T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/9426
Karar No : 2023/5028
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av…
KARŞI TARAF (DAVALI) : 1- … Valiliği
VEKİLİ : Av…
2- … Kaymakamlığı - …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, … ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parselde yer alan Hazineye ait taşınmaz üzerindeki 3 adet ruhsatsız yapıya ilişkin alınmış yapı kayıt belgelerine istinaden, anılan taşınmazın kendisine satışı talebi üzerine; taşınmazın satış bedelinin 581.814,00 TL olarak belirlenmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Muğla Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işlemi ile bedelin yatırılarak 15 gün içinde idarelerine başvurulması gerektiğinin bildirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Milas Kaymakamlığı Milli Emlak Müdürlüğü işlemlerinin iptali ve bu işlemler nedeniyle uğranılan zararın yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; uyuşmazlığın 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi çerçevesinde satış bedelinden kaynaklandığı, bahsi geçen Kanun'da da satış bedelinden kaynaklanan ihtilafların çözümüne ilişkin görevli yargı merci hususunda özel bir düzenleme getirilmediği ancak bu konularda 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na atıf yapıldığı, anılan Kanunda da taşınmazın satış bedeline ilişkin davaların adli yargı yerinde açılabileceği, bu durumda, 7143 sayılı Kanun'la atıf yapılan 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 14'üncü maddesi gereğince davanın görüm ve çözümünde adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14 ve 15/1-(a) bendi uyarınca görev yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davanın, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi uyarınca alınan yapı kayıt belgesinden kaynaklandığı, aynı Kanun'un 17. maddesinin, kamulaştırmadan arta kalan taşınmazlar hakkında olduğu, dava konusu taşınmazın bu mahiyette olmadığı, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde idari yargının görevli olduğu iddia edilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :
1- Muğla Valiliği tarafından, Mahkeme kararının usul ve hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
2- Milas Kaymakamlığı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından mülkiyeti Hazineye ait olan, "Muğla ili, Milas ilçesi, Koru Mahallesi, 117 ada, 83 sayılı parsel"de yer alan taşınmaz üzerine ruhsatsız şekilde inşa edilmiş üç adet yapı hakkında, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi uyarınca 3 adet 02/01/2019 tarihli, 97AT31M9, GCRVN21J, 7TL9NE6NJ numaralı yapı kayıt belgesi alınmış ve bu belgelere istinaden 25/12/2019 tarihli, 66940 sayılı dilekçe ile Hazineye ait anılan parselin satışı için Milas Kaymakamlığı'na başvurulmuştur.
Milas Kaymakamlığı Mili Emlak Müdürlüğü tarafından 16/06/2021 tarih ve 1127802 sayılı işlem ile "… ili, … ilçesi, …. Mahallesi, … ada, … sayılı parselde yer alan taşınmazın, 396 sıra sayılı Milli Emlak Genel Tebliği uyarınca Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü'nün 06/04/2021 tarih ve 730583 sayılı olurları ile satılacak alanın 1292,92 metrekare olduğu, bu alanın satış bedelinin ise 581,814.00-TL olarak belirlendiği, 15 gün içinde idarelerine başvurulması gerektiği" davacıya bildirilmiştir.
Bunun üzerine, idare tarafından istenilen satış bedelinin, rayiç bedelin üzerinde olduğu gerekçesiyle, Muğla Valiliği Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemi ile Milas Kaymakamlığı Mili Emlak Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemlerinin iptali ve bu işlemler nedeniyle uğranılan zararın yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usul Kanunu'nun ''İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı'' başlıklı 2. maddesinin değişik 1. numaralı bendinde; ''a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c)Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar.'' idari dava türleri olarak sayılmıştır.
18/05/2018 günlü, 30425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin 7143 sayılı Kanunun 16. maddesi ile 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen Geçici 16. maddenin 1. fıkrasında; "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir." hükmüne, 7. fıkrasında ise; "Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda elde edilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası hükmü uygulanmaz." hükmüne, son fıkrasında ise,"Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir hükmüne yer verilmiştir.
