T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/10986
Karar No : 2023/5128
TEMYİZ EDEN (DAVACI): Sınırlı Sorumlu … Kooperatifi
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI): … Bakanlığı
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Muş ili Malazgirt ilçesinde kurulan davacı kooperatife, "Ortaklar Mülkiyetinde 300 Başlık (30 Aile X 10 Baş/Aile) Süt Sağım Üniteli Damızlık Sığır Yetiştiriciliği Projesi" kapsamında tahsis edilen tarımsal destek kredisine ilişkin davacı hakkında verilen muacceliyet kararının kaldırılması ve kredinin devamının kullandırılmasına ilişkin başvurunun reddine dair Muş İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ekinde tebliğ edilen, Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı görüş yazısı ile gönderilerek bildirilen Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … gün ve E:…, K:… sayılı kararda; dava konusu işleme ilişkin süreç değerlendirildiğinde, tarımsal projenin kredi tahsis etmeye uygun olup olmadığının değerlendirilmesi aşamasında yapılan işlemlerin, kesin ve icraî olmaları şartıyla, idarî işlemlerin diğer özelliklerini taşıdıkları için "idarî işlem" olarak nitelendirilebilecek ve iptal davasına konu edilebilecek işlemler olduğu; kredi sözleşmesinin imzalanmasından sonra tesis edilen işlemlerin ise, idarî işlemlerin diğer özelliklerini taşısalar bile, kamu gücü kullanılmak suretiyle değil, ancak sözleşmenin tanıdığı yetkilere dayanılarak özel hukuk kurallarına göre tesis edilebilecekleri için, idarî işlem olarak nitelendirilemeyecek ve iptal davasına konu edilemeyecek işlemler olduğu; idarî yargı organlarınca hukuka uygunluk denetimi yapılamayacak bu işlemlerin, adli yargıda dava konusu edilebileceği; bu durumda, davacı tarafından kredi geri ödemelerinde oluşan muacceliyetin kaldırılarak kredinin yeniden serbest bırakılmasının istenildiği, muacceliyetin koşulları ve kaldırılarak, kredinin yeniden serbest bırakılarak ilgili hesaba aktarılmasının koşullarının ise davalı idare ile davacı arasında imzalanan sözleşme ile düzenlenmiş olduğu görüldüğünden, tek taraflı kamu gücü kullanımına dayalı olmayan, sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve çözümünün adlî yargı mercilerinin görev alanına girdiği sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idarenin tesis edilen işlemleri kamu gücü ve kamu adına karar verme yetkisini kullanarak yaptığı, işlemlerin Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere Kullandırılacak Kredilere ilişkin Yönetmelik çerçevesinde gerçekleştiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun, İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı başlıklı 2. maddesinin (c) bendinde Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaların idari davalar olduğu hükmüne yer verilmiştir.
İdari işlem; idarenin, hukuk âleminde değişiklik, yenilik doğuran idare açıklaması olup, bir tasarruf veya kararın idari işlem sayılabilmesi için, idari makamca verilmiş olması ve idarenin, idare hukuku alanında gördüğü idari faaliyete ilişkin olması gerekmektedir. İdari makamların, idari faaliyetin görülmesi sırasında kullandıkları kamu gücü ise, söz konusu makamlara, bireyler ile girdikleri ilişkilerde, onların iradesinden bağımsız bir şekilde, hatta karşıt iradelerine rağmen, tek yanlı olarak hukuki sonuçlar ve etkiler yaratabilecek işlemler yapabilme yetki ve yeteneği tanıdığından, kamu gücünün kullanılmasından doğan uyuşmazlıkların idari yargı yerinde görülmesi gerektiği açıktır.
Başka bir ifadeyle, idare hukuku kuralları içinde kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla, kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade beyanıyla tesis edilen idari işlemlerden doğan uyuşmazlıklar nedeniyle açılan davaların görüm ve çözümü, idari yargının görev alanında bulunmaktadır. Günümüzde idari yargının görev alanının tespitinde faaliyeti yürüten ya da işlemi tesis eden ve uygulayan kuruluşun özel hukuku aşan, özel hukukta rastlanmayacak yetkiler kullanıp kullanmadığı önem taşımaktadır. İdarenin özel hukuku aşan, özel hukukta rastlanmayacak yetkiler kullanarak yaptığı işlem ve eylemlerinin denetiminin idari yargının görev alanına girdiği kabul edilmektedir.
Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere Kullandırılacak Kredilere İlişkin Yönetmeliğin Kredinin Durdurulması ve Geri Alınması başlıklı 14. maddesinde; "Genel Müdürlükçe veya İl Müdürlüğünce yapılan kontrollerde, mahalline aktarılan kredi ve öz kaynak blokesinin maksada uygun ve zamanında kullanılmadığı, proje uygulamalarının ve kooperatif işlemlerinin bu Yönetmelikte yer alan esaslara, ilgili kanunlar ve anasözleşme hükümlerine ve mevzuata aykırı olduğu görülürse, kooperatife durumunun en çok 45 gün içinde düzeltilmesi için yazılı uyarı yapılır. Uyarının gereğini yerine getirmeyen kooperatife tanınan sürenin sonunda, yapılmakta olan krediler durdurulur ve uyarı tarihinden itibaren kooperatif veya ortaklara ait toplam borç (anapara + faiz ) o gün cari olan "3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun" hükmüne göre belirlenecek faizle tahsil edilerek Bakanlık Merkez Saymanlığının T.C. Ziraat Bankası Merkez Şubesindeki hesabına aktarılır." hükmüne yer verilmiştir.
