T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/8768
Karar No : 2023/6754
TEMYİZ EDEN : 1-(DAVALI) … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL)
… Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Odası (… Şubesi)
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara ili, Çankaya ilçesi, … Mahallesi … ada, …parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda 1/5000 nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin kabul edilmesine ilişkin Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan rapor ve dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden; alanda yapılan önceki 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine ilişkin Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istemiyle açılan davalarda dava konusu işlemin iptali yolunda … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, …İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın da … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile reddedildiği, bahsi geçen iptal kararlarında taşınmazın ticaret alanı olarak planlanması ihtiyacı bulunmadığı gerekçesine yer verildiği, anılan yargı kararlarının yerine getirilmesi amacıyla onaylanan dava konusu belediye meclisi kararında ise taşınmazın kullanım kararının aynen korunduğu, iptaline karar verilen imar planından farklı olarak yalnızca plan notlarında değişiklik yapılması nedeniyle yargı kararlarının uygulandığından söz edilemeyeceği neticesine varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: …Belediye Başkanlığının istinaf başvurusunun kabulü ile dava konusu işlemin tesisinde bir etkisi bulunmayan anılan idarenin hasım mevkiinden çıkarılmasına, … Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve … Kooperatiflerinin istinaf başvuruları yönünden ise; başvuruya konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
… Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; Davacı mesek odasının davayı açmakta meşru ve güncel bir menfaati bulunmadığından davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının yargı merciince iptaline karar verilmesi üzerine emsal artışı yapılmasına yönelik plan notlarının kaldırılarak iptal kararlarının gereklerinin yerine getirildiği, dava konusu işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı, bu nedenle dava konusu işlemin iptali yolundaki kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.
… Kooperatifleri … Genel Müdürlüğü tarafından; Kooperatif ve iştiraklerinin 6 ayrı binada parçalı şekilde faaliyet sunduğu, bu yapıların tek çatı altında toplaması adına dava konusu imar planı değişikliklerine ihtiyaç duyulduğu, taşınmazın İmar İdare Heyetinin … tarih ve … sayılı kararıyla E:2.00 konut alanı olarak planlandığı ancak yapı kullanma izninde ve fiili durumunda hizmet binası, dükkan vb. kullanım kararları içerdiği, diğer bir deyişle fiilen konut olarak kullanılmadığı, yeni planın da bu kullanım kararını getirdiği gözetildiğinde mevcut trafik yoğunluğuna bir etkisinin olmayacağı, bununla birlikte, imar durum belgesi düzenlenmesi talebinde bulunulması üzerine, Çankaya Belediyesince Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'ndan görüş talep edildiği, Bakanlık görüşünde, parselde yapılaşma koşullarının tanımsız kalması nedeniyle yapı kullanma izni düzenlenemediği cevabının verildiği, dolayısıyla uyuşmazlık konusu plan değişikliğinin teknik bir zorunluluktan kaynaklandığı, yargı kararlarıyla iptaline karar verilen 27/11/2016 tarihli planda 21.000 m2 olan inşaat alanının, emsal harici plan notlarının iptali ile onaylanan dava konusu nazım ve uygulama imar planı değişiklikleri sonrasında 16.500 m2'ye düşürüldüğü, bu haliyle iptal gerekçesinin gereklerinin yerine getirildiği, uyuşmazlığa konu plan değişikliklerinin onaylanması üzerine yüklenici firma tarafından inşaatın rantabl olmadığı gerekçe gösterilerek sözleşmenin feshedildiği, kiracı konumunda olan Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT)'den kurum görüşü alınması ve eşdeğer alan ayrılması gerekmediği, ayrıca TRT tarafından taşınmazın 2020 yılında tahliye edilebileceğinin bildirildiği, dava konusu işlemin iptali yolundaki kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Mülkiyeti Tarım Kredi Kooperatifleri'ne ait olan ve üzerinde Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği binası ve TRT Arı-Orkut Stüdyolarının yer aldığı … ada, … parsel sayılı 8.285 m2 yüz ölçümlü dava konusu taşınmaz, İmar İdare Heyetinin … tarih ve … sayılı kararıyla E:2.00 konut alanı olarak planlanmıştır. Taşınmazın üzerindeki yapıların, dükkan, sinema, okul, büro, düğün salonu ve tiyatro amaçlı kullanımına ilişkin olarak 16/06/1969 tarihli yapı kullanma izni düzenlenmiştir.
