T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/1082
Karar No:2024/638
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1. ...Makina İnşaat ve Ticaret A.Ş.
2. ...İnşaat A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin .. tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: "TCDD İzmir Limanı 22-23 Nolu Rıhtımlar Arası 127 Metrelik Rıhtım ve Geri Saha Dolgusunun Yapılması İşi" ihalesine ilişkin olarak 13/08/2020 tarihinde imzalanan sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık olarak 1.309.029,61-TL maddi tazminatın yasal faiziyle birlikte, sözleşme iptal edilmeseydi elde edecekleri kârın karşılığı olarak maddi tazminatın ve 10.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; davacı şirketlerin oluşturduğu iş ortaklığının teklifinin Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararı sonrası değerlendirilmeye alındığı, bu nedenle ihalenin en avantajlı teklif sahibi konumuna gelen davacı şirketlerin oluşturduğu iş ortaklığı üzerinde bırakıldığı, daha sonra anılan iş ortaklığının teklifinin değerlendirmeye alınmasına ilişkin Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce verilen karar ile, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararının bozularak dava konusu Kurul kararının iptaline karar verildiği, ihaleyi yapan idarece yargı kararının uygulanması suretiyle davacı şirketlerin işbu ihaledeki tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığı ve sözleşmenin feshedilerek ihalenin başka bir firma üzerinde bırakıldığı, idarece yargı kararı gereklerinin ivedilikle yerine getirilmesi gerektiği, bu çerçevede davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bunun bir sonucu olarak da sözleşmenin feshedileceğinin açık olduğu, davalı idare açısından edimini yerine getirme imkânı bulunmadığı ve kendisine kusur atfedilmesinin mümkün olmadığı, sonuç olarak, uğranıldığı ileri sürülen zarar ile idarenin fiili arasında illiyet bağının bulunmadığı ve hizmet kusuruna dayalı tazminat şartları oluşmadığından, maddi ve manevi tazminat istemlerinin reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdarî Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacılar tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, sözleşmenin haksız feshedilmesi nedeniyle elde edilecek kârı kapsayan müspet zararlarının ödenmesi gerektiği gibi ihale konusu iş kapsamında yapılan masrafların da tazmin edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Satın Alma ve Stok Kontrol Dairesi Başkanlığı tarafından 16/10/2019 tarihinde açık ihale usulüyle “TCDD İzmir Limanı 22-23 Nolu Rıhtımlar Arası 127 Metrelik Rıhtım ve Geri Saha Dolgusunun Yapılması İşi” ihalesi gerçekleştirilmiş ve ihaleye 15 istekli katılmıştır.
Teklifleri sınır değerin altında kaldığından bahisle 4 istekliden aşırı düşük teklif açıklaması talebinde bulunulmuş, 2 istekli tarafından aşırı düşük teklif sorgusuna cevap verilmemiş, davacıların oluşturduğu ...İnşaat A.Ş. - ...Makina İnş. ve Tic. A.Ş. iş ortaklığının aşırı düşük teklif açıklaması ise uygun bulunmayarak teklifi değerlendirme dışı bırakılmıştır.
Bunun üzerine davacı şirketlerce aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun bulunmayarak tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasının mevzuata aykırı olduğuna yönelik itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuş, 4734 sayılı Kanun'un 54. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendi uyarınca düzeltici işlem tesis edilerek Kamu İhale Kurulu'nun 07/05/2020 tarih ve 2020/UY.I-848 sayılı kararı ile başvuru sahibi ...İnşaat A.Ş. - ...Makina İnş. ve Tic. A.Ş.’nin teklifinin değerlendirmeye alınmasına karar verilmiştir.
Anılan Kurul kararı gereğince ihale davacı şirketlerin oluşturduğu iş ortaklığı üzerinde bırakılarak, 13/08/2020 tarihinde idare ile sözleşme imzalanmış, işin yer teslimi de 25/08/2020 tarihinde yapılmıştır.
