T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/12021
Karar No : 2023/5900
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) :...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesi, Ro-Ro ve Feribot İskelesi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı İlave Değişikliğine ilişkin olarak "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümlerinin uygulanmasına gerek bulunmadığı"na yönelik ... tarih ve ... sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlığın onaylı imar planında, Çekek Yeri olarak kullanılan alanın Ro-Ro ve Feribot Limanı alanı içine alınmasını ihtiva ettiği, imar planı teklifine konu projenin evveliyatına ilişkin yapılan inceleme neticesinde; 72.000 metrekare olarak planlanan ’’Çeşme Ro-Ro ve Feribot Limanı”nın ... sayılı Çeşme Belediye Meclisi tarafından karara bağlandığı, 1991 yılında hizmete girdiği, 06.06.2003 tarihinden itibaren ... Limanı İşletmesi A.Ş. tarafından işletilmeye devam edildiği, 72.000 m²’lik ’’Çeşme Ro-Ro ve Feribot Limanı Tevsii” faaliyetinin, mülga Çevre ve Orman Bakanlığınca 16.12.2003 tarih ve 25318 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği’nin Geçici 3. maddesi gereğince ÇED Yönetmeliği kapsamı dışında değerlendirildiği, ilerleyen süreçte liman alanında yapılması planlanan ''Çeşme Ro-Ro ve Feribot Limanı 6700 m² İlave Dolgu Faaliyet'' için 03/03/2005 arihli ÇED Gerekli Değildir kararı, "İlave Dolgu (3710 m²) Tekne İmal ve Çekek Yeri” projesi için 09/10/2007 tarihinde ”ÇED Gerekli Değildir" kararı verildiği, İzmir ili, Çeşme İlçesi, Karadağ Mevkii, ... Mahallesinde yer alan liman alanında ... Liman İşletmeleri A.Ş. tarafından yapılması planlanan "İlave Dolgu (3710 m²) Tekne İmal ve Çekek Yeri" projesi hakkında 09/10/2007 tarihinde ÇED Gerekli Değildir kararı verildiğinin görüldüğü, daha önce tekne imal ve çekek yeri olarak ÇED Gerekli Değildir kararı verilen yerin limana dahil edilmek istenildiğinin görüldüğü, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 7.maddesi kapsamında Çevresel Etki Değerlendirmesi raporu hazırlanması zorunlu olan liman projesi kapsamına alınan ''Tekne İmal ve Çekek Yeri'' hakkında çevresel etki değerlendirmesi raporu hazırlanması gerektiği sonuç ve kanaatine varıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, her ne kadar davalı idare tarafından, tekne imal ve çekek yeri olarak ÇED Gerekli Değildir kararı alınan bir yer hakkında yeniden ÇED raporu alınmasının gerekli olmadığı iddia edilmişse de, söz konusu tekne imal ve çekek yeri olarak belirlenen alanın ''Çeşme Ro-Ro ve Feribot Limanı''na dahil edilmek istenildiği, liman projeleri için ÇED raporu hazırlanmasının zorunlu olduğu, tekne imal ve çekek yeri olarak ÇED raporu alınan alanın faaliyet konusunun değiştiği, bu sebeple, yeniden ÇED süreci işletilmesi gerektiği kanaatine varıldığından, davalı idarenin iddialarına itibar edilemediği gerekçeleri ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: 72.000 m² olarak planlanan limanın 1991 yılında hizmete girdiği, 06.06.2003 tarihinden itibaren ... Çeşme Limanı A.Ş. tarafından işletilmeye devam edildiği, ÇED Yönetmeliğinin Geçici 3. maddesi gereğince ÇED Yönetmeliği kapsamı dışında değerlendirildiği, ilerleyen süreçte, liman alanında yapılması planlanan ''Çeşme Ro-Ro ve Feribot Limanı 6700 m² İlave Dolgu Faaliyeti'' için 03.03.2005 tarihli ''ÇED Gerekli Değildir'' kararı ile ''İlave Dolgu (3710 m²) Tekne İmal ve Çekek Yeri'' projesi için 09.10.2007 tarihli ''ÇED Gerekli Değildir'' kararının bulunduğu, tekne imal ve çekek yeri olarak kullanılması planlanan alanın halihazırda ihraç yükü taşıyan tırlara ait geçici park yeri olarak kullanıldığı, tekne imalatının yapılmadığı ve çekek yeri olarak kullanılmadığı, alanda ilave dolgu ve tarama faaliyeti gerçekleştirilmeyeceği, plan teklifi ile ÇED Gerekli Değildir kararına esas alanda çekek yeri olarak belirlenen alanın mevcut ÇED kararları bulunan liman alanına ilave edilmesinin planlandığı, ÇED Gerekli Değildir kararı bulunan söz konusu çekek yerinin fonksiyon değişikliği ile liman alanına ilave edilmesi hususunun ÇED Yönetmeliği kapsamında bulunmadığı, ÇED sürecine tabi olan projeler gibi, yönetmelik gereği ÇED sürecine tabi olmayan projelerin de Çevre Kanununa, bu Kanuna dayanılarak çıkarılmış yönetmeliklere ve diğer tüm mer'i mevzuata tabi olduğu, hem söz konusu plan teklifinin yeni bir liman alanı veya mevcut limanın kıyı yapısının eşik değerinde herhangi bir artış ihtiva etmemesi, hem mevcut liman alanının bugüne karar yürürlükte olan ÇED Yönetmelikleri kapsamında kararlarının bulunması, hem de plan teklifi ile ÇED kararları bulunan liman