Orkut Stüdyosu olarak kullanılan alan 1971 yılında, Arı Stüdyosu olarak kullanılan alan ise 1985 yılında, malik Tarım Kredi Kooperatifleri ile TRT arasında imzalanan kira sözleşmesi kapsamında kiralanmış olup sözleşmenin, sona erdiğine ilişkin herhangi bir bilgi belge ve iddia ileri sürülmediği görüldüğünden kira akdinin güncel olduğu anlaşılmıştır.
26/02/2016 tarihinde, Mimarlar Odası tarafından, TRT Arı-Orkut Stüdyolarının korunacak eser olarak tespit ve tescili için Ankara Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kuruluna yapılan başvuru, dava konusu parselde bulunan yapıların 2863 sayılı Kanunun 6. maddesi kapsamında bulunması gereken nitelikleri taşımadığından bahisle … tarih ve …sayılı karar ile reddedilmiştir. Mimarlar Odası tarafından, bahsi geçen ret kararının iptali istemiyle … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davada verilen yürütmenin durdurulması isteminin kabulü yolundaki kararının uygulanması amacıyla, Ankara I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve …sayılı kararı ile davaya konu taşınmaz üzerindeki yapılar 2863 sayılı Kanun kapsamında korunması gereken 1. grup kültür varlığı olarak tescil edilmiş ise de … İdare Mahkemesince taşınmazın kültür varlığı olarak tescilini gerektirecek nitelikleri haiz olmadığı gerekçesiyle davanın reddi yolunda verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusu …Bölge İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile reddedilerek kesinleşmiş olup dosya kapsamından taşınmazın güncel tescil durumu hakkında yeterli bilgiye ulaşılamamaktadır.
Tarım Kredi Kooperatifleri ve …İnşaat Taah. Pet. Mad. Gıda. Nak. İç ve Dış Tic. A.Ş. tarafından, … tarih ve … sayılı dilekçeyle sunulan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği teklifi ile söz konusu parselin ticaret alanı olarak planlanması ve E:2.50, Yençok:Serbest yapılaşma koşulları getirilmesi talep edilmiştir. Anılan plan değişikliği teklifine ilişkin olarak hazırlanan plan notları ise şu şekildedir:
" 1. Ticaret alanında iş merkezleri, ofis-büro, çarşı, çok katlı mağazalar, kamu veya özel katlı otaparklar, alışveriş merkezleri, rezidans, otel ve diğer konaklama tesisleri, sinema, tiyatro, müze, kütüphane, sergi salonu gibi sosyal ve kültürel tesisler, lokanta, restoran, gazino, düğün salonu gibi eğlenceye yönelik birimler, yönetim binaları, katlı otopark, banka, finans kurumlan, yurt, kurs, dershane, özel eğitim ve özel sağlık tesisleri gibi ticaret ve hizmetler sektörüne ilişkin yapılar yapılabilir.
2. Ticaret alanında E:2.00 ve Yençok:Serbest olacaktır.
3. Planda gösterilen yapı yaklaşma sınırları dışında yapı yapılamaz, ancak imar cephesi ile yapı yaklaşma sınırı arasında kalan alanda otopark, rampa, merdiven, taşıt ve yaya giriş çıkışları için düzenleme yapılabilir. Zemin katlar +1.50/-1.50 metrede tesis edilebilir.
4. 0.00 Kotu yüksek yoldan verilecektir. Bu yolun en üst noktasına isabet eden bordür kotu 0,00 kotu olarak kabul edilecektir. 0.00 kotu altında açığa çıkan katlar emsal harici olup, parsel sınırına kadar ticari amaçla kullanılabilir.
