DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2022/868 E. , 2022/2916 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2022/868
Karar No : 2022/2916
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- … Enerji İnşaat Nakliyat Taahhüt Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi
2- … Nakliyat Harfiyat Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi
VEKİLLERİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMLERİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 07/12/2021 tarih ve E:2021/2472, K:2021/13377 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 12/05/2009 onay tarihli Zonguldak-Bartın-Karabük Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının Zonguldak İli, Kozlu İlçesi … ada, … ve … sayılı parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 07/12/2021 tarih ve E:2021/2472, K:2021/13377 sayılı kararıyla;
Zonguldak-Bartın-Karabük Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının 12/05/2009 tarihinde onaylandıktan sonra, söz konusu planda Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca ilan edilen "Teknoloji Geliştirme Bölgesi" sembolünün eklenmesine yönelik, 22/11/2017 onay tarihli değişiklik yapılarak, 12/12/2017-10/01/2018 tarihleri arasında Zonguldak Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ilan panosunda askıya çıkarıldığı, anılan plan değişikliğine karşı davacılar tarafından herhangi bir itirazda bulunulmadığı,
Uyuşmazlıkta, davacılar tarafından, davanın açıldığı tarihte onaylanmış bulunan 22/11/2017 tarihli çevre düzeni planının son ilan tarihinden (10/01/2018) itibaren altmış gün içinde dava açılması gerekirken, bu süre geçirilerek 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının uygulama işlemi niteliğinde olmayan 1/1000 ve 1/5000 ölçekli planların askıya çıkarılması ve askıda yapılan itirazlarının reddi üzerine 06/11/2020 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenme olanağının bulunmadığı,
gerekçesiyle, davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, dava konusu çevre düzeni planının, alt ölçekli imar planlarının askı-ilan sürecinde öğrenildiği, önceye dayalı öğrenme imkanlarının bulunmadığı, askı-ilana yönelik Kanun düzenlemelerinin Anayasa'ya aykırı olduğu, temel haklara aykırı olarak verilen Daire kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davacıların soyut Anayasa'ya aykırılık iddiaları ciddi görülmeyerek, gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
… tarih ve … sayılı Kozlu Belediye Meclisi kararıyla onaylanan mevzii imar planı ile Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanı olarak belirlenen Zonguldak İli, Kozlu İlçesi … ada, … ve … sayılı parsellerin bulunduğu alanda, Kozlu Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararlarıyla, 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planı onaylanmış, revizyon kapsamında anılan taşınmazlar Çevre Yolu güzergahında kalmıştır.
Dava dilekçesinde belirtilene göre, söz konusu revizyon imar planları, 20/07/2020 tarihinde askı suretiyle bir ay süreyle ilana çıkartılmış, davacı tarafından askı süresi içerisinde 18/08/2020 tarihinde yapılan itirazın, 11/09/2020 tarihli Belediye Meclisi kararıyla reddi üzerine, ilk olarak 06/11/2020 tarihinde sunulan dilekçe ile, Zonguldak İli, Kozlu İlçesi … ada, … ve … sayılı parselleri kapsayan alana ilişkin 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının, 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planının, 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planının ve anılan planların dayanağı olan Zonguldak-Bartın-Karabük Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının iptali istemiyle … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında dava açılmıştır.
… İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla; ayrı yargı yerlerince değerlendirilerek sonuçlandırılması gereken söz konusu işlemlere karşı aynı dilekçeyle dava açılmasına olanak bulunmadığından 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planına karşı Danıştay'da, 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı, 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına karşı İdare Mahkemesinde olmak üzere ayrı dava açılmakta serbest olmak üzere dava dilekçesinin reddine karar verilmiş, bu kararın davacılar vekiline tebliği üzerine 08/01/2021 tarihinde İdare Mahkemesi kaydına giren yenileme dilekçesi ile Zonguldak-Bartın-Karabük Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.
