T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/9087
Karar No : 2023/6263
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …Valiliği
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- …Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- …Belediye Başkanlığı-…
DAVALI YANINDA MÜDAHİL : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 25/02/2020 tarih ve E:2019/13114, K:2020/2434 sayılı bozma kararına uyularak verilen …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Diyarbakır Valiliği tarafından, Diyarbakır ili, Bağlar ilçesi, …mevkii, …ada, …parsel sayılı taşınmazın malikince 1/1000 ölçekli uygulama imar planına karşı; parselde daha önce 3194 sayılı İmar Yasasının 15. ve 16.maddeleri uyarınca %40 oranında kesinti yapıldığından aynı parselde tekrar yeşil alan ve yol adı altında kesinti yapılmaması yönünde yapılan itirazın kabul edilmesine ilişkin …tarih ve …sayılı büyükşehir belediye meclisi kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; dosyanın ve yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu planların, plan değişikliği olmayıp plan revizyonu işlemi olduğu, plan revizyonunda parsel bazlı değil, bölgesel-bütüncül bazda sosyal ve teknik altyapı alanları hesaplamalarının yapılacağı, bu sebeple sosyal teknik altyapı alanı parsel bazında küçültülmüş olsa dahi bölgesel hesaplamaların dikkate alındığı, arazi kullanım kararları (konut dışı kentsel çalışma alanı (KDKÇA), park alanı, yol) açısından bir değişiklik yapılmadığı, daha önceden 15 metrelik yol ve yeşil alana göre 3194 sayılı İmar Yasasının 15. ve 16.maddelerine göre kesintisi yapılmış parselin eski kesintiye göre düzenlenmesinin uygun görüldüğü ve yolun sadece belli bir kısımda değil sürekliliği boyunca düzenleme yapıldığı, dava konusu planda nazım imar planında belirtilen fonksiyonların aynen korunduğu ve nazım imar plan kararlarını bozacak nitelikte bir değişiklik yapılmadığı anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : İmar mevzuatı uyarınca devamlılığı olan bir yolun daraltılamayacağı, dava konusu plan ile 20 metrelik yolun 15 metreye düşürülmesinin mevzuata aykırı olduğu, eksik inceleme sonucunda hatalı tespitler içeren bilirkişi raporuna göre verilen Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :
Davalı idareler tarafından; savunma verilmemiştir.
Davalı yanında müdahil tarafından; dava konusu plan kapsamında düzenlenen yolun daraltılmaması halinde ticari işletmesinin depo olarak kullandığı kısmının yolda kalacağı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Diyarbakır ili, Bağlar ilçesi, …mevkii, …ada, …sayılı parselin bulunduğu alan, …tarihli, …sayılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında "konut dışı kentsel çalışma alanı" ve "15 metrelik yol alanı"nda kalmaktadır.
Alanda, …tarihli, …sayılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı revizyonu ile …tarihli, …sayılı Bağlar Belediye Meclisi kararıyla kabul edilen ve …tarihli, …sayılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonu yapılmıştır. Dava konusu parsel bu planlarda "konut dışı kentsel çalışma alanı", "yeşil alan" ve "20 ve 15 metrelik yol alanı"nda kalmaktadır.
Anılan taşınmazın malikince 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonuna karşı; parselde daha önce 3194 sayılı İmar Yasasının 15. ve 16.maddeleri uyarınca %40 oranında kesinti yapıldığından aynı parselde tekrar yeşil alan ve yol adı altında kesinti yapılmaması yönünde yapılan itiraz, …tarih ve …sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile kabul edilmiştir.
Diyarbakır Valiliği tarafından, 1/1000 ölçekli uygulama imar planına …ada, …parsel sayılı taşınmazın maliki tarafından yapılan itirazın kabul edilerek planlamanın eski haline dönüştürüldüğü, bu durumun Plan Yapımına ait Esaslara Dair Yönetmeliğin 29 ve 30. maddelerine aykırı olduğu, nazım imar planının uygulanamaz hale geleceği, plansız yapılaşmaya sebep olunacağı iddialarıyla bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan halinde, nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin 3. maddesinde "Revizyon Planı: Her tür ve ölçekteki planın ihtiyaca cevap vermediği veya uygulamasının mümkün olmadığı veya sorun yarattığı durumlar ile üst ölçek plan kararlarına uygunluğun sağlanması amacıyla planın tamamının veya plan ana kararlarını etkileyecek bir kısmının yenilenmesi sonucu elde edilen plandır.", bu maddenin 6. fıkrasında ise "Plan Değişikliği: Plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, teknik ve sosyal donatı dengesini bozmayacak nitelikte, bilimsel, nesnel ve teknik gerekçelere dayanan, kamu yararının zorunlu kılması halinde yapılan plan düzenlemeleridir." şeklinde tanımlanmıştır.
Aynı Yönetmeliğin 16. maddesinde: "Hazırlanacak her ölçekteki imar planlarının yapım ve değişikliklerinde planlanan beldenin ve bölgenin şartları ile gelecekteki gereksinimleri gözönünde tutularak sosyal ve teknik donatı alanlarında EK-1 deki tabloda belirtilen asgari standartlara uyulur." denildikten sonra 17. maddesinde de: "Nazım planları üzerinde gösterilen teknik ve sosyal alt yapı alanlarının konum ile büyüklükleri toplam standartların altına düşülmemek şartı ile uygulama planlarında değiştirilebilir." 29.maddesinde; "İmar planında gösterilen yolların genişletme, daraltma ve güzergahına ait imar planı değişikliklerinde 1) Devamlığı olan bir yol belli bir kesimde daraltılamaz. 2) Yolların kaydırılmasında, mülkiyet ve yapılaşma durumu esas alınır. 3) İmar planlarındaki gelişme alanlarında (7,00) metreden dar yaya, (10,00) metreden dar trafik yolu açılamaz, meskun alanlarda mülkiyet ve yapılaşma durumlarının elverdiği ölçüde yukarıdaki standartlara uyulur. 4) İmar planı değişikliği ile çıkmaz sokak ihdas edilemez. 5) İmar planı içinde kalan karayolu, kent içi geçişinin değiştirilmesi durumunda, Karayolları Genel Müdürlüğü'nden alınacak görüşe uyulur." hükmüne yer verilmiştir.