Yine aynı Yönetmeliğin 18. maddesinin (c) bendinde, borcun 3 aylık bekleme süresi sonunda tahsil edilememesi durumunda vadesinden sonraki 3 aylık bekleme süresi sonunda da ödenmemesi halinde borcun muaccel hale geleceği ve bakiye borcun tamamının icraya intikal ettirileceği, (g) bendinde ise, herhangi bir sebeple muaccel duruma gelmiş bir kooperatif veya ortağın, muacceliyet sebebinin giderilmiş olması, işletme faaliyetini sürdürmesi ve üç aylık bekleme süresinin sonundaki ödenmesi gereken borcun o tarihteki toplam borç miktarı üzerinden ödeme tarihine kadar geçen günler için tahakkuk ettirilen temerrüt faizi ile birlikte tahsil edilmesi kaydıyla borçların muacceliyet hesaplarından çıkarılarak tekrar vadesi gelmeyen hesaplara aktarılmasının, İl Müdürlüğünün teklifi ve Bakanlığın onayı ile mümkün olabileceği düzenlenmiştir.
"Borcun Ertelenmesi" başlıklı 21.maddesinde; "Deprem, toprak kayması, kuraklık, taşkın, dolu gibi tabii afet veya mücbir sebeplerle vade bitiminde borçlarını ödeyemeyen kooperatiflerin tahakkuk eden borçları (taksit ve faiz) ertelenebilir. Ertelenen borç nedeniyle sözleşmedeki taksit vadeleri birer yıl kaydırılır, o yıla tahakkuk eden faiz bir yıl sonraki vade borcuyla birlikte tahsil edilir. Bu erteleme sebebiyle borçlanma sözleşmesinde değişiklik yapılmaz.
Mücbir sebeplerle ödeme zorluğuna düşen kooperatiflerin borç ertelemeleri İl Müdürlüklerinin gerekçeli raporları Genel Müdürlükçe değerlendirildikten sonra yapılır. Erteleme işlemleri her program için ayrı ayrı değerlendirmeye tabi tutulur, birden fazla ve muaccel hale gelen borçlara erteleme yapılamaz.
Deprem, toprak kayması, kuraklık, taşkın, dolu v.b. gibi tabii afetler sebebiyle sıkıntıya düşen kooperatiflerin borçları (2090 sayılı Afet Yasası çerçevesinde il ve ilçelerde kurulan hasar tespit komisyonlarının kararları doğrultusunda) Bakanlar Kurulu kararıyla ertelenebilir." hükmü yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; Muş İli, Malazgirt İlçesinde kurulan kooperatifin "Ortaklar Mülkiyetinde 300 Başlık (30 Aile X 10 Baş/Aile) Süt Sağım Üniteli Damızlık Sığır Yetiştiriciliği Projesi" ile kredi tahsisi için başvurduğu ve davalı idare Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından 24/06/2013 tarihli onay ile kredi tahsisi uygun görülerek, 15/07/2013 tarihli ortaklar sözleşmesi imzalanarak, … Bankası Malazgirt Şube Müdürlüğünce kullandırılan kredilerde, geri ödemelerde aksaklıklar yaşanarak erteleme talebinde bulunulması üzerine, Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile zamanında taksit ödenmediğinden ve erteleme talebinin üç aylık bekleme süresi sonu vadesi geçen borca ilişkin erteleme işlemi yapılamadığının bildirildiği, davacı tarafından 15/06/2021 tarihli başvuru ile muacceliyet kararının kaldırılarak, kredinin kullandırılması isteminde bulunulduğu, davalı idare tarafından 2577 sayılı Kanunun 11. maddesinde belirlenen altmış günlük dava açma süresi içerisinde işlemin geri alınması için bir başvuru yapılmadığı ve dava da açılmadığından bahisle başvurunun reddi üzerine görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu işleme ilişkin tüm süreçte idarece salt ortaklar mülkiyetinde tesis edilen taahhütname hükümlerine göre değil, "Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere Kullandırılacak Kredilere İlişkin Yönetmeliki"ne göre inceleme yapıldığının anlaşıldığı; davacı kooperatifin faydalandığı kredinin anılan Yönetmelik hükümleri uyarınca verildiği, bu yönüyle idarenin tek taraflı olarak belirlediği şartlar doğrultusunda, kamu gücü kullanılarak bir idari hizmetin yürütülmesine ilişkin; bu hizmetin yürütülmesi ile ilgili şartların özel hukuk hükümlerini aşan şekilde davacı adına uygulandığı, bu süreçten ötürü uğranılan bir zarar varsa bu zarar nedeniyle idarenin sosyal hukuk devleti ilkesi uyarınca sorumlu tutulacağı kabul edilerek işin esasına girilip, buna göre uyuşmazlığın çözümlenmesi gerekirken davanın görev yönünden reddi yolunda verilen Mahkeme kararına ilişkin istinaf istemini reddeden İdari Dava Dairesi kararında hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 27/09/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.