T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/12728
Karar No : 2023/5899
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Odası
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : .. Bakanlığı
VEKİLİ : … - Hukuk Müşaviri
DAVALI YANINDA (MÜDAHİL): ... Liman Tesisleri Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …
DAVALI YANINDA (MÜDAHİL): … Mühendislik Müşavirlik Anonim Şirketi
İSTEMİN KONUSU : …. İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Tekirdağ ili, … ilçesi, … mevkisinde planlanan "Martaş Limanı Kapasite Artışı Projesi (70.000 DWT'den 100.000 DWT'ye çıkarılması ve Dip Taraması Dahil)" alanına ilişkin olarak verilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen … tarihli ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlık konusu olan dip taraması da dahil olmak üzere liman kapasite artışı projesinin faaliyete geçtikten sonra çevreye ve insan sağlığına vereceği/verebileceği zararların, ÇED Raporunda taahhüt edilen önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğu, arkeolojik açıdan; Kültür Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında korunması gerekli herhangi bir kültür varlığına rastlanmadığı, kültür varlığına rastlanması halinde en yakın müze müdürlüğüne haber verileceğinin ÇED raporunda taahhüt edildiği, deniz canlılarına verilebilecek zararın bilimsel açıdan kabul edilebilir düzeyde olduğu, projenin diğer kıyı tesislerine olumsuz bir etkisinin olmayacağı, trafikte meydana gelebilecek hafif taşıt trafik yükünde artışın hesaplandığı, meydana gelebilecek ağır taşıt trafik yükü artışına ilişkin bir analiz yapılmamış olsa da 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'na ve ilgili mevzuata göre trafik güvenliğine uyulacağının taahhüt edildiği, dip tarama faaliyeti ve çıkarılacak tarama malzemesinin değerlendirilmesi ile ilgili taahhütlerin yeterli olduğu, karada ve sahilde herhangi bir faaliyetin olmayacağı, proje sahibince alınacak önlemlerin bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeyde bulunduğu, proje hakkında verilen "ÇED olumlu" kararı sürecinin ÇED yönetmeliğine uygun olarak tamamlandığı, ÇED raporu ve eklerinin yeterli ve uygun olarak hazırlandığı, yapılan inceleme, hesaplama ve değerlendirmelerin, yeterli düzeyde, bilgi ve belgeye dayandırıldığı anlaşıldığı, Tekirdağ ili, Marmaraereğlisi ilçesi, Kiremitlik mevkisinde planlanan "Martaş Limanı Kapasite Artışı Projesi (70.000 DWT'den 100.000 DWT'ye çıkarılması ve Dip Taraması Dahil)" hakkında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen … tarihli ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının hukuka uygun olduğu gerekçeleri ile davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI: Bilirkişi raporunun içeriğinde yargılama konusu işlemdeki hukuka aykırılıkların tespit edildiği, yalnızca raporun beş paragraflık sonuç bölümünden dahi açıkça anlaşılabildiği üzere, yargılama konusu işlemin hem projenin yer altı sularına etkisi, hemde arkeolojik buluntular ile trafik yükü açısından hukuka aykırılıklar barındırdığı itiraz etmiş olduğu ve çelişkili olduğunu öne sürdüğü bilirkişi raporunun dahi, içeriği itibari ile yargılama konusu işlemin barındırdığı hukuka aykırılıkları tespit ettiği çelişkili bir rapora dayandırılarak davanın reddine karar verilmiş olmasının açıkça hukuka aykırı olduğu hükme esas alınan bilirkişi raporunun eksik inçelemeye dayalı olduğu, raporda tümüyle subjektif yorumlarla yetinildiği rapordada vurgulandığı üzere tanımlanan kara yolu güzargahında mevcut durumda yoğun olan trafik hacmine, planlanan kapasite artışının etkisinin detaylı olarak incelenmediği kapasite artışı ile ne kadarlık ek ağır taşıt trafiğinin oluşacağı hakkında bilgi mevcut olmadığı, özellikle