5. Bodrum ve zemin ve normal katlardaki kat yükseklikleri ihtiyaçlar çerçevesinde bir ölçü sınırlamasına bağlı kalınmadan mimari proje aşamasında belirlenecektir.
6. Parselde TAKS ve blok boyu sınırlaması olmayacaktır.
7. Bu parselde inşa edilecek yapılarda, bina giriş holleri ve koridorlar, bina yönetimi toplantı salonu, güvenlik odası, ısı merkezi, tesisat şaftları, tesisat katları, teknik hacimler, genel merdivenler ve bu merdivenlere ait sahanlıklar ile kat holleri, kat koridorları, yangın merdivenleri, yangın çıkış koridorları, yangın holleri, balkonlar, çöp toplama odaları, kolonatlar, arkatlar, kolonatlı giriş saçakları, açık yüzme ve süs havuzları, iç bahçeler, kat bahçeleri ve teras bahçeleri emsale dahil değildir.
8. Zemin altı ve üzerinde parsellerin ihtiyacına cevap verecek nitelikte sosyal tesisler düzenlenebilir, bu alanlar, toplam emsale esas inşaat alanının %7'sini geçmemek koşulu ile emsal İnşaat alanının dışındadır, sosyal tesis yapılarında spa, sauna, hamamı, jimnastik salonu, açık-kapalı yüzme havuzu, kuaför, mescit, kafeterya, kafe, çamaşırhane, toplantı salonu, yemekhane vb. fonksiyonlar yer alabilir. Bu alanlar emsale dahil edilmeksizin, mimari projede belirlenir, ancak bağımsız bölüm numarası alamaz.
9. Kitleler arasında H/2 ya da parsel çevresindeki yollardan minimum çekme mesafesi şartı aranmaz.
10. Yollara bakan cephelerde asgari 5.00 metre mesafe bırakılmak suretiyle tevsii kotları altında kapalı otoparklar yapılabilir."
Bahsedilen 1/5.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği teklifi, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile E:2.00 olacak şekilde yapı yoğunluğu korunmak suretiyle tadilen onaylanmış, teklif edilen plan notları aynen kabul edilmiştir.
Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararına karşı; Mimarlar Odası tarafından açılan davada, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ve aynı belediye meclisi kararının iptali istemiyle Şehir Plancıları Odası tarafından açılan davada, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Anılan iptal kararlarının uygulanmasını teminen, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklikleri onaylanmıştır. Belirtilen karar ile taşınmazın kullanım kararı ticaret alanı, yapılaşma koşulları ise E:2.00 olacak şekilde planlanmış, emsal harici alanlara ilişkin plan notları iptal edilerek plan değişiklikleri tadilen kabul edilmiştir. Bahsi geçen belediye meclisi ile kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planı notları şu şekildedir:
"1.Ticaret alanında iş merkezleri, ofis-büro, çarşı, çok katlı mağazalar, kamu veya özel katlı otoparklar, alışveriş merkezleri, konaklama tesisleri, sinema, tiyatro, müze, kütüphane, sergi salonu gibi sosyal ve kültürel tesisler, lokanta, restoran, gazino, düğün salonu gibi eğlenceye yönelik birimler, ilgili kamu kurumunun belirlediği standardartları sağlamak ve uygun görüş alınmak kaydıyla özel sağlık ve özel eğitim tesisleri, ticaret ve hizmet sektörüne ilişkin yapılar yapılabilir.
2.Ticaret alanında E:2 ve Yençok:serbest olacaktır.
3.Parselde birden fazla yapı yapılabilir.
4.Ankara Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazı ile onaylanan imara esas jeolojiik ve jeoteknik etüd raporu sonuç ve önerileri kısmında belirtilen esaslara uyulacaktır.
5.Parsel bazında sondajlı ve laboratuar deneylerine dayalı jeoteknik etüd hazırlanarak bu rapora dayalı projelendirme yapılmadan inşaat ruhsatı verilemez.
6.Planda belirtilmeyen hususlarda yürürlükteki imar yönetmeliği hükümleri geçerlidir."