Bu arada anılan Kurul kararının iptali istemiyle Unitek İnş. San. ve Tic. A.Ş. tarafından açılan davada, .... İdare Mahkemesi'nin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiş ise de, kararın temyiz edilmesi üzerine Dairemizin 09/09/2020 tarih ve E:2020/1786, K:2020/2016 sayılı kararıyla anılan Mahkeme kararı bozularak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Anılan yargı kararı gereğince idarece davacı şirketlerin oluşturduğu iş ortaklığının teklifi değerlendirme dışı bırakılarak sözleşmenin feshine karar verilmiştir.
Bunun üzerine, davacılar tarafından sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık olarak 1.309.029,61-TL maddi tazminatın yasal faiziyle birlikte, sözleşme iptal edilmeseydi elde edecekleri kârın karşılığı olarak maddi tazminatın ve 10.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Kapsam ve nitelik" başlıklı 1. maddesinin ilk fıkrasında, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümü, bu Kanunda gösterilen usûllere tâbidir."; "Görevli olmayan yerlere başvurma" başlıklı 9. maddesinde, "1. Çözümlenmesi Danıştayın, idare ve vergi mahkemelerinin görevlerine girdiği hâlde, adli yargı yerlerine açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi hâlinde, bu husustaki kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir. Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edilir.
2. Adli yargı yerlerine açılan ve görevsizlik sebebiyle reddedilen davalarda, görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra birinci fıkrada yazılı otuz günlük süre geçirilmiş olsa dahi, idari dava açılması için öngörülen süre henüz dolmamış ise bu süre içinde idari dava açılabilir."; "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinde, dava dilekçelerinin görev ve yetki yönünden ilk incelemeye tâbi tutulacağı; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ise, "adlî yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine karar verileceği" kuralları yer almaktadır.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME
Tam yargı davaları 2577 sayılı Kanun'da tanımlanmakla birlikte, davaların nasıl yürütüleceği ve sonuçlandırılacağı, idarenin işlem ve eylemlerinden doğan zararların nasıl hesaplanacağı ve hüküm altına alınacağı Kanun'da düzenlenmemiştir. Bu bakımdan, idare hukukunun birçok alanında olduğu gibi, idarenin sorumluluğuna ilişkin ilkelerin de yargı kararları ve özellikle Danıştay içtihatlarıyla geliştirildiği dikkate alınarak, 21/06/2023 tarihinde Dairemizin tüm üyelerinin katılımıyla yapılan heyette "imzalanmış sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle açılan tazminat davalarında" görev hususu yeniden ele alınmıştır.
Görev, bir davanın konusu itibarıyla hangi mahkeme tarafından görüleceğinin belirlenmesine ilişkindir. 2577 sayılı Kanun’un 14 ve 15. maddeleri uyarınca görev ve yetki ilk inceleme aşamasında gözetilecek hususlardan olup, adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine, idari yargının görevli olduğu konularda ise görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verilir.
Uyuşmazlığın çözümünde görevli yargı merciini belirten herhangi bir özel kural bulunmamaktadır. Bu nedenle, davanın idarî bir dava olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Bu hususta, adlî-idarî yargı görev ayrımının kıstaslarının araştırılması önem arz etmektedir. Zira, söz konusu kıstasların neler olduğu mer'i mevzuatımızda düzenlenmemiştir. Ancak, doktrinde kabul edilen bazı kıstaslar mevcuttur. Bu kıstaslardan biri de, maddî olaya uygulanacak kanunun niteliğidir. Eğer uyuşmazlık konusu olaya uygulanması gereken kanun, kamu hizmetlerinin ihdas ve yürütülmesi ile ilgiliyse davanın idarî yargının görevinde olduğu anlaşılmaktadır (Aydın H. Tuncay, Orhan Özdeş, Recep Başpınar, Yüzyıl Boyunca Danıştay, 1968, Ankara, s. 652).
