T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/1070
Karar No:2023/4805
TEMYİZ EDENLER : 1. (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2. (MÜDAHİLLER DAVALI YANINDA) :
- S.S. 2 Nolu … Hat … Minibüsçüler
Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi
- S.S. … Nolu Diyarbakır İli … Minibüsçüler Motorlu
Taşıyıcılar Kooperatifi
- S.S. D… Hat … Nolu … Minibüsçüler Motorlu
Taşıyıcılar Kooperatifi
- S.S. … Nolu … Hat … Minibüsçüler Motorlu
Taşıyıcılar Kooperatifi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : S.S. … Nolu … Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar
Kooperatif Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Diyarbakır ilinde S.S 1. Hat Dağkapı-Seyrantepe-Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite hattı olmak üzere toplam 4 hatta çalışan 300 adet minibüs sayısının 100 adet arttırılması ve bu hatta çalışan kooperatiflere 100 adet ticari "M" plakanın tahsisi ile belirtilen güzergâhlarda her bir kooperatife 25'er adet taksim edilmek suretiyle "M" plaka verilmesiyle ilgili ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümeni'ne yetki verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclis kararına dayanılarak Belediye Encümeni kararı uyarınca 29/12/2022 tarihinde yapılacak olan "Diyarbakır Merkez Sur - Bağlar - Kayapınar ve Yenişehir ilçelerine hizmet vermek üzere 29 yıl süre ile 16+1 kapasiteli 100 adet (M) plaka verilmesi" ihalesinin, İhale Şartnamesi'nin ve İhale İlanı'nın iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; Mahkemelerinin … esas numaralı dosyasında, … tarih ve … sayılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclis kararının iptali istemiyle açılan davada … tarih ve K:… sayılı kararları ile, "...S.S 1. Hat Dağkapı - Seyrantepe - Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite güzergahlarının her birinde bir kooperatif olmak üzere toplam 4 kooperatifin görev yaptığı ve her bir kooperatife 25'e adet taksim edilmek suretiyle ihalenin her bir güzergah bakımından hangi kooperatifte kalacağının belli olduğu, bu hususun objektif bir yarışma ortamı içerisinde en uygun fiyat teklifine ulaşmak için gerçekleştirilen ihalenin temel amacına aykırı olduğu, 2886 sayılı Kanuna göre devlet ihalelerinde rekabetin sağlanmasının asıl olduğu, katılımı daraltıcı hükümler içeren, dolayısıyla rekabetin oluşumuna engel olacak şekilde ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümenine yetki verildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, dolayısıyla "Diyarbakır Merkez Sur-Bağlar-Kayapınar ve Yenişehir ilçelerine hizmet vermek üzere 29 yıl süre ile 16+1 kapasiteli 100 adet M plaka verilmesi" ihalesinin, İhale Şartnamesi'nin ve İhale İlanı'nın dayanağı olan Belediye Meclis Kararı iptal edildiğinden dava konusu işlemlerde de hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, usul yönünden, davanın ivedi yargılama usulüne tâbi olmadığı; esas yönünden, dava konusu ihalenin yeni bir hat açma ihalesi olmadığı, sayı artırım ihalesi olduğu, mevcut kooperatiflerin güzergâhında diğer kooperatiflerin araç işletemeyeceği, sayı artırım ihalesine katılamayacağı, belirlenen hatlardaki her bir kooperatifin tüm ihalelere katılabileceği, 25 adetten fazla plaka alamayacağı, 5216 sayılı Kanun'un 7/2 maddesine eklenen cümleye aykırı karar verildiği, Kanun'un Ek-2/7 maddesinde süre ile ilgili bir sınırlama bulunmadığı, kararın konusunun taşıma işi olduğu, kira işi olmadığı, ruhsat usulü ile ihale edildiği, 86/10553 sayılı Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar’a uygun karar verildiği, taşıma hizmetinin doğrudan kamu düzeni, kamu yararı ve trafik güvenliği ile ilişkili özellikli bir iş olduğu, meclis hiyerarşik olarak encümenin üstü olduğundan yetki verildiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare yanında müdahiller tarafından, usul yönünden, davanın, menfaati ihlâl olanlara ihbar edilmemesinin usul hükümlerine aykırı olduğu, yargılamanın genel hükümlere göre yapılması gerektiği, ivedi yargılamaya tâbi