alanında limanın eşik değerinde bir değişikliğe sebep olmayan Çekek Alanının Liman Alanına dahil edilmesi işinin ÇED Yönetmeliği kapsamında olmaması sebebiyle, dava konusu işlemde hukuka aykırılık olmadığı belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Kanun yoluna süresinde başvurulmadığı, işlemin çevre ve kıyı mevzuatına aykırı olduğu, imar planı değişikliği teklifinin yaratacağı çevre kirliliğinin bir turizm bölgesi olan Çeşme İlçesi sakinlerine, turizm faaliyetlerine bölgenin ekolojik dengesine zarar vereceği, jeolojik ve jeoteknik etütlerin yapılmadığı, plan değişikliğine konu alanın, liman trafiğine eklenecek Ro-Ro taşımacılığına bağlı kapasite artışı ile birlikte seyir güvenliği ve deniz trafiği açısından sakınca yaratacağı, mevcut ekosistemi bozacağı dikkate alındığında, çevresel etki değerlendirmesi raporunun hazırlanmasının gerekli olduğu, ... İdare Mahkemesinin E:..., K:... sayılı kararı ile İzmir İli, Çeşme İlçesi, ... Mahallesi, Ro-Ro ve Feribot İskelesi 1/5000 ölçekli NİP ve 1/1000 ölçekli UİP ilave ve değişikliği işleminin iptaline karar verildiği, imar planlarına konu bu alanın yalnızca İlave Dolgu (3710 m²) Tekne İmal ve Çekek Yerinin liman alanına dahil edilmesinden ibaret olmadığı, İlave Dolgu (3710 m²) Tekne İmal ve Çekek Yerinin liman alanına dahil edilmesinin yanı sıra dolgu alanı sınırlarında değişiklik yapıldığı, kapasite artışı olduğu, dolgu alanı plan kararlarının bir bölümünün iptal edildiği, NİP'nın Ro-Ro Feribot iskelesinin batısında, limana ait plan kararının büyütüldüğü ve alanın güneyinde öngörülmüş olan yol bağlantısı için Park Alanı kararı getirildiği, Tekne İmal ve Çekek Yeri Projesine ait 09.10.2007 tarihli ÇED Gerekli Değildir kararının, Ro-Ro ve Feribot İskelesi 1/5000 ve 1/1000 ölçekli UİP ilave ve değişikliklerine konu alanı bütünüyle kapsamadığı, kümülatif bir yaklaşımla yeni bir ÇED sürecinin gerektiği belirtilerek davalının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dava, İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesi, Ro-Ro ve Feribot İskelesi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı İlave Değişikliğine ilişkin olarak "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümlerinin uygulanmasına gerek bulunmadığı"na yönelik ... tarih ve ... sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." hükmü yer almakta olup, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin "Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinin (1) fıkrasında da, herkesin medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar konusunda bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini isteme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde; "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler ile elektronik işlemlerde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygunlanır." hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesinin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 27. maddesinde; "1) Davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler. 2) Bu hak; a) Yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, b) Açıklama ve ispat hakkını, c) Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir." hükmüne, 66. maddesinde; "Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabilir." hükmüne, 67. maddesinde; "(1) Müdahale talebinde bulunan üçüncü kişi, yanında katılmak istediği tarafı, müdahale sebebini ve bunun dayanaklarını belirten bir dilekçeyle mahkemeye başvurur. (2) Müdahale dilekçesi, davanın taraflarına tebliğ edilir. Mahkeme, gerekirse taraflarla birlikte üçüncü kişiyi de dinlemek üzere davet eder, gelmeseler dahi müdahale talebi hakkında karar verir." hükmüne, 68. maddesinde; "(1) Müdahale talebinin kabulü hâlinde müdahil, davayı ancak bulunduğu noktadan itibaren takip edebilir. Müdahil, yanında katıldığı tarafın yararına olan iddia veya savunma vasıtalarını ileri sürebilir; onun işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan her türlü usul işlemlerini yapabilir. (2) Mahkeme, katıldığı noktadan itibaren, taraflara bildirilen işlemleri müdahile de tebliğ eder." hükmüne, 69. maddesinde; "(1) Müdahilin de yer aldığı asıl davada hüküm, taraflar hakkında verilir." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Yukarıda belirtlen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; davaya müdahaleyi, görülmekte olan davada, hakkı davanın sonucuna bağlı olan kişinin kendi hukuki yararını korumak için, davanın tarafı olmadan, davayı kazanmasında yararı bulunan tarafın yanında ve ona yardımcı olarak davaya müdahalesine imkan veren bir hukuki kurum olarak tanımlamak mümkündür.