Gerek öğretide gerekse yargı kararlarında idarenin idari fonksiyonuna girdiği kabul edilen işlem ve eylemleri ile sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği ifade edilmektedir. Ancak idarenin her tür işlem ve eyleminden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargının görev alanına girdiği de söylenemeyecektir. İdarenin kimi eylem ve işlemlerinin yargısal denetimi, kanun koyucunun açık düzenlemesi sonucu adli yargıya tâbi kılınabilir. Mahkemenin önüne gelen bir davada esas incelemesi yapıp karar verebilmesi için, o davaya bakma konusunda görevli ve yetkili olması gerekmektedir. Başka bir ifadeyle mahkemeler, görevine girmeyen konuda karar veremeyeceği gibi, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan da kaçınamaz (Anayasa, m. 36). Bir uyuşmazlık açısından hangi mahkemenin görevli olacağı hususu kamu düzenindendir ve bu husus kanunla belirlenir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinde “İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı” başlığı altında idari dava türleri; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları ve tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar şeklinde düzenlenmiştir. Bu bakımdan idari yargının görev alanını belirleme açısından kanun koyucu; idari işlem, idari eylem ve idari sözleşme gibi daha teknik ve somut kavramlara kanunda yer vermiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi, özellikle idarenin gerçekleştirdiği işlem ve eylemler açısından idari yargının görevli olduğuna karar verebilmek için söz konusu işlem veya eylemde kamu gücünün ya da kamusal bir ayrıcalığın kullanılıp kullanılmadığını araştırmakta; diğer bir ifadeyle idari işlem yahut idari bir eylem olup olmadığına dikkat etmekte ve buna göre yargı yolunu belirlemektedir.
Uyuşmazlık Mahkemesi, önüne gelen uyuşmazlıklar ile ilgili olarak görevli yargı yolunu belirlerken, söz konusu idari işlemi gerçekleştiren kurumun hukuki statüsünün yanı sıra, işlemin kamu gücüne dayanıp dayanmadığını esas olarak araştırmaktadır. Uyuşmazlık Mahkemesi, önüne gelen uyuşmazlık açısından idarenin kamu gücüne dayalı, tek taraflı bir idari işleminin bulunması durumunda, uyuşmazlığın idari yargı düzeninde görüleceğine ilişkin pek çok kararlar vermiş, bu noktada idari işlem kavramını yargı düzenini belirleme açısından bir ölçüt olarak benimsemiştir. Mahkeme, söz konusu kavramı; “kamu idarelerinin kamu hizmetlerinin yürütülmesi sırasında tek yanlı irade açıklamalarıyla kamu hukuku esaslarına dayanarak ilgililerin hukuki durumlarını etkileyecek şekilde yaptıkları işlemler” şeklinde tanımlamış; bu bakımdan idari işlemin unsurlarına ilişkin öğreti ile benzer bir tanıma yer vermiştir. Mahkeme’nin vurguladığı bu tanım neticesinde idarenin re’sen, kamu gücünü kullanarak ve tek taraflı bir işlem tesis etmesi yeterli olup, bu bakımdan işlemin muhatabı olan kişinin herhangi bir açıklamada bulunması da gerekmemektedir.
Uyuşmazlık Mahkemesi, kamu idare ve kurumlarının, hizmetlerinin yürütülmesi sırasında tek yanlı irade açıklamalarıyla kamu hukuku esaslarına dayanarak ilgililerin hukuki durumlarını etkileyecek şekilde yaptıkları işlemleri idari işlem; görev ve yetki alanlarına giren konularda hukuka uygun olarak yaptığı fiiller ile bu görevleriyle ilgili hareketsiz kalmalarını ise idari eylem olarak tanımlamaktadır (Uyuşmazlık Mahkemesi, E:2016/507, K:2017/11, Karar Tarihi: 20/02/2017).
Türk idare hukukunda ve içtihatlarda genel kabul gören görüş, "kamu ihale sözleşmesinin imzalanması" aşamasına kadar olan iş ve işlemler bakımından idari yargının; kamu ihale sözleşmesi imzalandıktan sonra (sözleşmenin uygulanması aşamasında, idarenin sözleşmenin tarafı olarak hareket ederek yaptığı iş ve işlemler bakımından) adli yargının görevli olduğu yönündedir.
