T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/8136
Karar No : 2023/7013
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı-…
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Sakarya İli, Adapazarı İlçesi, … Mahallesi, … Mevkii, … pafta, … ada, … parsel sayılı taşınmazı da kapsayan alanda, 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi ile 2981 sayılı Kanunun Ek:1 maddesi uyarınca Adapazarı Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen ve Sakarya Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan "Adapazarı İlçesi 15 Temmuz Camili ve Karaman mahalleleri, 108 sayılı düzenleme bölgesi olarak belirlenen alanda arazi ve arsa düzenlemesi yapılması"na ilişkin işlemin ve bu işleme karşı davacı tarafından yapılan 16/08/2021 tarihli itiraz başvurusunun reddine ilişkin Adapazarı Belediyesi Plan ve Proje Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi ile parselasyon yapılmasına ilişkin işlemin de dayanağı Adapazarı Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen ve Sakarya Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan "Adapazarı İlçesi, … Mahallesi ve … Bağlantı Yolu ve Yakın Çevresi"ni kapsayan alana yönelik hazırlanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile dayanağı 1/5000 ve 1/25000 ölçekli nazım imar planlarının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; Adapazarı Belediye Başkanlığı Plan ve Proje Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile parselasyonun yeni haline ilişkin krokinin davacıya 25/12/2020 tarihinde tebliğ edildiğinin görüldüğü, 16/08/2021 tarihinde sonradan yapılan başvurunun da dava açma süresini canlandırmayacağı açık olduğundan, Adapazarı Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen ve Sakarya Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan Adapazarı İlçesi … Camili ve … mahalleleri, … sayılı düzenleme bölgesi olarak belirlenen alanda, arazi ve arsa düzenlemesi yapılmasına ilişkin işleme karşı en geç 23/02/2021 tarihinde açılması gerekirken, dava açma tarihini canlandırması mümkün olmayan başvuruya verilen cevap sonrasında 27/10/2021 tarihinde açılan davada (parselasyon yönünden) süreaşımı bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, uygulama işlemi olan parselasyona karşı süresi içerisinde dava açılmaması nedeniyle askıya çıkarılarak ilan edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5000 ve 1/25000 ölçekli nazım imar planlarına karşı da açılan davanın bu kısmında da süre aşımı nedeniyle incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idareye yapılan itiraz başvurusunun 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. maddesi kapsamında yapılan bir başvuru olarak kabul edilmesi gerektiği, davalı idarenin ret kararından itibaren 60 gün içerisinde davanın açılmasına karşın 2577 sayılı Kanunun 10. maddesinin imar hukukunda işletilemeyeceği sonucuna varan gerekçelerle davanın süreaşımı yönünden reddedilmesinin 2577 sayılı Kanunun 10. ve 11’inci maddeleri, İmar Kanununun 8. maddesinin (b) bendine ve yerleşmiş içtihatlara aykırılık teşkil ettiği ileri sürülmektedir.
SAVUNMALARIN ÖZETİ :
Sakarya Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; dava konusu parselasyon işlemine ilişkin krokinin Adapazarı Belediye Başkanlığının … tarih ve … sayılı yazısı ile davacıya 25/12/2020 tarihinde tebliğ edildiği, sübjektif işlem olan parselasyon işlemine ve bu işlemin dayanağı olan planlara karşı dava açma süresinin 25/12/2020 tarihinden itibaren başladığı, temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
Adapazarı Belediye Başkanlığı tarafından; davacının dava konusu uygulama imar planına askı sürecinde itiraz ettiği, itirazının kabul edildiğinin Plan ve Proje Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile bildirildiği, davacının 07/12/2020 tarihli dilekçesi ile itiraz dilekçesindeki talebinin ne şekilde yerine getirildiğini ayrıntılı olarak tarafına bildirilmesini istediği, bu dilekçesine istinaden uygulamanın yeni haline ilişkin krokinin davacıya gönderildiği ve en geç tebliğ tarihi olan 23/12/2020 tarihinde dava konusu işlemin son halinden haberdar olan davacının bu tarihten sonra kanunda belirtilen sürelerde davasını açmadığı, temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, maliki olduğu Sakarya İli, Adapazarı İlçesi, … Mahallesi, … mevkii, … ada, … parsel sayılı taşınmazın da bulunduğu alanda 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi ile 2981 sayılı Kanunun Ek:1 maddesi uyarınca arazi ve arsa düzenlemesi yapılmasına ilişkin Adapazarı Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararının ve bu karara davacı tarafından yapılan 18/06/2020 tarihli itiraz başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle önce ... İdare Mahkemesinin E:… sayısına kayden dava açıldığı, anılan davada davalı idare tarafından verilen savunma dilekçesinde; dava konusu edilen parselasyon işlemine yönelik davacı tarafından yapılan itirazın Adapazarı Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edildiği ve davacının talep ettiği gibi hisseli olan parsel yerine müstakil parsel verildiğinin beyan edildiği, davacı tarafından Mahkemeye sunulan beyanda, "davalı idare tarafından dava açıldıktan sonra itiraz dilekçesindeki talebinin kabul edildiği ve davaya devam etmesine gerek kalmadığı"nın belirtildiği, bunun üzerine, dava konusu edilen Adapazarı Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararına karşı davacı tarafından 18/06/2020 tarihinde yapılan itirazın, anılan dava açıldıktan sonra