olmadığı, fiilen yolcu taşıma faaliyetinde bulunmadığından davacının dava ehliyetinin olmadığı, davanın süre yönünden reddi gerektiği; esas yönünden, 7144 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca, büyükşehir belediyelerinin, meclis kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebileceği, Mahkeme gerekçesinin açık kanun hükmüne aykırı olduğu, ihalenin kiralama yöntemiyle değil, "M plaka ruhsat devri" yöntemiyle yapıldığı, toplu taşıma hizmetleri için Devlet İhale Kanunu'na göre imtiyaz veya tekele sebep olmayacak ve 30 yılı geçmeyecek şekilde ruhsat verme yöntemlerinden birinin tercih edilebileceği, ruhsat verilen kişilerin 30 yıla kadar belediye sınırlarında belirlenen güzergahlarda taşımacılık yapabileceği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, usul yönünden, dava konusu karardan 20/12/2022 tarihinde haberdar olunduğundan davanın süresinde açıldığı, Diyarbakır ili merkez ve ilçelerinde hizmet vermek amacıyla kurulan 99 aktif üyeli bir kooperatif oldukları, bu nedenle dava açma ehliyetlerinin bulunduğu; esas yönünden, güzergâhların yaklaşık 35-40 yıl öncesinin şartları göz önüne alınarak düzenlendiği, bugünün ihtiyaçlarına cevap veremediği, birçok bölgeye minibüs hattı olmadığı, ancak ihtiyaç olmasının gerekli işlemlerin usulsüz yapılmasını gerektirmediği, 100 adet ek plaka mevcut 4 kooperatife verilecekse diğer kooperatiflerin ihaleye katılıp katılmamasının bir öneminin olmadığı, karardaki ibarelerin 2886 sayılı Kanun’un ihlâli niteliğinde olduğu, ihaleye dayanak Meclis kararında süre belirlenmediği, ihale şartnamesinde sürenin 29 yıl olarak belirlenmesinin hukuka aykırı olduğu, 10 yıldan daha uzun süre verilebilmesi için Danıştay'ın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın kararının alınması gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Mahkeme kararının aşağıda belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile, Ulaşım Daire Başkanlığı'nca hazırlanan 12/09/2022 tarihli teknik rapor doğrultusunda, yeni açılan sanayi bölgeleri, alışveriş merkezleri, hastaneler, cezaevi ve yeni yerleşim bölgeleri göz önünde bulundurularak artan nüfus ile birlikte şehrin gelişimine paralel olarak kent merkezindeki toplu taşıma sıkıntısının ivedi bir şekilde çözüme kavuşturulabilmesi için şehir merkezine hizmet veren S.S 1. Hat Dağkapı - Seyrantepe - Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite şehiriçi minibüs kooperatiflerine bağlı minibüslerin mevcut güzergâhlarının yeni yerleşim yerlerine uzatılmasına ve bu güzergâh düzenlemesinin araç artırımı yapıldığı tarihten itibaren yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.
UKOME Genel Kurulu'nun aynı tarih ve … sayılı kararı ile, şehir merkezine hizmet veren il içi 4 kooperatife bağlı minibüslerin, toplam 300 adet olan şehir içi minibüs sayısının 100 adet artırılmasının, toplu taşımada il merkezindeki arz talep dengesini karşılayacağı öngörülerek, mezkûr minibüs kooperatiflerinin (M) ticari plaka serisinden minibüs sayısının 100 adet artırılmasının meclise sunulmasına karar verilmiştir.
UKOME Genel Kurulu'nun aynı tarih ve 2022/5-13 sayılı kararı ile ise, anılan minibüs kooperatiflerine yapılacak ilave (M) serisinden tahsisli ticari plakaların 400-499'a kadar (100 adet) tahsis edilmesine karar verilmiştir.
Alınan bu kararlar sonrasında Belediye Meclis kararı ile, her bir kooperatife 25'er adet taksim edilmek suretiyle "M" plaka verilmesi ile ilgili ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümeni'ne yetki verilmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine, Diyarbakır Merkez Sur-Bağlar-Kayapınar ve Yenişehir ilçelerine hizmet vermek üzere 100 adet "M" plakanın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesine göre açık teklif usulüyle 29 yıl süreyle ihalesinin yapılmasına Diyarbakır Büyükşehir Encümeni tarafından karar verilmiş olup, İhale Şartnamesi hazırlanarak Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi internet sitesi, ilan panosu ve yerel gazetede ilanları yapılmıştır.
