T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/11982
Karar No : 2023/5058
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … İnşaat Nakliyat Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Trabzon İli, Araklı İlçesi, … Mahallesi sınırları içerisinde davacı tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "… Erişim Nolu II-(A) Grubu Patlatmalı Taş (Kalker) Ocağı Projesi" ile ilgili olarak başlatılan çevresel etki değerlendirmesi sürecinin sonlandırılmasına (Proje Tanıtım Dosyasının iadesine) ilişkin, Trabzon Valiliğinin bila tarih, … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin Mahkeme Kararının, Danıştay Altıncı Dairesinin 18/10/2022 tarihli, E:2022/5786, K:2022/8735 sayılı kararıyla bozulması üzerine İdare Mahkemesince verilen kararda; davalı idarenin, ÇED sürecini aşamasına bakılmaksızın sonlandırma yetkisinin olduğu, proje alanına ilişkin Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından olumsuz yönde verilen görüşte yer alan; proje alanının orman alanı ve tarım alanında kaldığı, yakın çevresinde evlerin bulunduğu, su kaynaklarına ve karayoluna yakın olduğu, yakın çevresinde aktif heyelanlı ve aktif olmayan eski heyelanlı alanların bulunduğu, proje kapsamında yapılacak patlatma işlemlerinden kaynaklı kaya yuvarlanması, toz, gürültü ve titreşim gibi çevresel etkilerin arazide ve çevrede ikamet edenler üzerinde olumsuz etkilere neden olacağı, proje alanının şehirlerarası karayolundan görünür vaziyette olması nedeniyle görüntü kirliliğine neden olacağı yönündeki tespitler de dikkate alınarak, ÇED sürecinin sonlandırmasına yönelik işlem tesis edildiğinin anlaşıldığı belirtilerek mevzuatın verdiği yetki kapsamında tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Mahkeme tarafından hatalı bir şekilde sürecin ÇED Dosyasının değerlendirilmesi süreci olarak olarak değerlendirildiği, oysa dava konusu edilenin PTD dosyasının değerlendirilmesine ilişkin olduğu; davalı idarenin 'aşamasına bakılmaksızın ÇED sürecini sonlandırma yetkisinin bulunması'nın bu yetkiyi keyfi olarak kullanabileceği anlamına gelmediği, Mahkeme tarafından çözümü uzmanlığı, özel ve teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişiye başvurulması gerektiği belirtilerek, Mahkeme Kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ :Temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme Kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Trabzon ili, Araklı ilçesi, Köprüüstü Mahallesi sınırları içerisinde davacı tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "… Erişim Nolu II-(A) Grubu Patlatmalı Taş (Kalker) Ocağı Projesi" ile ilgili olarak başlatılan çevresel etki değerlendirmesi sürecinin, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığının … tarih ve … sayılı yazısıyla bildirilen olumsuz görüşü gerekçe gösterilerek Trabzon Valiliğinin bila tarih, … sayılı işlemiyle sonlandırılarak, PTD'nin iadesi üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. ..." hükmüne yer verilmiştir.
25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 4. maddesinde; "Çevresel etki değerlendirmesi gereklidir kararı: Seçme Eleme Kriterlerine Tabi Projelerin çevresel etkilerinin incelenerek, çevresel etkilerinin daha detaylı incelenmesi amacıyla Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının gerektiğini belirten Bakanlık kararını, ... ifade eder." olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde ise; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) (Değişik:RG-26/5/2017-30077) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez. (4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." kuralına, 15. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-2 listesinde yer alan projeler, b) Kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi ek-2 listesinde belirtilen projeler, seçme, eleme kriterlerine tabidir." kuralına yer verilmiştir. Aynı Yönetmeliğin EK-IV bölümünde ise Proje Tanıtım Dosyasının Hazırlanmasında Esas Alınacak Seçme Eleme Kriterleri belirtilmiş, 1. Projenin Özellikleri kısmında: a) Projenin ve yerin alternatiflerinin (proje teknolojisinin ve proje alanının seçilme nedenlerinin), b) Projenin iş akım şemasının, kapasitesinin, kapladığı alanın, teknolojisinin, çalışacak personel sayısının, c) Doğal kaynakların kullanımının (arazi kullanımı, su kullanımı, kullanılan enerji türü vb.), ç) Atık miktarının (katı, sıvı, gaz ve benzeri) ve atıkların kimyasal, fiziksel ve biyolojik özelliklerinin, d) Kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kaza riskinin, 2. Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Çevresel Özellikleri kısmında: a) Mevcut Arazi Kullanımı ve kalitesi (tarım alanı, orman alanı, planlı alan, su yüzeyi ve benzeri), Ek-V’deki Duyarlı Yöreler Listesi dikkate alınarak korunması gereken alanlar, 3. kısmında; Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Çevresel Etkileri ve Alınacak Önlemler ile Notlar ve Kaynakların, Ekler kısmında ise: 1- Proje için seçilen yerin koordinatlarının, 2- Proje alanı ve yakın çevresinin mevcut arazi kullanımını değerlendirmek için; yerleşim alanlarının, ulaşım ağlarının, enerji nakil hatlarının, mevcut tesislerin ve ek-5'de yer alan Duyarlı Yöreler Listesinde belirtilen diğer alanların (proje alanı ve yakın çevresinde bulunması halinde) yerlerine ilişkin verileri gösterir bilgiler 1/25.000 ölçekli halihazır harita (çevre düzeni planı, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri, topografik harita) üzerine işlenerek kısaca açıklanmasının, jeoloji haritasının ve depremselliğin belirtilmesi gerektiği şeklinde düzenlemelere yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen hükümler uyarınca; çevresel etki değerlendirmesi ile, gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlendiği, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin irdelendiği, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin değerlendirildiği, ayrıca projelerin uygulanmasının izlendiği ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaların belirlendiği bir süreç öngörülmüş olup, seçme eleme kriterlerine tabi bir proje nedeniyle hazırlanacak PTD'de projenin amacı, çevresel özellikleri, projenin muhtemel çevresel etkileri dikkate alınarak, sürdürülebilir kalkınma ve sürdürülebilir çevre dengesinin sağlanması amacıyla en uygun yerin seçilmesi esastır.
Bu amaçla PTD, Yönetmeliğin Ek-4'te yer verilen unsurlar yönünden değerlendirilirken, mevzuat bakımından projenin yapılması uygun bulunmadığı takdirde, idarenin "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı verme zorunluluğu bulunmayıp, aşamasına bakılmaksızın ÇED sürecini sonlandırma yetkisi bulunmaktadır. Bununla birlikte, ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarda, projenin yapılmasının mevzuat bakımından uygun bulunmama durumunun somut ve açık bir şekilde ortaya konulması gerekmektedir.
Uyuşmazlık konusu olayda, İdare Mahkemesince, davacı tarafından yapılması planlanan "… Erişim Nolu II-(A) Grubu Patlatmalı Taş (Kalker) Ocağı Projesi" ile ilgili PTD'nin idareye sunulmasıyla projeye ilişkin ÇED sürecinin başlatıldığı, bu kapsamda ilgili kurumlardan istenilen görüşlerinin çoğunun olumlu olduğu, ancak Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı yazısıyla; "Projenin; orman alanı ve tarım alanında kaldığı, 150 m güneyinde, 170 m doğusunda, 175 m kuzeydoğusunda evler, kuzey yönünde 100 m mesafede … Deresi, 130 m mesafede Araklı- Bayburt karayolu, yaklaşık 85 m batı yönünde aktif heyelanlı bir alan ve yaklaşık 280 m batısında aktif olmayan eski heyelanlı bir alanın olduğu, proje alanın eğimli ve yerleşim yerlerine yakın mesafede olmasından dolayı proje kapsamında yapılacak patlatma işlemlerinden kaynaklı kaya yuvarlanması, toz, gürültü ve titreşim gibi çevresel etkilerin arazide ve çevrede ikamet edenler üzerinde olumsuz etkilere neden olacağı ve bu nedenle şikayetlere sebebiyet vereceği, proje alanın çevre mahallelerden ve Araklı Bayburt karayolundan görünür vaziyette olmasının görüntü kirliliğine neden olacağı, projesinin yapılması uygun görülmemiştir." yönünde bildirilen olumsuz görüşü de dikkate alınarak, davalı idarenin, aşamasına bakılmaksızın ÇED sürecini sonlandırma yetkisinin bulunduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, uyuşmazlığın çözümü özel ve teknik bilgi gerektirdiğinden, bu sürecin mevzuata uygun işletilip işletilmediği, yürütülmesi istenilen faaliyetin, alanın niteliği, tarım alanları, su kaynakları, duyarlı yörelere etkisi, PTD'nin yeterliliği ve PTD'de yer alan belirlemelerin çevreye ve ekolojik dengeye etkisinin tespiti amacıyla aralarında başta çevre mühendisi, maden mühendisi, jeoloji/hidrojeoloji mühendisi, orman mühendisi ve (flora ve fauna konusunda uzman) bir biyolog olmak üzere, tarafların iddiaları, projenin niteliği ve uygulanacağı yerin özellikleri ile PTD'yi hazırlayan uzmanlar dikkate alınarak, gerekirse başka dallarda da uzmanlar seçilerek oluşturulacak bir bilirkişi heyetiyle, mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve projenin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi suretiyle düzenlenecek rapor dikkate alınarak, işin esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, davanın reddine ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 21/09/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.