yaz aylarındaki etkisinin detaylı olarak incelenmesi gerektiği, Doğu İskelesinin uygulama alanının sit alanında kalmasına karşın Kültür ve Turizm Bakanlığı Perinthos Kazısı Başkanlığından görüş alınmadığının tespit edildiği, bu görüşün yargılama konuşu işlemi tesisinden önce alınması gerektiği, bölgede henüz koruma amaçlı imar planı bulunmadığı, ÇED olumlu kararının Kültür ve Tabiat Varlıklarına Koruma Mevzuatlarına aykırı olduğu, bilirkişi raporunda muhtemel olumsuzlukların kabul edilebilir düzeyde olduğundan bahsedilmiş ise de bu olumsuzlukların detaylı bir biçimde incelenmediği ve kabul edilebilirlik düzeyinin hangi bilimsel ölçütlere göre tespit edildiğininde açıklanmadığı belirtilerek temyize konu kararın bozulması ve yargılama konusu işlemin iptali istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI:
1-Davalı idare tarafından; davaya konu işlemin hukuka uygun olduğu, konu ile ilgili olarak komisyon üyesi olarakEdirne Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünce proje alanında incelemenin Bodrum Sualtı Müzesince yapılması uygun ve yeterli görüldüğünden Perinthos Kazısı Başkanlığından bir görüş alınmadığı, bu anlamda ÇED Raporunun yeterli ve uygun olduğu, davaya konu projenin inşaat ve işletme çalışmaları esnasında mevcut trafiğe etkileri değerlendirilirken projede komisyon üyesi olarak belirlenen T.C. Karayolları Genel Müdürlüğünün görüşleri doğrultusunda hem hafif hem de ağır taşıtlar için ayrı ayrı hesaplar yapıldığı belirtilerek davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
2-Davalı yanında müdahil (… Mühendislik Müşavirlik A.Ş.) tarafından; ÇED başvuru dosyasının 09.09.2021 tarihinde e-ÇED sistemi üzerinden Bakanlığa sunulduğu, faaliyetin konusu ve proje alanı ile diğer çevresel konular, trafik ve kültür varlığı durumuda dikkate alındığı Bakanlık tarafından proje ile ilgili komisyon üyesi kamu kurum ve kuruluşları belirlendiği ve belirlenen komisyon üyeleri arasında özellikle Edirne Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğününde görevlendirildiği, 03.06.2021 tarih ve 4065 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Perinthos Kazısının ... Güzel Sanatlar Üniversitesi … Bölümü Öğretim Üyesi … Başkanlığına verildiği ve T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Perinthos Kazısı Başkanlığı tarafından yapılan çalışmaların 17.09.2021 yılında başlayarak 27.12.2021 tarihinde sonuçlandığı, dolayısıyla ÇED süreci içerisinde sonuçlanan bir çalışma için ÇED komisyonunda muhatabı olan Koruma Bölge Kurulunun atlaması söz konusu olmadığı, bilirkişinin uygun gördüğü ve ÇED raporunda tanımlanan "Projenin tüm aşamalarında korunması gereken herhangi bir arkeolojik kültür varlığına rastlanılması halinde Edirne Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu'na bilgi verilecektir." hükmünü projenin uygulama noktasında önemli bir güvence oluşturduğu, ÇED sürecinde Edirne Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü görüşünün esas ve yeterli olduğu, söz konusu projenin planlandığı davaya konu alanın III. Derece Arkeolojik Sit Alanında kaldığı, davaya konu projenin inşaat ve işletme çalışmaları esnasında mevcut trafiğe etkileri değerlendirilirken projede komisyon üyesi olarak belirlenen T.C. Karayolları Genel Müdürlüğü'nün görüşleri doğrultusunda hem hafif hem de ağır taşıtlar için ayrı ayrı hesaplamalar yapıldığı proje alanının 04.11.2021 tarihli ve 4758 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile ilan edilen Marmara Denizi Adalar ve Özel Çevre Koruma Bölgesi sınırları içerisinde kalmakta olduğu, tabiat varlığı ve doğal sit alanlarında bulunmadığı Nihai ÇED Raporu Ek-10'da verilen Proje Etkileri İle Ekosistem Değerlendirme Raporu için 1 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 