Yönetmeliğin gerek yukarıda içeriğine yer verilen düzenlemesi, gerekse Ek-2-a ve Ek-2-b 1/1000 ve 1/5000 lejandlarına göre, trafik yolu olan 10,00 metre üzerindeki en kesitli yolların ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümünü gösterecek olan 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer alması gerekirken, daha dar en kesitli olan yaya yolunun (7,00 metrelik) ise üst ölçekli nazım imar planında yer almadan da 1/1000 ölçekli uygulama imar planında gösterilmesi mümkündür.
Uyuşmazlığa konu plan 06/04/2014 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği hükümlerine tabii olmamakla birlikte, bu yönetmeliğin 24. maddesinin 2. fıkrasında: "Nazım imar planları üzerinde gösterilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının konum ile büyüklükleri, toplam standartların altına düşülmemek, nazım imar planının ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü ve genel işleyişini bozmamak ve hizmet etki alanı içinde kalmak şartı ile ilgili kurum ve kuruluşların görüşü dikkate alınarak uygulama imar planlarında değiştirilebilir.", aynı maddenin 3 fıkrasında da: "Uygulama imar planlarında, bölgenin ihtiyacına yönelik çocuk bahçesi, yeşil alan, otopark, cep otoparkı, yol boyu otopark, durak cebi, aile sağlık merkezi, mescit, karakol, muhtarlık, trafo gibi sosyal ve teknik altyapı alanlarını artırıcı küçük alan gerektiren fonksiyonlar ayrılabilir ve bu fonksiyonların konulması nazım imar planına aykırılık teşkil etmez." düzenlemesinin yer aldığı görülmüştür.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar planları, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla, kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan, ulaşım, hizmet ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerek çeşitli alanları arasında olan bağlantılar gözönüne alınarak hazırlanır.
Toplum yaşamını yakından etkileyen fiziksel çevrenin sağlıklı bir yapıya kavuşturulması ve toprağın koruma-kullanma dengesinin en rasyonel biçimde belirlenmesi için hazırlanan imar planlarının yargısal denetiminde, bu hususlara uyulup uyulmadığı ve planlanan yöredeki taşınmazların imar planında tahsis edildikleri amaçlar yönünden; mevzuata, üst ölçekli planlara şehircilik ilkeleri ile planlama esaslarına uygunluk açısından detaylı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer alan hükümlere göre, alt ölçekli uygulama imar planında, üst ölçekli nazım imar planı üzerinde gösterilen teknik ve sosyal alt yapı alanlarının konum ile büyüklük standartlarının altına düşmemek ve sosyal donatı dengesi, plan ana kararları, sürekliliği, bütünlüğü korunarak, bilimsel, nesnel ve teknik gerekçelere dayanarak kamu yararının zorunlu kılması halinde değişiklikler yapılabileceği, bu kapsamda plan kararlarının birbirine uygun olmasının zorunlu olduğu anlaşılmaktadır.
Dosya kapsamında yapılan incelemede, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğine ilişkin plan paftalarının bulunmadığı ancak dava konusu …tarih ve …sayılı büyükşehir belediye meclisi kararında; "Yeşil alan ve yol kesintisinin daha önceden %40 olması ve inşaata başlanılmış olması nedeniyle eski kesintisine göre düzenlemenin yapılması talebinin uygun olduğu" belirtilerek davalı yanında müdahilin talebinin kabulüne karar verildiği görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, yürürlükte olan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunda yer alan ve dava konusu …ada, …sayılı parselin de cephe aldığı 20 metre en kesitli taşıt yolunun, davalı yanında müdahilin itiraz ederek plan değişikliği talep etmesi üzerine 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yapılarak 15 metreye düşürüldüğü, ancak üst 1/5.000 ölçekli nazım imar planı revizyonunda 20 metre olarak korunduğu anlaşılmaktadır. 1/5.000 ölçekli nazım imar planı revizyonunda 20 metre olarak gösterilen yolun daraltılarak 15 metreye düşürülmesi alt 1/1.000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı nazım imar planına aykırılığı sonucunu doğurmaktadır.
Öte yandan, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin iptali istemiyle açılan davada, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının üst 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygunluğu yönünden inceleme yapılması gerektiği halde, 1/5000 ölçekli nazım imar planı revizyonunun uygun olmadığına ilişkin değerlendirmelerde bulunulan bilirkişi raporunun hükme esas alınmasında isabet bulunmamaktadır.
Ayrıca daha önce yapılan kesintilerin imar planı için inceleme gerekçesi oluşturmayacağı, bu durumun parselasyon işleminde gözetilmesi gerektiği, imar planlarının şehircilik ilkeleri, planlama esasları, üst ölçekli planlara uygunluk gibi mevzuatta belirlenen yönlerden değerlendirilebileceği dikkate alınması gereken temel hususlardandır.
Bu durumda hukuka uyarlık bulunmayan dava konusu işlemin iptali gerekirken, davanın reddi yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında isabet görülmemektedir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin temyize konu …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 20/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.