1/1000 ölçekli uygulama imar planı notları ise;
1.Ticaret alanında iş merkezleri, ofis-büro, çarşı, çok katlı mağazalar, kamu veya öze katlı otoparklar, alışveriş merkezleri, konaklama tesisleri, sinema, tiyatro, müze, kütüphane, sergi salonu gibi sosyal ve kültürel tesisler, lokanta, restoran, gazino, düğün salonu gibi eğlenceye yönelik birimler, ilgili kamu kurumunun belirlediği standardartları sağlamak ve uygun görüş alınmak kaydıyla özel sağlık ve özel eğitim tesisleri, ticaret ve hizmet sektörüne ilişkin yapılar yapılabilir.
2.Ticaret alanında E:2 ve Yençok:serbest olacaktır.
3.Planda gösterilen yapı yaklaşma sınırları dışında yapı yapılamaz. ancak parsel sınırı ile yapı yaklaşma sınırı arasında kalan alanda otopark, rampa, merdiven, taşıt ve yaya giriş çıkışları için düzenleme yapılabilir. Zemin katlar 4*1,50 metrede tesis edilebilir.
4.Kitleler arasında h/2 ya da parsel çevresindeki yollardan minimum çekme mesafesi aranmaz.
5.Parselde birden fazla yapı yapılabilir.
6.Ankara Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazı ile onaylanan imara esas jeolojik ve jeoteknik etüd raporu sonuç ve öneriler kısmında belirtilen esaslara uyulacaktır.
7.Parsel bazında sondajlı ve laboratuar deneylerine dayalı jeoteknik etüd hazırlanarak bu rapora dayalı projelendirme yapılmadan inşaat ruhsatı verilemez.
8.Planda belirtilmeyen hususlarda yürülükteki imar yönetmeliği hükümleri geçerlidir." hükümlerine yer verilmiştir.
Bunun üzerine, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanunun 6. maddesinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmıştır. Anılan Kanunun 8. maddesinde ise alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.
14/06/2014 tarihinde 29030 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinde; nazım imar planının, mevcut ise çevre düzeni planının genel ilke, hedef ve kararlarına uygun olarak, arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, çeşitli kentsel ve kırsal yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/5.000 ölçekte, büyükşehir belediyelerinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte, onaylı halihazır haritalar üzerine, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan plan olduğu tanımına yer verilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin "Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6. maddesinde; "(1) Mekânsal planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planları, Çevre Düzeni Planları ve İmar Planları olarak hazırlanır. Buna göre planlama kademeleri, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından oluşur. (2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. (3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. (...)'' hükmüne, "Genel planlama esasları" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğe göre hazırlanacak her tür ve ölçekteki mekânsal planlar aşağıda yer alan planlama ilke ve esaslarına, planların hazırlanması ile ilgili standartlara, gösterim tekniklerine ve tanımlara uygun olarak yapılır: a) Planlar, kamu yararı amacıyla yapılır. b) Planlar; pafta, gösterim, plan notları ve plan raporu ile bir bütündür. c) Planlar, kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla alt kademedeki planları yönlendirir. ç) Üst kademe planlar, alt kademesindeki planlara mekânsal nitelikte hedef koyan, yol gösteren ve ilke belirleyen plandır. d) Mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ile nazım imar planları üzerinden ölçü alınarak uygulama yapılamaz. e) Planlar, diğer kademedeki planların büyütülmesi veya küçültülmesi yolu ile elde edilemez. f) Doğal, tarihi ve kültürel değerlerinin koruma ve kullanma dengesinin sağlanması esastır. g) Yapıların ve çevrenin kalitesinin artırılması için planlarda gerekli sağlıklaştırma ile ilgili kararlara yer verilir. (...) i) Planlama süreci; araştırmaların yapılması, sorunların ortaya konulması, veri ve bilgi toplama ile ilgili analiz aşaması; bilgilerin biraraya getirilmesi, birleştirilmesi ve sonuçların değerlendirilmesi ile ilgili sentez aşaması ve plan kararlarının oluşturulması aşamalarından oluşur. j) Planların hazırlanmasında plan türüne göre katılım sağlanmak üzere anket, kamuoyu yoklaması ve araştırması, toplantı, çalıştay, internet ortamında duyuru ve bilgilendirme gibi yöntemler kullanılarak kurum ve kuruluşlar ile ilgili tarafların görüşlerinin alınması esastır.(...)" düzenlemesine, "Araştırma ve analiz" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında, "Mekânsal planların, plan değişiklilerinin, revizyon ve ilavelerin hazırlanması sürecinde, kamu kurum ve kuruluşları veya plan müelliflerince planın türüne ve kademesine göre bu Yönetmelikte genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veri, görüş ve öneriler elde edilerek gerekli analiz, etüt, araştırma ve çalışmalar yapılır.
