlenmesinin planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırı olduğu, parselin güney tarafında doğu-batı istikametinde planlanan 15 metre enkesitli yolun güzergahında tescillenmeye değer ağaç varlıkları olduğundan, bu yolun yetişmiş bitki örtüsü ve doğal verilere dikkat edilmeden planlandığının açık olduğu, bilirkişi raporunda bu duruma ilişkin tespitlerin ve fotoğrafların yer aldığı, dava konusu uygulama imar planı kapsamında yapılan düzenlemelerin şehircilik ilkelerine aykırı olduğu, Bölge İdare Mahkemesince Danıştay Altıncı Dairesinin bozma kararında belirtilen hususlarda yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmaksızın, eksik inceleme sonucu verilen kararın hukuka aykırı olduğu, davalı belediyelerin söz konusu alanda sıklıkla imar planı değişikliği yapmasının, yapılan imar planlarında kamu yararı gözetilmediğini ve bu planların hukuka aykırı olduğunu ortaya koyduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :
Davalı Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; Dava konusu imar planında davacının temel itirazının 15 ve 20 metre enkesitli yollara ilişkin olduğu, bu yolların üst 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygun olarak düzenlendiği, üst ölçekli plana karşı dava açılmadığından bu kullanım kararlarının da incelenemeyeceği, parselde yer alan 10 metre enkesitli yolun; servis yolu niteliğinde ve sadece parsel içerisinde devamlılığı olan bir yol niteliğinde olduğu görüldüğünden, bu yolun nazım imar planında gösterilmemesinde hukuka aykırılık bulunmadığı, 15 metre enkesitli yolun, farklı kullanım alanlarının birbirinden ayrılması ve turizm alanları ile kıyı bağlantısı açısından önem taşıdığı, bu yolun bulunduğu güzergahta gerek alınan kurum görüşleri gerekse yerinde yapılan detaylı arazi kullanım çalışmalarında korunması gerekli yapı, ağaç vb. hususlara rastlanılmadığı, ayrıca parselin batısında yer alan otopark alanının 15.06.2017 tarihinde onaylanan imar planı değişikliği ile park alanı olarak planlandığı, üst ölçekli nazım imar planına uygun olarak hazırlanan dava konusu uygulama imar planının ve parsel bazlı açılan davada verilen temyize konu kararın usul ve yasaya uygun olduğu savunulmuştur.
Davalı Gebze Belediye Başkanlığı tarafından; Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının üst ölçekli 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygun olduğu, üst ölçekli plan dava konusu yapılmaksızın alt ölçekli plana karşı açılan davanın reddine ilişkin temyize konu kararın usul ve yasaya uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ... 'NİN DÜŞÜNCESİ : Davacının, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının; taşınmazın 10 metre enkesitli yol alanı haricindeki kısımları hakkındaki temyiz istemlerinin reddine, temyize konu kararın bu kısımlarının onanmasına, taşınmazın ''10 metre enkesitli yol alanına'' ilişkin kısmı hakkındaki temyiz isteminin kabulü ile bu kısım yönüyle temyize konu kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Uyuşmazlık konusu taşınmaza, 16.05.2013 tarihinde onaylanan 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planında; turizm alanı, 11.06.2015 tarihinde onaylanan 1/25000 ölçekli Gebze Planlama Bölgesi Revizyon Nazım İmar Planında; kısmen turizm ticaret alanı (T+T), kısmen günübirlik tesis alanı, kısmen rekreasyon alanı ve kısmen imar yollarında kaldığı, 11.06.2015 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli Gebze Planlama Bölgesi Revizyon Nazım İmar Planında; kısmen turizm ticaret alanı (T+T), kısmen günübirlik tesis alanları, kısmen rekreasyon alanı, kısmen otopark alanı, kısmen 15 ve 20 metre enkesitli imar yolları, dava konusu 12.11.2015 tarihinde onaylanan 1/1000 ölçekli Gebze Revizyon Uygulama İmar Planında ise kısmen turizm ticaret alanı (T+T), kısmen günübirlik tesis alanı, kısmen rekreasyon alanı, kısmen otopark alanı, kısmen 20, 15 ve 10 metre enkesitli imar yolları kullanımları getirildiği, 29.11.2015 - 29.01.2016 tarihleri arasında askıya çıkartılan 12.11.2015 tarihinde onaylanan 1/1000 ölçekli Gebze Revizyon Uygulama İmar Planına davacı tarafından 28.01.2016 tarihinde yapılan itirazın zımnen reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 3194 sayılı İmar Kanunu'nun ''Tanımlar'' başlıklı 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanunun 6. maddesinde ise, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmış, her planın bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanması zorunluluğu getirilmiştir.