İdarenin işlem ve eylemlerinin hukuka uygunluk denetiminin yapıldığı idari yargıda görülmekte olan davalar yönünden de uyuşmazlık konusu üzerinde hak iddia eden ya da davanın taraflarından birinin davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan üçüncü kişilerin davaya sadece şeklen değil etkili bir şekilde katılımının sağlanması, adil yargılanma hakkının güvencelerinin sağlanabilmesi için önemli bir müessesedir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Menemen Minibüsçüler Odası/Türkiye kararında, yargıya erişim hakkı veya diğer bir deyimle hukuk davası açma hakkının, AİHS'nin 6. maddesinin "yargılanma hakkı" ile ilgili birinci fıkrasının yalnızca bir yönünü oluşturduğu, erişim hakkının etkin olabilmesi için, haklarına müdahale edilen bir kimsenin açık ve kesin bir şekilde bu işleme itiraz edebilmesi ve mahkemece tartışılabilmesi ve incelenmesi gerektiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesinin mahkemeye erişim hakkını doğrudan etkilediğine işaret etmiştir.
Bu çerçevede başvuruyu değerlendiren AİHM, ulusal mahkemelerin 2577 sayılı Kanunun 31. maddesindeki gereklilikleri yerine getirmede başarı sağlayamamalarının başvurucuyu hak ve yükümlülüklerini doğrudan etkileyen uyuşmazlıkla ilgili olarak dinlenilmekten alıkoyduğu ve başvurucunun mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır. (Menemen Minibüsçüler Odası/Türkiye, § 27)
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden; davalı idarenin savunma dilekçesi ekindeki ... tarihli ve ... sayılı yazıda, Mülga Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile ... Çeşme Limanı İşletmesi A.Ş. lehine sonuçlanan ve 28.05.2003 tarihinde imzalanan 30 yıl süreli İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi ile 06.06.2003 tarihinde fiili olarak teslimi yapılan Çeşme Limanı'nın devir tarihinden itibaren ... Limanı İşletmesi A.Ş. tarafından işletim hizmetine devam edildiği bilgisinin verildiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, dava konusu İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesi, Ro-Ro ve Feribot İskelesi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı İlave Değişikliğine ilişkin olarak "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümlerinin uygulanmasına gerek bulunmadığı"na dair işlemin ... Çeşme Limanının yanındaki ''Tekne İmal ve Çekek Yeri'' olan yerin planlamada limana dahil edilmesine ilişkin bir işlem olduğu dikkate alındığında, söz konusu limanın işletmecisi olduğu anlaşılan ... Limanı İşletmesi A.Ş.'nin davaya konu işlem ve bu işleme karşı açılan dava sonucunda verilecek yargı kararından faaliyetlerinin doğrudan etkileneceği ve bu sebeple davanın bahsi geçen firmaya ihbar edilmesi gerektiği, ancak anılan şirkete adil yargılanma hakkı kapsamında davacının iddialarına karşı itirazlarını sunma ve delilleri toplamasına imkan sağlayacak bir zamanda davanın ihbar edilmeyerek usul hükümlerine aykırı davranıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda; Mahkemece, davaya konu limanın işletmecisi olan ... Limanı İşletmesi A.Ş.'ye davanın ihbar edilerek, davaya müdahil olması durumunda, müdahale istemi incelendikten sonra, davacının iddialarına karşı itirazları ve sunacağı deliller de değerlendirilerek, davanın esası hakkında yeniden karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 02/11/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.