" hükmüne, "Plan raporu" başlıklı 9. maddesinde, "(1) Mekânsal planlara ilişkin, kendi kademesine göre ve yapılış amacının gerektirdiği açıklamaları içeren bir plan raporu hazırlanır. (2) Plan raporunda, planın türü, ölçeği, kapsamı ve özelliğine göre; vizyon, amaç, hedefler ve stratejiler belirlenerek, koruma-kullanma esasları, alan kullanım kararları, yoğunluk ve yapılaşmaya ilişkin konularda planlama esasları ve uygulama ilkeleri, eylem planları, açık ve yeşil alan sistemi, ulaşım, erişilebilirlik ve mekânın etkin kullanılması, gerektiğinde koruma, sağlıklaştırma ve yenileme program,alan ve projelerinin etaplama esasları, alan kullanım dağılımı tablosu gibi hususlarda açıklamalara yer verilir. (3) Planların araştırma aşamasında yapılan çalışmalarda elde edilen bilgi, belge ve sonuçlar ayrı raporlar halinde sunulabilir. (4) Plan değişikliklerinde, değişiklik gerekçesi ve yapılan gereklilik analizlerini ayrıntılı açıklayan plan raporu hazırlanması zorunludur. (5) İmar planlarında, bu Yönetmelikte tanımlanan veya plan gösteriminde bulunan kullanımlardan birden fazla mekânsal kullanımın aynı alanda bir arada bulunması durumunda uygulamaya yönelik alan kullanım oranları, otopark, yeşil alan ve benzeri sosyal ve teknik altyapı kullanımlarına ilişkin detaylar ile gerektiğinde bağımsız bölüm sayısı, plan raporu ve plan notlarında ayrıntılı olarak açıklanır.
" düzenlemesine, "Veri yapısı ve analizler" başlıklı 17. maddesinin 1.fıkrasında, "Mekânsal strateji planlarının hazırlanması sürecinde, aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konular ile diğer konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında etüt ve analizler yapılır: (...) c) Yerleşmeler sistemi ve şehirleşme; yerleşme kademelenmesi, yerleşmeler arası ilişkiler, yerleşme büyüklükleri, nüfus değişimleri ve demografik eğilimler, yerleşmelerin sosyal yapıları, uzmanlaşma alanları, odak noktaları, kentsel dönüşüm odakları, cazibe merkezleri, konut stratejileri, yeni kentler, kır kent ilişkisi ve kent-bölgeler ve benzer konular.(...)" hükmüne, "Nazım imar planı" başlıklı 23. maddesinin 6. fıkrasında ise "Nazım imar planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında analiz,etüt ve araştırmalar yapılır: (...) k) Demografik yapı ve nüfusun demografik özellikleri (yaş,cinsiyet,çalışma,eğitim, medeni hal)" hükmüne yer verildiği görülmektedir.