Yargıtay ... Hukuk Dairesi, E:… ve K:… sayılı kararıyla; “Kural olarak Devlet ihalelerinde eser sözleşmesinin yapılması aşamasına kadar ortaya çıkan uyuşmazlıkların giderilmesinde görevli yargı yolu idari yargı, sözleşmenin imzalanmasından sonra, uygulanmasına ilişkin doğan uyuşmazlıkların çözüm yeri ise adli yargıdır. Yargı yolunun caiz olması 6100 sayılı HMK'nın 114/1-b maddesi gereğince dava şartlarından olup, taraflarca ileri sürülmese dahi, mahkemece resen nazara alınabilecektir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 21/03/2001 tarih ve 2001/257-285 sayılı kararı, Dairemizin yerleşik uygulama ve içtihatları ile Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 03/02/1997 tarih ve 4/3 sayılı kararlarına göre kamu kurumlarının taraf olduğu eser sözleşmesinden doğan davalarda feshin sözleşmeden önce veya sonraki sebeplere göre yapılıp yapılmadığı değerlendirilmeksizin sözleşmenin imzalanmasından önce ortaya çıkacak ihtilâflarda idari yargı görevlidir.” değerlendirmelerine yer vermek suretiyle sözleşmenin imzalanmasından sonra çıkan ihtilaflarda adli yargının görevli olduğuna hükmetmiştir.
Bu doğrultuda; Yargıtay ... Hukuk Dairesi, E:… sayılı kararıyla, kamu ihale sözleşmesinin imzalanmasından sonra idare mahkemesi kararıyla sözleşmenin feshedilmesi üzerine açılan tazminat davasını görev alanı içinde değerlendirmiş, davacının talebi doğrultusunda ana sözleşme ve ek sözleşme için 17.055,45-TL kamu ihale kurum payı, 162.151,83-TL noter harcı ve damga vergisi, 72.962,14-TL karar pulu bedeli olmak üzere toplam 252.169,42-TL'nin davalı idare tarafından davacıya ödenmesi yönündeki kararı onamıştır.
Aktarılan mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde; idari yargı mercileri tarafından verilen kararlar üzerine ihaleye ilişkin sözleşme imzalanması gerekmekle birlikte, hukuki ve fiili imkânsızlık nedeniyle sözleşme imzalanamamış olmasından kaynaklı tam yargı davalarında idari yargının; imzalanmış sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle açılan tazminat davalarında ise adli yargının görevli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Satın Alma ve Stok Kontrol Dairesi Başkanlığı tarafından 16/10/2019 tarihinde açık ihale usulüyle “TCDD İzmir Limanı 22-23 Nolu Rıhtımlar Arası 127 Metrelik Rıhtım ve Geri Saha Dolgusunun Yapılması İşi” ihalesinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 54. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendi uyarınca düzeltici işlem tesis edilerek Kamu İhale Kurulu'nun 07/05/2020 tarih ve 2020/UY.I-848 sayılı kararı ile, davacı şirketlerin oluşturduğu iş ortaklığının teklifinin değerlendirmeye alınmasına karar verilmesi sonrasında davacı şirketlerin oluşturduğu iş ortaklığı üzerinde kaldığı, 13/08/2020 tarihinde idare ile sözleşme imzalandığı, bu arada Kurul kararının iptali istemiyle Unitek İnş. San. ve Tic. A.Ş. tarafından açılan davada, .... İdare Mahkemesi'nin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği ancak, anılan kararın temyiz edilmesi üzerine Dairemizin 09/09/2020 tarih ve E:2020/1786, K:2020/2016 sayılı kararıyla anılan Mahkeme kararının bozularak dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, sonrasında davalı idarece davacı şirketlerin oluşturduğu iş ortaklığının teklifi değerlendirme dışı bırakılarak sözleşmenin feshedildiği anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla uyuşmazlıkta, sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık olarak 1.309.029,61-TL maddi tazminatın yasal faiziyle birlikte, sözleşme iptal edilmeseydi elde edecekleri kârın karşılığı olarak maddi tazminatın ve 10.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşıldığından, imzalanmış sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle açılan tazminat davasında adli yargının görevli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargının görevli olduğu hususu gözetilerek davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin …. tarih ve E:…, K:… sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 09/02/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.