Adapazarı Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilmesi ve davaya devam edilmesine gerek kalmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına kararı verildiği, davacının, 07/12/2020 tarihli dilekçe ile itiraz dilekçesindeki talebinin ne şekilde yerine getirildiğinin ayrıntılı olarak tarafına bildirilmesinin Adapazarı Belediyesi Başkanlığından istenilmesine yönelik dilekçesine istinaden düzenlenen parselasyonun yeni haline ilişkin krokinin Plan ve Proje Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile 25/12/2020 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, davacı tarafından bu kez 16/08/2021 tarihinde yeni bir dilekçe verilerek, 18/06/2020 tarihli itiraz dilekçesindeki talebinin (… tarihli ve … sayılı belediye encümen kararında kabul edildiği şekliyle) uygulanmasını istediği, bu başvuruya Adapazarı Belediye Başkanlığı tarafından verilen 23/08/2021 tarihli cevabın davacıya 06/09/2021 tarihinde tebliğ edilmesi üzerine, 27/10/2021 tarihinde bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz." hükmüne, "Yargı yolu" başlıklı 125. maddesinin 3. fıkrasında ise, "İdari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar." hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 4. fıkrasında, "İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmü, aynı Kanunun 10. maddesinde ise; "İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler, otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Otuz günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, otuz günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler." kuralı yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdarenin hukuka aykırı işlem ve eylemlerine karşı yargı merciine başvurulmasını belirli bir süreyle sınırlandıran ve idari yargıda hak düşürücü nitelikte olan dava açma süresinin, aynı zamanda Anayasa ile güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkı ve hak arama hürriyetiyle de doğrudan ilişkili olması karşısında, anılan temel hak ve hürriyetlerin kullanımını sınırlandırıcı katılıkta yorumlanmaması gerektiği gibi usul hükümlerini etkisiz hale getirecek esneklikte de yorumlanmaması, her bir somut olayın oluşu ve özellikleri gözetilerek konunun ele alınması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin mülkiyet ve miras hakkına sahip olduğu, bu hakkın ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği düzenlenmiş, aynı şekilde Anayasa'nın 90. maddesinin 5. fıkrasında yapılan değişiklikle iç hukukumuzun bir parçası haline gelen uluslararası sözleşmelerden birisi olan Avrupa İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek Protokolün 1. maddesinde, her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı bulunduğu, herhangi bir kimsenin, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabileceği hüküm altına alınmıştır.
Öte yandan, Anayasa Mahkemesinin 10/04/2003 tarihli, E:2002/112, K:2003/33 sayılı ve 17/03/2011 tarihli, E:2009/58, K:2011/52 sayılı kararlarında, mülkiyet hakkının zaman ötesi niteliğe sahip olduğuna, bu hakkın zamanaşımına uğramamasının hukukun genel ilkelerinden birisi olduğuna vurgu yapılmıştır.
Anayasa ile güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerden birisi olan mülkiyet hakkının zaman ötesi niteliği göz önünde bulundurulduğunda, bu hakkın ihlal edildiğinden bahisle söz konusu ihlalin kaldırılmasına yönelik gerekli işlemlerin yapılması istemiyle ilgililer tarafından 2577 sayılı Kanunun 10. maddesi uyarınca her zaman idareye başvurulabileceğinin ve bu başvurunun reddedilmesi halinde aynı Kanunun 7. maddesinde öngörülen 60 günlük yasal süresi içinde söz konusu işleme karşı dava açılabileceğinin kabulü gerekmektedir.
Bu tespit ve açıklamalar doğrultusunda somut uyuşmazlık değerlendirildiğinde, davacının 18/06/2020 tarihli talebinin esasen … tarih ve … sayılı Adapazarı Belediye Encümen Kararı ile kabul edildiği, ancak, … tarih ve … sayılı Adapazarı Belediye Encümen kararının uygulanması istemiyle Adapazarı Belediye Başkanlığına yapmış olduğu 16/08/2021 tarihli başvurunun özü itibariyle hukuki niteliğinin, süregelen mülkiyet hakkı ihlalinin kaldırılmasına yönelik gerekli işlemlerin yapılması istemiyle 2577 sayılı Kanunun 10. maddesi kapsamında yapılmış bir başvuru niteliğine haiz olduğundan, söz konusu başvurunun reddi üzerine ret işlemi ile birlikte ya da tek başına parselasyon işlemine karşı dava açılabileceği, bununla birlikte 2577 sayılı Kanunun 7. maddesinin 4. fıkrası gereğince de uygulama işlemi niteliğindeki parselasyon işleminin dayanağı olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5000 ve 1/25000 ölçekli nazım imar planlarına karşı da dava açılabileceği kuşkusuzdur.
Bu bakımdan, 18/06/2020 tarihli itiraz dilekçesinde yer alan talebin (… tarih ve … sayılı Adapazarı Belediye Encümen Kararında kabul edildiği şekliyle) uygulanması istemiyle idareye yapılan 16/08/2021 tarihli başvurunun reddine dair işlem ve parselasyon işlemi ile uygulama işlemi niteliğindeki parselasyon işleminin dayanağı olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5000 ve 1/25000 ölçekli nazım imar planlarının iptali istemiyle 27/10/2021 tarihinde kayda giren dilekçe ile açılan davada süre aşımı bulunmadığından işin esasına girilerek bir karar verilmesi gerekirken, davanın süre aşımı yönünden reddine dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair İdari Dava Dairesi kararında isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 28/09/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.