… tarih ve …sayılı kararı ile kabul edilen 1/25.000 ölçekli Başkent Ankara Nazım İmar Planının "Stratejik Alt Merkezler(SM)" başlıklı B.3.2. sayılı maddesinde "Kentin konut alanları ile iç içe ve merkezi iş alanı dışında yoğunlaşan ticari işlevlerin bulunduğu alanları kapsar. İkincil nitelikli merkezi iş alanları olan ve daha çok konut alanlarının gelişmesi sürecinde yol boyu ve/veya kendi içinde yoğunlaşıp dönüşerek oluşan bu tür merkezler, merkezi iş alanı ile yoğun ilişki ve işbölümü içinde işleyen bir sistemin parçalarıdır. (...) “stratejik alt merkezler”in; bulunduğu bölgenin hizmetlerini karşılaması, yakın çevresinin dönüşümüne-gelişimine yönelik katkılar sağlaması ve merkezi iş alanı ile “takımyıldız” biçiminde ilişkilenmesi sağlanacaktır. (...) Planda önerileri stratejik alt merkezler olan; * Bahçelievler, * Demetevler, * Çayyolu 8. Cad., * Turan Güneş, Or-An, *Batıkent, * Eryaman-Göksu, * Pursaklar-Saray, * Siteler, * Hatip Çayı-Mamak, * Nato yolu, * Beytepe ,*Tuluntaş, * Sincan Saraycık, * Etlik Cad.- Ovacık, * Susuz-Yuva'nın, merkezi iş alanı ile bütünleşen, merkezi iş alanının bazı işlevlerini yüklenip bazı konularda uzmanlaşan, perakende ticaret işlevlerini aşarak, merkezi iş alanına takımyıldız gibi bağlanan özel merkezler olarak planlanması esastır. Bu merkezlerden meskun alanlar içindeki Demetevler benzeri örneklerin, bulunduğu bölgedeki dönüşümü tetikleyip, yapılacak afet ve yaşayanların yaşam kalitesini arttırma amaçlı kentsel dönüşüm projeleri ile bütünleşen bir nitelik taşıması sağlanacaktır." hükmüne, "Konut Alanlarında, Koruma, İyileştirme, Dönüşüm ve Gelişme Stratejileri" bölümününde yer alan "Korunan Alanlar" başlıklı kısmın 1 sayılı bendinde; "K ile gösterilen yoğunluk ve yapı düzeni korunacak yerleşme alanları, planlı gelişen bölgeler olup, bu alanlarda, imar planındaki yoğunluk ve yapı düzeni korunacaktır. Bu alanlarda sosyal ve teknik altyapı ve fiziki çevreyi iyileştirmek amacı dışında plan revizyonu ve değişikliği yapılamaz." kuralına, "Meskun (Düzenli) Konut Alanları" başlıklı B.2.1.1. sayılı maddesinde; "Düzenli Konut Alanları 1957 yılı onanlı imar planı ve diğer onanlı yerel imar planlarına göre yapılaşmaları tamamlanarak iskan edilen bölgelerdir. Bu alanlarda onanlı 1957 Yücel-Uybadin imar planı, yerel imar planları, imar planı değişiklikleri ve Bölge Kat Nizamı planı hükümleri geçerlidir. Onanlı imar planları ile getirilen koşullar dışında Düzenli Konut Alanlarında tek parselde ve birleştirilmiş parsellerde yapı ve nülus yoğunluğunu arttıracak inşaat alanı ve kat adedi değişiklikleri yapılmayacaktır." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlığın plan değişikliği ile getirilen kullanım kararına ilişkin kısmı yönünden;
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerine göre, alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, kararlarına uyumlu olması gerektiğine kuşku bulunmamaktadır.
Planların kademeli birlikteliği ilkesi çerçevesinde her alt ölçekli planlama kademesinin bir üst ölçeğin ana kararlarını korumakla birlikte üst ölçektekinden daha fazla bilgi ve ayrıntı içermesi gerekir. Bu nedenle, nazım imar planları çevre düzeni planlarının, uygulama imar planları da nazım imar planlarının, büyütülmüş kopyaları olmayıp ölçeğine göre imar planlarının, soyuttan somuta inen plan kararlarının alındığı farklı özellikleri ve ayırıntıları içeren belgeler olduğu bilinmektedir.