Davacı tarafından, anılan karar uyarınca Belediye Encümeni tarafından gerçekleştirilen "Diyarbakır Merkez Sur-Bağlar-Kayapınar ve Yenişehir ilçelerine hizmet vermek üzere 29 yıl süre ile 16+1 kapasiteli 100 adet (M) plaka verilmesi" ihalesinin, İhale Şartnamesi'nin ve İhale İlanı'nın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Her ne kadar İdare Mahkemesi'nce, dava konusu işlemlerin dayanağı olan Belediye Meclisi kararı hakkında Mahkemelerince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı iptal kararına dayanılarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiş ise de, anılan kararın Dairemizin 15/11/2023 tarih ve E:2023/1069, K:2023/4804 sayılı kararıyla, "5216 sayılı Kanun'a yapılan söz konusu eklemenin, büyükşehir belediye sistemine geçilmesi nedeniyle şehir merkezine uzak yerlerde ulaşım hizmetlerinin aksamaması amacıyla, kent merkezine olan uzaklık, hattın kullanım yoğunluğu ve hizmetin verildiği bölgenin nüfusu gibi kriterler esas alınarak belirlenecek yerlerde kurulu kooperatif veya taşıma birliklerinin ulaşım hizmetini sağlamasına imkân tanınmak amacıyla getirildiği, getirilen kuralın amaç ve gerekçesine aykırı olarak, davalı idarece şehir merkezindeki belirli güzergâhlarda çalışan kooperatiflere 25 adet taksim edilmek suretiyle "M" plaka verilmesi için ihale kararı alındığı, kuralın bu şekilde yorumlanmasının 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilecek ihalelerin temel ilkelerinden rekabet ilkesine de açıkça aykırı olacağı" gerekçesiyle onandığı görüldüğünden, bu karara dayanılarak tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının ve davalı yanında müdahillerin temyiz istemlerinin reddine,
2. Dava konusu işlemlerin iptali yolundaki … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… , K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın taraflara ve müdahillere iadesine,
5. Kullanılmayan … -TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı idareye iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 15/11/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) (KARŞI OY) :
Dosyanın incelenmesinden, Diyarbakır ilinde S.S 1. Hat Dağkapı - Seyrantepe - Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite şehiriçi minibüs kooperatiflerine bağlı minibüslerin, mevcut güzergâhlarının uzatılması, toplam 4 hatta çalışan 300 adet minibüs sayısının 100 adet arttırılması ve (M) serisinden tahsisli ticari plakaların 400-499'a kadar tahsis edilmesi yönünde verilen UKOME Genel Kurulu kararları doğrultusunda, bu hatta çalışan kooperatiflere 100 adet ticari "M" plakanın tahsisi ve taksiminin yapılmasına ilişkin olarak, belirtilen güzergâhlarda her bir kooperatife 25'er adet taksim edilmek suretiyle "M" Plaka verilmesi ile ilgili ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümeni'ne yetki verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclis kararı alınması üzerine, bu kararın iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı görülmüştür.
2577 sayılı Kanun'un 3. maddesinde, idarî davaların, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılacağı, dilekçelerde tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adreslerinin, davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı delillerin, davaya konu olan idarî işlemin yazılı bildirim tarihinin, tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktarın gösterileceği, dava dilekçelerinin ve bunlara ekli evrakın örneklerinin karşı taraf sayısından bir fazla olacağı; 14. maddesinin 3. fıkrasında, dava dilekçelerinin, görev ve yetki, idarî merci tecavüzü, ehliyet, idarî davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet, 3. ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği; 15. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde ise, dilekçelerin 3. ve 5. maddelere uygun olmadıklarının tespiti hâlinde, yeniden dava açılmak üzere dilekçenin reddedileceği kurala bağlanmıştır.
Bu itibarla, dava konusu Belediye Meclisi kararının, daha önce alınan UKOME Genel Kurulu kararlarına dayanılarak verildiği anlaşıldığından, öncelikle UKOME Genel Kurulu kararlarının iptalinin istenilip istenilmediğinin açıklığa kavuşturulmasını teminen dava dilekçesinin reddine karar verilmesi gerekirken davanın esasına girilmesinde usul kurallarına uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle anılan kararın bozulması ve yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesi gerektiği düşüncesiyle karara katılmıyorum.