109. Maddesi ile yetki verilmiş olan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğünün 23.06.2022 tarih ve 3742674 sayılı yazısı ile uygun bulunduğu, Nihai ÇED Raporunun detaylı olarak incelenmesi ve değerlendirilmesi gerçekleştirildiğinde Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan edilen proje alanına ait iş ve işlemlerin yürürlükteki mevzuat hükümlerine uygun ve bilimsel temellerde gerçekleştirildiğinin açıkça görüldüğü, batı ve doğu iskeleleri için uygun görülen Hidrografik-Oşinografik Etüt Raporlarının Nihai ÇED Raporu içerisinde onay yazıları ile birlikte Ek-16'da verildiği, bilirkişi heyet raporundaki tüm değerlendirmelerin bilimsel ve mevzuat ölçülerinde yapıldığı görüldüğü belirtilerek davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
3-Davalı yanında müdahil (…Liman Tesisleri A.Ş.) tarafından; bilirkişilerce raporda yer verilen tespitlerin proje alanında yapılan keşfe ve bilimsel esaslara dayalı olarak gerçekleştirildiği, davaya konu projenin ne inşaat çalışmaları esnasında ne de işletme safhası esnasında mevcut kara trafiğine hiçbir etkisi olmayacağı, ÇED olumlu kararının yeni bir projeye ilişkin olmayıp, mevcut iskelenin sadece güvenlik gereklilikleri nedeniyle 75 metre uzatılmasından ibaret olduğu iskeleye yanaşacak gemi sayısında hiçbir artış meydana gelmeyeceği, ek ağır taşıt trafiğinin oluşmasının mümkün olmadığı, bir an için bunun aksinin kabulü halinde dahi yaz aylarında bir trafik yoğunluğu oluşması ve kullanılan D110 karayolunun kapasiteyi karşılamaması halinde ilave bağlantı yolunun Karayolları 1. Bölge Müdürlüğünden alınacak onay doğrultusunda gerçekleştirileceği, projenin kent trafiğine olası etkilerine ilişkin gerekli önlemin alınmış olduğu, projenin arkeolojik açıdan çevreye etkisinin kabul edilebilir düzeyde olduğunun kabulü gerektiği, biran için korunması gerekli bir kültür varlığına rastlanılsa dahi bununla ilgili tedbirlerin taahüt edildiği şekliyle gerçekleştirileceği dikkate alındığında projenin arkeolojik açıdan olumsuz bir etkisinin bulunmadığının açıkça görüldüğü proje alanının 1. derece arkeolojik sit alanında yer almadığı, her ne kadar Perinthos Kazısı Başkanlığından görüş alınmasına ihtiyaç olmasada bilirkişi raporunda Perinthos Kazısı Başkanlığının görüşünün alınmasında fayda bulunmakta olduğunun belirtilmesi üzerine davalı yanında müdahil … Mühendislik Müşavirlik A.Ş. Tarafından Perinthos Kazısı Başkanı …'den bu hususda görüşü istendiği, dava dosyasına sunulu Perinthos Kazısı Başkanı …'in 19.06.2023 tarihli yazısında; "...Konu kapsamındaki proje alanının hali hazırda kazı çalışmalarını yürütmekte olduğumuz ve ilerideki kazı çalışmalarını planladığımız 1. Derece arkeolojik sit alanı kapsamında kalan alan (Akropol alanı) ile bağlantısı bulunmamaktadır." şeklinde görüş bildirildiği, dosya kapsamında alınan bilirkişi raporunun proje alanının niteliğine göre mahalinde keşif yapılarak alanında uzman heyet üyelerince hazırlanmış olduğu, teknik ve bilimsel verilere uygun raporun hükme esas alınarak mahkemece davanın reddine karar verilmiş olmasının hukuka uygun olduğu belirtilerek davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
TETKİK HÂKİMİ: ..
DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin reddine,
2.Temyize konu …. İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının ONANMASINA,
3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, fazladan yatırılan …-TL temyiz başvurma harcının, …-TL temyiz karar harcının ve …-TL gider avansının istemi halinde davalı yanında müdahillerden … Mühendislik Müşavirlik A.Ş.'ye iadesine,
4.Dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 02/11/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.