Alt ölçekli planları denetleyen, yönlendiren ve esneklik çerçevesini çizen üst ölçekli planlar, kentin ana gelişme kararlarını ve arazi parçalarının kullanış biçimlerini ilke düzeyinde veren belgelerdir. Üst ölçekli plan niteliğinde olan çevre düzeni planında da bölgesel nitelikte genel arazi kullanım kararları getirilmekte ve getirilen bu kararlar çevre kirliliğinin oluşmadan önce önlenebilmesi ve sağlıklı bir çevrenin oluşturulmasına yönelik hedef, ilke, strateji ve politikaları sağlayacak nitelikte olmaktadır.
Dava konusu 1/5.000 ölçekli nazım imar planının hukuka uygunluk denetimi yapılırken; 1/25.000 ölçekli nazım imar planı bulunmasına karşın 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının bulunmaması (hiç onaylanmamış olması, ilgili idaresince onaylandıktan sonra iptal edilmesi, geri alınması ya da dava konusu edilmesi üzerine yargı merciince iptaline karar verilmesi) halinde, 1/100.000 ölçekli plan kararlarına uygunluk bakımından inceleme yapılamayacağı açıktır. Bu durumda, 1/25.000 ölçekli nazım imar planı, 1/5000 ölçekli nazım imar planı bakımından üst derecedeki plan olarak kabul edilerek planların kademeli birlikteliği ilkesi uyarınca mekansal kullanım kararları ve plan notlarının üst ölçekli plana uygunluğu denetlenmelidir.
Bununla birlikte, dava konusu işlemden sonra tesis edilen ve uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu Ankara ilinin bütünü için hazırlanarak Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanan 1/100.000 ölçekli 2038 Ankara Çevre Düzeni Planının tamamına karşı TMMOB Peyzaj Mimarları Odası, TMMOB Mimarlar Odası ve TMMOB Şehir Plancıları Odası tarafından açılan davada, dava konusu edilen işlemin iptali yolunda … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karar, istinaf yoluna başvurulmadan kesinleştiğinden ve anılan iptal kararı sonrasında 1/100.000 ölçekli yeni bir çevre düzeni planı onaylanmadığından taşınmazın bulunduğu alanda sonradan yürürlüğe girmiş geçerli bir 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı da bulunmadığı, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı bakımından üst kademeli tek planın Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/25.000 ölçekli Başkent Ankara Nazım İmar Planı olduğu, bu kapsamda, taşınmazda getirilen kullanım kararlarının ve plan notlarının plan hiyerarşisi bakımından uygunluk değerlendirmesinde 1/25.000 ölçekli Başkent Ankara Nazım İmar Planının esas alınacağı anlaşılmaktadır.
Dava konusu taşınmaz, İmar İdare Heyetinin … tarih ve … sayılı kararıyla konut alanı, 16/02/2007 tarihli 1/25.000 ölçekli Başkent Ankara Nazım İmar Planında ise K notasyonuyla gösterilen korunan alanlar kapsamında yüksek yoğunluklu meskun (düzenli) konut alanı olarak planlanmıştır. Bu kapsamda, uyuşmazlığa konu 12/09/2018 tarihli 1/5.000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yapılmadan önce alt ve üst ölçekli plan kararlarının birbiriyle uyumlu olduğu görülmektedir.
Yukarıda yer verilen 1/25.000 ölçekli nazım imar planı hükümleri uyarınca, taşınmazın, 1957 yılı onanlı imar planı ve diğer onanlı yerel imar planlarına göre yapılaşmaları tamamlanarak iskan edilen bölgelerden olduğu, bu alanda mer'i imar planları ile getirilen koşullar dışında tek parselde ve birleştirilmiş parsellerde yapı ve nüfus yoğunluğunu arttıracak, inşaat alanı ve kat adedi değişikliklerinin yapılamayacağı, imar planındaki yoğunluk ve yapı düzeninin korunacağı ve sosyal ve teknik altyapı ve fiziki çevreyi iyileştirmek amacı dışında plan revizyonu ve değişikliği yapılamayacağı açıktır.
