T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/8930
Karar No : 2023/8576
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü - …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- …
2- …
3- …
VEKİLLERİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Davanın reddi yolunda verilen idare mahkemesi kararının bozulmasına ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin 12/09/2018 tarih ve E:2016/2198, K:2018/6732 sayılı kararına uyularak … İdare Mahkemesince, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Trabzon ili, Merkez ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın 47,13 m²'lik kısmının kamulaştırılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolları Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; davaya konu kamulaştırma işleminin dayanağı olan 1/1000 ölçekli uygulama ve 1/5000 ölçekli nazım imar planının onaylanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Trabzon Belediye Meclisi kararının iptali istemiyle TMMOB Şehir Plancıları Odası tarafından açılan davada, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile yapılaşma yoğunluğunun artırılması açısından imar mevzuatı, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına aykırı olduğu gerekçesiyle anılan imar planlarının iptaline karar verildiği, görülmekte olan davanın konusu olan kamulaştırma işleminin ise kamu yararı kararı kapsamında değil doğrudan imar planına dayanılarak yapılması nedeniyle işlemin dayanağı olan imar planlarının iptaline karar verilmesi neticesinde dava konusu işlemin de dayanaksız kaldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…'IN DÜŞÜNCESİ: Uyuşmazlıkta, Trabzon ili, Ortahisar ilçesi, … mahallesi, …ada, … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda, 1/1000 ve 1/5000 ölçekli nazım ve uygulama imar planlarının onaylanmasına ilişkin mülga Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile … tarih ve …sayılı kararının iptali istemiyle, davacıların bulunduğu parselde bağımsız bölüm maliki olan farklı şahıslar tarafından açılan davanın reddi yolundaki … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyiz edilmesi üzerine Dairemizce verilen 23/11/2023 tarih ve E:2022/7313, K:2023/8575 sayılı karar ile uyuşmazlığın Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararına ilişkin kısmının gerekçeli olarak onanmasına, Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararına ilişkin kısmı ile sonradan yürürlüğe giren (ve dava konusu olmayan) Ortahisar Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilerek Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmının bozulmasına karar verildiği görüldüğünden bakılan uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, yukarıda yer verilen bozma kararı üzerine, (görülmekte olan uyuşmazlık konusu kamulaştırma işleminin dayanağı olan) Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı hakkında verilecek ve doğrudan bakılmakta olan uyuşmazlığın sonucunu etkileyecek olan karar gözetilerek bu dava hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davaya konu kamulaştırma işleminin dayanağı olan 1/1000 ölçekli uygulama ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanmıştır.
Trabzon-Kireçhane İl Yolunun 0+587.00 - 0+598.00 kilometreleri arasında yol yapımı ve emniyet sahası olarak ihtiyaç duyulan Trabzon ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde ek kamulaştırma sahasına rastlayan taşınmaz mal için Karayolları 10. Bölge Müdürlüğünce yapılan kamulaştırma teklifi üzerine anılan kesime ait onaylı imar planı bulunduğu için kamu yararı kararı alınmasına gerek bulunmadığından, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 6. maddesinin son fıkrası uyarınca kamulaştırılmasına ilişkin Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolları Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi tesis edilmiştir.
Davacıların kat maliki olarak hissedarı oldukları Trabzon ili, Merkez ilçesi, … Mahallesi, …ada, … sayılı parsel sayılı 253,68 m² büyüklüğündeki taşınmazın 47,13 m²'lik kısmının da içinde bulunduğu … tarih ve …sayılı kamulaştırma işleminin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın; ''Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması'' başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” hükmüne,
'''Mülkiyet hakkı'' başlıklı 35. maddesinde; ''Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmüne,
''Kamulaştırma'' başlıklı 46. maddesinde; "Devlet ve kamu tüzelkişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme bağlanan artırım bedeli nakden ve peşin olarak ödenir. Kanunun taksitle ödemeyi öngörebileceği bu hallerde, taksitlendirme süresi beş yılı aşamaz; bu takdirde taksitler eşit olarak ödenir. İkinci fıkrada öngörülen taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ödenmemiş kamulaştırma bedellerinde kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, ''Kamulaştırma şartları'' başlıklı 3. maddesinin ilk fıkrasında; "İdareler, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler." hükmüne, aynı Kanunun "Onay mercii" başlıklı 6. maddesinin son fıkrasında; "Onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek yoktur. Bu durumlarda yetkili icra organınca kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren bir karar alınır." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kamulaştırma işlemi, düzenleyici bir işlem olan imar planının uygulanması niteliğinde olup, taşınmazların 1/1000 ölçekli imar planında ayrıldığı amaç doğrultusunda kamulaştırma yapılabilir.
2942 sayılı Kanunun 6. maddesinin son fıkrasında yer alan, onaylı imar plânına (...) göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek olmadığı (...) hükmünden de anlaşıldığı üzere, kamulaştırmaya ilişkin işlemlerin yürütülmesinde dikkate alınacak usul ve esaslar; imar plânı bulunan alanlarda yürütülecek olan kamulaştırma işlemleri ve imar plânı bulunmayan alanlarda yürütülecek olan kamulaştırma işlemleri bakımdan farklılık arz etmektedir.
