T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/1069
Karar No:2023/4804
TEMYİZ EDENLER : 1. (DAVALI) … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2. (MÜDAHİLLER DAVALI YANINDA)
- S.S. … Nolu … Şehiriçi Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi
- S.S. … Nolu … Minibüsçüler Motorlu
Taşıyıcılar Kooperatifi
- S.S. … Hat … Nolu … Minibüsçüler Motorlu
Taşıyıcılar Kooperatifi
- S.S. … Nolu … Hat … Minibüsçüler Motorlu
Taşıyıcılar Kooperatifi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : S.S. … Nolu … Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar
Kooperatif Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Diyarbakır ilinde S.S 1. Hat Dağkapı-Seyrantepe-Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite hattı olmak üzere toplam 4 hatta çalışan 300 adet minibüs sayısının 100 adet artırılması ve bu hatta çalışan kooperatiflere 100 adet ticari "M" plakanın tahsisi ile belirtilen güzergâhlarda her bir kooperatife 25'er adet taksim edilmek suretiyle "M" plaka verilmesiyle ilgili ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümeni'ne yetki verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclis kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; S.S 1. Hat Dağkapı-Seyrantepe-Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3.Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite güzergahlarının her birinde bir kooperatif olmak üzere toplam 4 kooperatifin görev yaptığı ve her bir kooperatife 25'e adet taksim edilmek suretiyle ihalenin her bir güzergah bakımından hangi kooperatifte kalacağının belli olduğu, bu hususun objektif bir yarışma ortamı içerisinde en uygun fiyat teklifine ulaşmak için gerçekleştirilen ihalenin temel amacına aykırı olduğu, 2886 sayılı Kanun'a göre devlet ihalelerinde rekabetin sağlanmasının asıl olduğu, bu bağlamda, katılımı daraltıcı hükümler içeren, dolayısıyla rekabetin oluşumuna engel olacak şekilde ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümenine yetki verildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, usul yönünden, davanın ivedi yargılama usulüne tâbi olmadığı; esas yönünden, dava konusu ihalenin yeni bir hat açma ihalesi olmadığı, sayı artırım ihalesi olduğu, mevcut kooperatiflerin güzergâhında diğer kooperatiflerin araç işletemeyeceği, sayı artırım ihalesine katılamayacağı, belirlenen hatlardaki her bir kooperatifin tüm ihalelere katılabileceği, 25 adetten fazla plaka alamayacağı, 5216 sayılı Kanun'un 7/2 maddesine eklenen cümleye aykırı karar verildiği, Kanun'un Ek-2/7 maddesinde süre ile ilgili bir sınırlama bulunmadığı, kararın konusunun taşıma işi olduğu, kira işi olmadığı, ruhsat usulü ile ihale edildiği, 86/10553 sayılı Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar’a uygun karar verildiği, taşıma hizmetinin doğrudan kamu düzeni, kamu yararı ve trafik güvenliği ile ilişkili özellikli bir iş olduğu, meclis hiyerarşik olarak encümenin üstü olduğundan yetki verildiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare yanında müdahiller tarafından, usul yönünden, davanın, menfaati ihlâl olanlara ihbar edilmemesinin usul hükümlerine aykırı olduğu, yargılamanın genel hükümlere göre yapılması gerektiği, ivedi yargılamaya tâbi olmadığı, fiilen yolcu taşıma faaliyetinde bulunmadığından davacının dava ehliyetinin olmadığı, davanın süre yönünden reddi gerektiği; esas yönünden, 7144 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca, büyükşehir belediyelerinin, meclis kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebileceği, Mahkeme gerekçesinin açık kanun hükmüne aykırı olduğu, ihalenin kiralama yöntemiyle değil, "M plaka ruhsat devri" yöntemiyle yapıldığı, toplu taşıma hizmetleri için Devlet İhale Kanunu'na göre imtiyaz veya tekele sebep olmayacak ve 30 yılı geçmeyecek şekilde ruhsat verme yöntemlerinden birinin tercih edilebileceği, ruhsat verilen kişilerin 30 yıla kadar belediye sınırlarında belirlenen güzergahlarda taşımacılık yapabileceği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, usul yönünden, dava konusu karardan 20/12/2022 tarihinde haberdar olunduğundan davanın süresinde açıldığı, Diyarbakır ili merkez ve ilçelerinde hizmet vermek amacıyla kurulan 99 aktif üyeli bir kooperatif oldukları, bu nedenle dava açma ehliyetlerinin bulunduğu; esas yönünden, güzergâhların yaklaşık 35-40 yıl öncesinin şartları göz önüne alınarak düzenlendiği, bugünün ihtiyaçlarına cevap veremediği, birçok bölgeye minibüs hattı olmadığı, ancak ihtiyaç olmasının gerekli işlemlerin usulsüz yapılmasını gerektirmediği, 100 adet ek plaka mevcut 4 kooperatife verilecekse diğer kooperatiflerin ihaleye katılıp katılmamasının bir öneminin olmadığı, karardaki ibarelerin 2886 sayılı Kanun’un ihlâli niteliğinde olduğu, ihaleye dayanak Meclis kararında süre belirlenmediği, ihale şartnamesinde sürenin 29 yıl olarak belirlenmesinin hukuka aykırı olduğu, 10 yıldan daha uzun süre verilebilmesi için