06/06/ 2018 Tarihli 30443 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslara İlişkin Tebliğin 7. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, "Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlardan özel kanunları kapsamında kalan ve bu özel kanunlara göre değerlendirilmesi gerekenler dışında kalanlar Bakanlığa tahsis edilir. Tahsis işleminden sonra, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bu taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Rayiç bedel Bakanlıkça tespit edilir veya ettirilir. Bu suretle yapılacak satışlarda satış bedeli, en az yüzde onu peşin ödenmek üzere beş yıla kadar taksitlendirilebilir. Taksit tutarlarına ödeme tarihine kadar kanunî faiz oranının yarısı uygulanır." düzenlemesi getirilmiştir.
26/12/2019 Tarihli 30990 Resmi Gazetede yayınlanan 396 sıra no'lu Milli Emlak Genel Tebliği'nin "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Tebliğin amacı, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16 ncı maddesi kapsamında Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların bulunduğu Hazineye ait taşınmazların, Yapı Kayıt Belgesi sahiplerine satışına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.", "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde, " Rayiç bedel: Hazineye ait taşınmazın, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu veya 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun hükümlerine göre tespit ve takdir edilen bedelini ifade eder" , "Satış bedelinin belirlenmesi ve tahsili" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasında, "Satış bedeli rayiç bedeldir. Satışa konu taşınmaz üzerindeki yapı ve tesisler hakkında 4706 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin on birinci fıkrası uygulanmayacağından, bu taşınmazlar üzerindeki yapı ve tesislerin bedelisatış bedeline dahil edilmez.", 12. maddesinde de, "Bu Tebliğde hüküm bulunmayan hallerde, 4706 sayılı Kanun, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve 19/6/2007 tarihli ve 26557 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır." düzenlemeleri getirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; davanın, davacının yapı kayıt belgelerine istinaden Milas Kaymakamlığı'na davaya konu taşınmazın satılması için yaptığı başvuru üzerine davalı idarelerin, 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği uyarınca taşınmazın rayiç bedeli olarak belirledikleri miktarın yüksek olduğu iddiasıyla açıldığı ve İdare Mahkemesince, uyuşmazlığın 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi çerçevesinde satış bedelinden kaynaklandığı, bahsi geçen Kanun'da da satış bedelinden kaynaklanan ihtilafların çözümüne ilişkin görevli yargı merci hususunda özel bir düzenleme getirilmediği, aynı Kanun'un 17. maddesiyle, bu konularda 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na atıf yapıldığı, anılan Kanunda da taşınmazın satış bedeline ilişkin davaların adli yargı yerinde açılabileceği gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, Bölge İdare Mahkemesince de istinaf başvurusunun reddine karar verildiği görülmektedir.
Yukarıda verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesinin 7. fıkrasıyla, üzerindeki yapılara yapı kayıt belgesi alınmış mülkiyeti hazineye ait olan taşınmazlarda rayiç bedelin belirlenmesi usullerinin düzenlendiği, anılan Kanun maddesine dayanılarak; Hazineye ait taşınmazların, yapı kayıt belgesi sahiplerine satılmasına ilişkin usul ve esasların belirlendiği 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin çıkarıldığı, adı geçen Tebliğ uyarınca da rayiç bedellerin; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu veya 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun hükümlerine göre tespit edileceğinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Bakılmakta olan davada uyuşmazlık, 3194 sayılı Kanunun Geçici 16. maddesine dayanılarak verilmiş yapı kayıt belgesinden kaynaklı bir satış talebi üzerine idare tarafından tesis edilen işlemden kaynaklanmaktadır. Temyize konu Mahkeme kararına dayanak olarak alınan 3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Kamulaştırmadan arta kalan kısımlar" başlıklı 17. maddesinin, bakılmakta olan uyuşmazlıkla ilgisi bulunmamakta olup, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun "Satış bedeline ilişkin davaların adli yargı yerinde açılabileceği"ne ilişkin hükmünün bu davada uygulanmasına hukuken olanak bulunmamaktadır.
Bu itibarla, idari yargının görev alanına giren uyuşmazlıkta İdare Mahkemesince işin esasına girilerek karar verilmesi gerektiğinden, davanın görev yönünden reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın görev yönünden reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 23/05/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.