İmar plânı bulunmayan alanlarda yürütülecek olan kamulaştırma işlemlerinde 2942 sayılı Kanun hükümleri uyarınca kamu yararı kararı alınması ve bu kararın onaylanması şeklinde işlemlerin tekemmül ettirilerek kamulaştırmanın gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
İmar plânı bulunan alanlarda ise, kamulaştırma işlemlerinin yürütülebilmesi planda gösterilen amaçlar ile planda yer alan veri ve notlar çerçevesinde mümkündür. Bu kapsamda, planlı alanlardaki kamulaştırmalarda, imar planının kendisinde kamu yararı bulunması nedeniyle, ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve bu kararın onaylanması usulünün izlenmesi gerekli değildir.
Uyuşmazlıkta, Trabzon ili, Ortahisar ilçesi, …mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda, 1/1000 ve 1/5000 ölçekli nazım ve uygulama imar planlarının onaylanmasına ilişkin mülga Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile … tarih ve … sayılı kararının iptali istemiyle, davacıların bulunduğu parselde bağımsız bölüm maliki olan farklı şahıslar tarafından, uyuşmazlık konusu taşınmazda yer alan binanın önünde bulunan yolun genişletilmesi nedeniyle binanın eskisi gibi kullanılamaz hale geldiği, binaya sıfır olacak şekilde yapılan yol nedeniyle araçlar geçerken sallantı oluştuğu, yol yapılırken malzeme yığılarak oluşturulan kot farkı nedeniyle binanın önemli bir kısmının yol kotu altında kaldığı, parselde binanın bulunduğu alanın imar planlarında yola rastlayan 47,13 m2'lik kısmının kamulaştırılmasına karar verildiği, bu kamulaştırma sonrasında arta kalan ve imar planlarında park alanı olarak gösterilen kısmın kullanılmasının mümkün olmayacağı, planlamanın mevcut yerleşimler gözetilerek yapılması mümkün olduğu halde yapılmaması nedeniyle kazanılmış haklarının ihlal edildiği, alanda yapılan yol genişletmesi çalışması nedeniyle oluşacak külfetin çevre parsel maliklerince birlikte karşılanması gerekirken yalnızca davacı parselinden karşılanmasının hakkaniyete aykırı olduğu iddialarıyla açılan davanın … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile reddine karar verilmiştir.
Anılan karara karşı yapılan temyiz başvurusu üzerine Dairemizce verilen 23/11/2023 tarih ve E:2022/7313, K:2023/8575 sayılı karar ile uyuşmazlığın Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararına ilişkin kısmının gerekçeli olarak onanmasına, Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararına ilişkin kısmı ile sonradan yürürlüğe giren (ve dava konusu olmayan) Ortahisar Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilerek Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmiştir.
Bu durumda, İdare Mahkemesince, yukarıda yer verilen bozma kararı üzerine, (görülmekte olan uyuşmazlık konusu kamulaştırma işleminin dayanağı olan) Trabzon Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı hakkında verilecek ve doğrudan bakılmakta olan uyuşmazlığın sonucunu etkileyecek olan karar gözetilerek bu dava hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, bakılan uyuşmazlıkta, … İdare Mahkemesince davanın reddi yolunda verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın temyiz edilmesi üzerine yapılan incelemede davacılar tarafından, uyuşmazlık konusu taşınmazın içinde bulunduğu alanda yapılan ve dava konusu işlemin dayanağı niteliğinde olan imar planının iptali istemi ile dava açıldığının ileri sürüldüğünün görülmesiyle, Dairemizin 15/11/2017 tarihli, E:2016/2198 sayılı ara kararı ile taraflardan, bu hususun açıklığa kavuşturulması istenilmiş olup davalı idare tarafından sunulan 08/02/2018 tarihli ara kararı cevabından dava konusu taşınmazın bulunduğu alanda yer alan imar planlarının iptali istemi ile TMMOB Şehir Plancıları Odası tarafından açılan davanın … İdare Mahkemesinin … tarihli, E:…, K:… sayılı kararı ile reddine karar verildiğinin bildirildiği, anılan kararın Dairemizin 12/09/2018 tarihli, E:2014/5564, K:2018/6731 sayılı kararı ile bozulduğu, bu nedenle, bakılmakta olan davada da uyuşmazlık konusu kamulaştırma işlemi hakkında, imar planlarına ilişkin davada verilen bozma kararı üzerine verilecek karar gözetilerek yeniden karar verilmesi gerektiği neticesine varıldığı gerekçesiyle Dairemizin 10/12/2015 tarih ve E:2016/2198, K:2018/6732 sayılı kararı ile bozulmasına karar verildiği görülmekte ise de TMMOB Şehir Plancıları Odası tarafından açılan davada, Dairemizce verilen bozma kararı üzerine davanın konusunun yalnızca imar planlarındaki yoğunluk değerlerine ilişkin olduğu ve bu nedenle görülmekte olan uyuşmazlığın çözümüne etkisi olmadığı anlaşıldığından TMMOB Şehir Plancıları Odası tarafından açılan anılan davanın sonucunun, bakılan davayı etkilemeyeceği neticesine varılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu …İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 23/11/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.