Danıştay'ın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın kararının alınması gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Mahkeme kararının aşağıda belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile, Ulaşım Daire Başkanlığı'nca hazırlanan 12/09/2022 tarihli teknik rapor doğrultusunda, yeni açılan sanayi bölgeleri, alışveriş merkezleri, hastaneler, cezaevi ve yeni yerleşim bölgeleri göz önünde bulundurularak artan nüfus ile birlikte şehrin gelişimine paralel olarak kent merkezindeki toplu taşıma sıkıntısının ivedi bir şekilde çözüme kavuşturulabilmesi için şehir merkezine hizmet veren S.S 1. Hat Dağkapı - Seyrantepe - Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite şehiriçi minibüs kooperatiflerine bağlı minibüslerin mevcut güzergâhlarının yeni yerleşim yerlerine uzatılmasına ve bu güzergâh düzenlemesinin araç artırımı yapıldığı tarihten itibaren yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.
UKOME Genel Kurulu'nun aynı tarih ve … sayılı kararı ile, şehir merkezine hizmet veren il içi 4 kooperatife bağlı minibüslerin, toplam 300 adet olan şehir içi minibüs sayısının 100 adet artırılmasının, toplu taşımada il merkezindeki arz talep dengesini karşılayacağı öngörülerek, mezkûr minibüs kooperatiflerinin (M) ticari plaka serisinden minibüs sayısının 100 adet artırılmasının meclise sunulmasına karar verilmiştir.
UKOME Genel Kurulu'nun aynı tarih ve … sayılı kararı ile ise, anılan minibüs kooperatiflerine yapılacak ilave (M) serisinden tahsisli ticari plakaların 400-499'a kadar (100 adet) tahsis edilmesine karar verilmiştir.
Alınan bu kararlar sonrasında Belediye Meclis kararı ile, her bir kooperatife 25'er adet taksim edilmek suretiyle "M" plaka verilmesi ile ilgili ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümeni'ne yetki verilmesine karar verilmiş, davacı tarafından bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür. ..."; "İlkeler" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır" kurallarına yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasında, "f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ... p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek." büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır. Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise, "... Büyükşehir belediyeleri, birinci fıkranın (p) bendinin ikinci cümlesinde yer alan kriterler esas alınarak büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebilir. Bu durumda ihaleye katılacaklarda ve kullanılacak taşıma araçlarında aranacak şartlar belediyelerce belirlenir...." kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan kurallardan, belediyelerin kira ve taşıma işlerinin Devlet İhale Kanunu'nda yazılı hükümlere göre yürütüleceği, mezkûr Kanun'un yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanmasının esas olduğu; büyükşehir ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamanın ve koordinasyonunu sağlamanın, kara üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçlarının sayılarını, zaman ve güzergâhlarını belirlemenin, toplu taşıma hizmetlerini yürütmenin ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmanın, kurdurmanın, işletmenin veya işlettirmenin, taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermenin, şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermenin büyükşehir belediyelerinin görev ve sorumlulukları arasında bulunduğu; büyükşehir belediyelerinin, belirtilen kriterler esas alınarak büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebileceği anlaşılmaktadır.
Dava konusu karara dayanak olarak, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrasına 25/05/2018 tarih ve 30431 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 7144 sayılı Kanun'un 14. maddesi ile eklenen "...büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebilir." cümlesi gösterilmiştir.
5216 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 2. fıkrasına eklenen cümlenin gerekçesi, "5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun yürürlüğe girmesi ile birlikte büyükşehir bulunan yerlerde, büyükşehir belediyelerinin görev ve sorumluluk sınırı, il sınırı olarak belirlenmiştir. Uygulamada özellikle nüfus bakımından düşük ve kent merkezine uzak yerlere sağlanan ulaşım hizmetlerinin büyükşehir belediyesi tarafından merkezden ve tek elden verilmesi hizmetlerin verimliliğini düşürmekte, aksaklıklara yol açmaktadır. Madde ile büyükşehir belediye meclislerine verilen yetki ile kent merkezine olan uzaklık, hattın kulanım yoğunluğu ve hizmetin verildiği bölgenin nüfusu gibi kriterler esas alınarak belirleme yapılacak ve tespit edilen yerlerde kurulu kooperatif veya taşıma birliklerinin ulaşım hizmetini sağlamasına imkan tanınacaktır. Madde ile ayrıca bu hizmetleri yüklenecek kooperatif veya birliklere, büyükşehir belediye bütçelerinden gelir desteği ödemesi yapılabilmesine de imkan tanınmaktadır." olarak açıklanmıştır.