Dava konusu imar planı değişikliği ile; üst kademedeki 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ve hükümlerine aykırı biçimde ticaret alanı kullanımı getirildiği görüldüğünden dava konusu nazım imar planı değişikliğinin planların kademeli birliktelik ilkesine ve imar mevzuatına aykırı olduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan, yukarıda yer verilen 1/25.000 ölçekli plan notlarında parsel bazlı ve parçacıl plan değişikliği yapılamayacağı belirtildiğinden; tek parsele ilişkin olarak kullanım kararı ve yapılaşma kriteri getiren uyuşmazlık konusu plan değişikliğinin üst ölçekli plan notlarına, planların kademeli birliktelik ilkesine ve imar mevzuatına aykırı olduğu, plan bütünselliğinden uzak ve parçacı bir planlama yaklaşımı benimsenmesi nedeniyle mevcut üst kademe 1/25.000 ölçekli nazım imar planı ve mevcut alt kademe 1/5000 ölçekli kat rejimi nazım imar planlarının ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü ve dengesini bozucu nitelik taşıdığı, kamu yararı amaçlı olmaksızın yapılan imar planı değişikliğinin teknik ve nesnel gerekçelere dayanmadığı, bir zorunluluktan kaynaklanmadığı, plan açıklama raporunda belirtilen gerekçenin ve malik talebinin de mevzuatın aradığı anlamda kamu yararını sağlamaya yönelik olmadığı değerlendirilmektedir.
Taşınmazın ticaret alanı olarak planlandığı Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararına karşı Mimarlar Odası tarafından açılan davada … İdare Mahkemesince dava konusu işlemin iptali yolunda verilen .. tarih ve E:…, K:… sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurularının reddine yönelik … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı, Dairemizin 21/09/2023 tarih ve E:2019/16542, K:2023/6752 sayılı kararı ile değişik gerekçeli olarak onanarak kesinleşmiştir. Aynı işleme karşı Şehir Plancıları Odası tarafından açılan davada … İdare Mahkemesince dava konusu işlemin iptali yolunda verilen … tarih ve E:.., K:… sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı, Dairemizin 21/09/2023 tarih ve E:2019/16550, K:2023/6753 sayılı kararı ile değişik gerekçeli olarak onanarak kesinleşmiştir.
Bahsi geçen mahkemelerce verilen iptal kararlarını uygulayacak olan idarenin, iptal kararlarının gerekçelerini gözeterek yeniden planlama yapması gerekmektedir. Anılan iptal kararlarının, 1/25.000 ölçekli nazım imar planında konut alanı olarak planlanan taşınmazın alt kademedeki 1/5000 ölçekli nazım imar planında ticaret alanı olarak planlanmasının üst ölçekli imar planına ve plan notlarına aykırı olduğu gerekçesine yer vermesine karşın bu iptal kararlarının uygulanması amacıyla yapıldığı belirtilen bakılan uyuşmazlığa konu plan değişikliklerinde de taşınmazın iptal kararı gerekçelerine aykırı olarak ticaret alanı olarak planlandığı görülmektedir. Bu durumda, davalı idare tarafından, yukarıda yer verilen iptal kararlarının gereklerinin yerine getirilmediği değerlendirilmiştir.
Bu kapsamda, hukuka uyarlık bulunmadığı tespit edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planına dayanılarak onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planının da hukuka aykırı olduğu açıktır.
Uyuşmazlığın plan notlarına yönelik kısmına gelince:
İmar mevzuatı uyarınca, imar planı, plan notları ve açıklama raporunun bir bütün olduğu göz önünde bulundurulduğunda; taşınmazın bulunduğu alanda yürürlükte olan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planında değişiklik yapılmasına ilişkin Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararında hukuka uyarlık bulunmadığı neticesine varıldığından aynı belediye meclisi kararı ile kabul edilen ve plan paftasının bütünleyicisi olan plan notlarında da hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen idare mahkemesi kararına karşı ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve ... Kooperatifleri tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki kararda, kullanım kararı ve plan notları yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde sonucu itibariyle isabetsizlik bulunmamıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı ve davalı yanında müdahilin temyiz isteminin reddine,
2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kısmen reddi, kısmen kabulü yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın, istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 21/09/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.