14.06.2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin; "Genel Plânlama Esasları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, "Planlar, kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla alt kademedeki planları yönlendirir." hükmüne, "Gösterim (lejand) Teknikleri" başlıklı 10. maddesinde, her türlü mekânsal planın, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanacağı kurala bağlanmış, "İmar Planı Değişiklikleri" başlıklı 26. maddesinin 6. fıkrasında, "İmar planında gösterilen yolların genişletme, daraltma ve güzergahına ait imar planı değişikliklerinde:
a) Devamlılığı olan bir yolun belli bir kesimde şerit sayısı azaltılamaz ve daraltılamaz.
b) Yolların kaydırılmasında, mülkiyet ve yapılaşma durumu dikkate alınır.
c) İmar planlarındaki gelişme alanlarında geçiş amaçlı 3,00 metreden dar yaya yolu, 10,00 metreden dar trafik yolu açılamaz; yerleşik alanlarda mülkiyet ve yapılaşma durumlarının elverdiği ölçüde yukarıdaki standartlara uyulur. Ancak parseller 7,00 metreden dar yollardan mahreç alamaz.
ç) İmar planı değişikliği ile taşıt geri dönüş kurbu olmayan çıkmaz yol ihdas edilemez.
d) İmar planlarında Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda olan karayollarında yapılacak her türlü değişiklikte bu Kuruluştan alınacak görüşe uyulur." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın 10 metre enkesitli yol alanı haricindeki kısımları yönünden dava konusu işlemin iptaline dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının kabulü ile anılan mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın reddine ilişkin kısım hakkındaki temyiz istemi incelendiğinde,
Bölge İdare Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
İdare Mahkemesi kararının bu bölümlerine karşı davalı idareler tarafından yapılan istinaf başvurularının kabulü ile anılan mahkeme kararının kaldırılması, davanın reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararı hukuk ve usule uygun olup bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmamaktadır.
Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın ''10 metre enkesitli yol alanında'' kalan kısımları yönünden dava konusu işlemin iptaline dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının kabulü ile anılan mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın reddine ilişkin kısmına yönelik temyiz istemine gelince,
Yukarıda yer verilen hükümler uyarınca, planlar arasındaki hiyerarşi kapsamında nazım imar planından sonra yapılacak olan uygulama imar planının, nazım imar planına uygun yapılması gerekmektedir.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nde yer verilen düzenlemelere göre, taşıt yolu olan 10,00 metre üzerindeki en kesitli yolların ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümünü gösterecek olan 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer alması gerekirken, daha dar en kesitli olan yaya yolunun (7,00 metrelik) ise üst ölçekli nazım imar planında yer almadan da 1/1000 ölçekli uygulama imar planında gösterilmesinin mümkün olduğu sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlığa konu olayda, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında uyuşmazlık konusu taşınmazın üzerinden geçecek şekilde planlanan 10 metre enkesitli yolunun 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer almadığı görülmüştür.
Bu durumda, dayanak 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmeyen 10 metre enkesitli yolun dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında gösterilmesinin, uygulama imar planını dayanağı nazım imar planına aykırı hale getirdiği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin bu kısmında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının kabulü ile anılan mahkeme kararının kaldırılması, davanın reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın ''10 metre enkesitli yol alanına'' ilişkin kısmında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. Dava konusu işlemin iptaline dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının kabulü ile anılan mahkeme kararının kaldırılması, davanın reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının; taşınmazın ''10 metre enkesitli yol alanı haricindeki'' kısımları yönünden ONANMASINA, ''10 metre enkesitli yol alanında'' kalan kısmı yönünden BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 06/02/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.