5216 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesi ile birlikte büyükşehir belediyelerinin görev ve sorumluluk sınırı il sınırı olarak belirlendiğinden, nüfusu az ve kent merkezine uzak yerlere sağlanan ulaşım hizmetlerinin sağlanmasında aksaklıklar ortaya çıkmıştır. Anılan Kanuna eklenen cümleyle birlikte, kent merkezine olan uzaklık, hattın kullanım yoğunluğu ve hizmetin verildiği bölgenin nüfusu gibi kriterler esas alınarak belirlenecek yerlerde kurulu kooperatif veya taşıma birliklerinin ulaşım hizmetini sağlamasına büyükşehir belediye meclislerince karar verilebilecektir.
Olayda ise, şehir merkezinde belirlenen dört güzergâhın her birinde bir kooperatif olmak üzere çalışan her bir kooperatife 25 adet taksim edilmek suretiyle toplam 100 adet "M" plaka verilmesi ile ilgili ihaleyi yapmak üzere Belediye Encümeni'ne yetki verilmiştir.
Bu itibarla, 5216 sayılı Kanun'a yapılan söz konusu eklemenin, büyükşehir belediye sistemine geçilmesi nedeniyle şehir merkezine uzak yerlerde ulaşım hizmetlerinin aksamaması amacıyla, kent merkezine olan uzaklık, hattın kullanım yoğunluğu ve hizmetin verildiği bölgenin nüfusu gibi kriterler esas alınarak belirlenecek yerlerde kurulu kooperatif veya taşıma birliklerinin ulaşım hizmetini sağlamasına imkân tanımak amacıyla getirildiği, getirilen kuralın amaç ve gerekçesine aykırı olarak, davalı idarece şehir merkezindeki belirli güzergâhlarda çalışan kooperatiflere 25 adet taksim edilmek suretiyle "M" plaka verilmesi için ihale kararı alındığı, kuralın bu şekilde yorumlanmasının 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilecek ihalelerin temel ilkelerinden rekabet ilkesine de açıkça aykırı olacağı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının ve davalı yanında müdahillerin temyiz istemlerinin reddine,
2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın taraflara ve müdahillere iadesine,
5. Kullanılmayan … -TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı idareye iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 15/11/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) (KARŞI OY) :
Dosyanın incelenmesinden, Diyarbakır ilinde S.S 1. Hat Dağkapı - Seyrantepe - Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite şehiriçi minibüs kooperatiflerine bağlı minibüslerin, mevcut güzergâhlarının uzatılması, toplam 4 hatta çalışan 300 adet minibüs sayısının 100 adet arttırılması ve (M) serisinden tahsisli ticari plakaların 400-499'a kadar tahsis edilmesi yönünde verilen UKOME Genel Kurulu kararları doğrultusunda, bu hatta çalışan kooperatiflere 100 adet ticari "M" plakanın tahsisi ve taksiminin yapılmasına ilişkin olarak, belirtilen güzergâhlarda her bir kooperatife 25'er adet taksim edilmek suretiyle "M" Plaka verilmesi ile ilgili ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümeni'ne yetki verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclis kararı alınması üzerine, bu kararın iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı görülmüştür.
2577 sayılı Kanun'un 3. maddesinde, idarî davaların, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılacağı, dilekçelerde tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adreslerinin, davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı delillerin, davaya konu olan idarî işlemin yazılı bildirim tarihinin, tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktarın gösterileceği, dava dilekçelerinin ve bunlara ekli evrakın örneklerinin karşı taraf sayısından bir fazla olacağı; 14. maddesinin 3. fıkrasında, dava dilekçelerinin, görev ve yetki, idarî merci tecavüzü, ehliyet, idarî davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet, 3. ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği; 15. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde ise, dilekçelerin 3. ve 5. maddelere uygun olmadıklarının tespiti hâlinde, yeniden dava açılmak üzere dilekçenin reddedileceği kurala bağlanmıştır.
Bu itibarla, dava konusu Belediye Meclisi kararının, daha önce alınan UKOME Genel Kurulu kararlarına dayanılarak verildiği anlaşıldığından, öncelikle UKOME Genel Kurulu kararlarının iptalinin istenilip istenilmediğinin açıklığa kavuşturulmasını teminen dava dilekçesinin reddine karar verilmesi gerekirken davanın esasına girilmesinde usul kurallarına uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle anılan kararın bozulması ve yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesi gerektiği düşüncesiyle karara katılmıyorum.