… İdare Mahkemesince … tarih ve E:… , K:… sayılı; davanın görev yönünden reddine ve dosyanın Danıştay'a gönderilmesine ilişkin kararı üzerine dosyanın Danıştay Altıncı Dairesinde esas kaydının yapıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu belirtilmiş, aynı maddenin 4. fıkrasında; "İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmüne, aynı Kanun'un, "Üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinde ise; "1. İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. 2. Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. 3. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının işlem tarihindeki halinde; "Nazım İmar Planı", varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları, göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan; "Uygulama İmar Planı" ise, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan, olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un, "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ise; "İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar." hükmünü içermektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen imar mevzuatı ve 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi ile üst makamlara başvurmayı düzenleyen 11. maddesi birlikte değerlendirildiğinde, imar planlarına karşı, bir aylık askı süresi içinde 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi kapsamında başvuruda bulunulması ve bu başvuruya idari dava açma süresinin başlangıç tarihi olan son ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde cevap verilmeyerek isteğin reddedilmiş sayılması halinde, bu tarihi takip eden altmış günlük dava açma süresi içinde veya son ilan tarihini izleyen altmış gün içinde cevap verilmek suretiyle isteğin reddedilmesi halinde bu cevap tarihinden itibaren altmış günlük dava açma süresi içinde idari dava açılabileceği; imar planlarına askı süresi içinde bir itirazda bulunulmamış ise, davanın, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca imar planının son ilan tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde açılması gerektiği, ancak bu süreler içerisinde dava açılmamış olması halinde imar planının uygulanmaya konulması ile birlikte uygulama işlemi üzerine işlem ile birlikte imar planına veya doğrudan işlemin dayanağı olan imar planına karşı yeniden dava açma hakkının bulunduğu ve bu aşamada dava açma süresinin uygulama işleminin süresine tâbi olduğu hususlarında tartışma bulunmamaktadır.
Yargısal içtihatlarda, imar planları, ilanı gereken genel düzenleyici işlem olarak kabul edilmiş olduğundan, uygulama işlemi olduğu öne sürülerek işlemin dayanağı imar planının iptalinin istenilmesi halinde planların uygulama işlemlerinin kapsamının ve buna göre de dava açma sürelerinin belirlenmesi gerekmektedir.
Çevre düzeni planları, ülke ve bölge plan kararlarına uygun olarak konut, sanayi, tarım, turizm, ulaşım gibi yerleşim ve arazi kullanım kararlarını belirleyen planlar olup; bu planlar ile belirlenen ana kararların alt ölçekli imar planları olmaksızın uygulamaya geçirilmesi mümkün değildir.
Planlama sürecinde de nazım imar planının öncelikle yapılarak çevre düzeni planı ile uyumlu hazırlanmak suretiyle arazinin genel kullanış biçimi, nüfus yoğunluğu, yapı yoğunluğu, ulaşım gibi konular belirlenecektir. Akabinde ise nazım imar planı esaslarına göre uygulama imar planlarının hazırlanması gerekmektedir.
İmar planları arasındaki bu hiyerarşik ilişki, diğer düzenleyici işlemlerden farklı olup; alt ölçekli planların, üst ölçekli planların uygulanması amacıyla tesis edildiği açıktır.
Bu hususlar dikkate alındığında; alt ölçekli planların (düzenleyici işlem olmakla birlikte), üst ölçekli planların uygulama işlemi niteliğinde olduğu, uygulama imar planı yapıldıktan sonra nazım imar planına ve daha üst ölçekli planlara, nazım imar planı yapıldıktan sonra ise bu plan ile birlikte veya ayrıca üst ölçekli planlara karşı iptal davası açılabileceği sonucuna varılmaktadır.
Aksi halde, alt ölçekli imar planlarının çevre düzeni planına uygun tesis edilmiş olması durumunda, uygulama programlarını doğrudan etkilemesine karşın, bu planların iptali için açılan davalarda işin esasının incelenmesi suretiyle yargısal denetim yapılamayacaktır.
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde uyuşmazlık incelendiğinde, davacılar tarafından, davanın, Kozlu Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararlarıyla onaylanan, 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planına ilan-askı sürecinde, 18/08/2020 tarihinde yapılan itirazın, 11/09/2020 tarihli Belediye Meclisi kararıyla reddi üzerine temyizen incelenen davanın açıldığı belirtilmekte ise de; Kozlu Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararlarıyla onaylanan, 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planına ilişkin ilan-askı tutanakları ile 11/09/2020 tarihli olduğu belirtilen bila sayılı Belediye Meclisi kararının dava dosyasında bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, Dairece, yapılacak ara kararı ile, Kozlu Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararlarıyla onaylanan, 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planına ilişkin ilan-askı tutanakları ile 11/09/2020 tarihli olduğu belirtilen bila sayılı Belediye Meclisi kararı Kozlu Belediye Başkanlığından temin edildikten sonra, Zonguldak-Bartın-Karabük Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının iptali istemiyle açılan bu davanın, anılan revizyon imar planlarına yönelik dava açma süresi içerisinde açılıp açılmadığının tespit edilmesi, revizyon imar planlarına yönelik dava açma süresi içerisinde açıldığının anlaşılması durumunda ise, davanın süresi içerisinde açıldığı kabul edilerek, esası incelenmek suretiyle uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki Daire kararında usul kurallarına uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz istemlerinin KABULÜNE;
2. Davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 07/12/2021 tarih ve E:2021/2472, K:2021/13377 sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yukarıda belirtilen hususlar araştırıldıktan sonra, uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Danıştay Altıncı Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 13/10/2022 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka aykırı bulunmadığı, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz istemlerinin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.