T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/1310
Karar No : 2024/1154
TEMYİZ EDEN (DAVACI): …
KARŞI TARAF (DAVALILAR):
1- … Belediye Başkanlığı-…
VEKİLİ: Av. …
2- … Bakanlığı
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Aydın ili, Didim ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel (eski … ada, … parsel) sayılı taşınmaz üzerinde inşa edilen ve yapı kayıt belgesi alınan yapının bulunduğu alanın “turizm tesis alanı” ve “günübirlik tesis alanı” olarak belirlenmesine ilişkin Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı doğrultusunda Kültür ve Turizm Bakanlığının … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen rapor ile dosyada bulunan bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesi sonucunda, bölgenin önceki planının Tarım İl Müdürlüğünden görüş alınmadığı gerekçesiyle İdare Mahkemesince iptaline karar verilmesi nedeniyle yargı kararının gereği yerine getirilerek dava konusu planların yürürlüğe konulduğu, davacının işgal ettiği alanın (yakın çevresinde de bu nitelikte işgale konu alanların mevcut olduğu) tarım arazisi olması gerektiği iddiası ile bu davayı açtığı, ancak parselin bulunduğu alana getirilen turizm tesis alanı ve günübirlik tesis alanı kullanım kararının çevresindeki aynı kullanıma tahsisli alanlar ile bütünlük oluşturduğu, bu yerin işgal nedenine göre imar planındaki kullanım kararının belirlenmesinin kabul edilemeyeceği ve bu yönüyle planlarda şehircilik ve planlama ilkeleri ile kamu yararına aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Alandaki zeytin ağaçlarıyla ilgili yoğunluğun uydu görüntüsünden net bir şekilde görüldüğü, alanın dikili tarım arazisi niteliğinde olduğu ve zeytinlik olarak kullanıldığı açık iken, bilirkişi heyetince bu alanın zeytinlik olarak kabulüne imkan bulunmadığı görüşünün hukuka aykırı olduğu, Danıştay kararları da dikkate alındığında parselin arsa vasfıyla tescil edilmiş olmasının üzerinde zeytinlik kullanımının olmayacağı anlamına gelmeyeceği, aradan geçen uzun süreçte alanın zeytinlik vasfını kazanmasının mümkün olduğu, salt tapu vasfından yola çıkılarak yorum yapılmasının hatalı olduğu, aynı parselde bulunan başka şahısların talebiyle Tarım İl Müdürlüğünce yapılan tespit sonucu düzenlenen raporda taşınmazın kuru dikili tarım arazisi niteliğinde olduğunun belirtildiği ileri sürülerek kararın kaldırılması ve işin esası hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
SAVUNMALARIN ÖZETİ:
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından; temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
Didim Belediye Başkanlığı tarafından; savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Aydın ili, Didim ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel (eski … ada, … parsel) sayılı hazineye ait taşınmaz üzerinde inşa edilen ve yapı kayıt belgesi alınan yapının bulunduğu alanın “turizm tesis alanı” ve “günübirlik tesis alanı” olarak belirlenmesine ilişkin Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı doğrultusunda Kültür ve Turizm Bakanlığının … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planının 12/06/2020-14/07/2020 tarihleri arasında ilan edildiği, davacı tarafından askı süresi içerisinde yapılan itirazın zımnen reddi üzerine anılan planların söz konusu taşınmaza ilişkin kısmının iptalinin istenilmesi üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT: 3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge planlarının mekana ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı, Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde; aşılı zeytinlerin bakım, tımar ve toplanma ve sıklarının kökletme ve yeniden fidan dikme suretiyle meydana getirilecek zeytinliklerin tesis ve yetiştirme, yabani zeytinliklerin açma ve aşılama işlerinin Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın (Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı) direktifi altında yapılacağı hüküm altına alınmış; 2. maddesinde, orman sınırları dışında bulunan ve Devletin hüküm ve tasarrufunda olan yabani zeytinlik, Antep fıstığı ve harnupluklar ve her nevi sakız nevileri ile orman sınırları dışında olup da 17.10.1983 tarih ve 2924 sayılı Kanun kapsamında bulunmayan zeytin yetiştirmeye elverişli fundalık ve makiliklerin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca tespit edilip haritalandırılacağı hükme bağlanmış; 3. maddesinde, "Bu alanlarda yabani zeytin, fıstıklık ve harnupluk ile sakız nevileri olan menengiç, buttum, yabani sakız, Filistin sakızı ağaçlarını aşılayıp yetiştirecekler ile zeytin yetiştirmeye elverişli fundalık ve makilik alanlarda gerekli temizlemeyi yapıp zeytin dikim alanları meydana getirecekler, dilekçe ile arazinin bulunduğu en büyük mülki amire başvururlar. Başvuranlar arasında Bakanlıkça belirlenecek esas ve öncelik sırasına göre seçilen kişilerden, bu işlemleri yerine getireceklerine dair bir yükümlülük belgesi alınır. Fidan dikecek olanlara devletçe maliyet bedeli üzerinden zeytin fidanı sağlanır. Beş yıl süre ile taşınmazın gayesine uygun olarak kullanıldığı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca tespit edilenlere mahallin en büyük mülki amiri tarafından tapuları devredilir. Bu yolla verilen taşınmazlar hiç bir şekilde veriliş amacı dışında kullanılamaz. Bu taşınmazlar; miras dahil hiç bir şekilde bölünemez, veriliş tarihindeki yüzölçümü hiç bir şekilde küçültülemez. Aksi takdirde Hazinece geri alınır. Bu hususlarda taşınmaz siciline gerekli şerh verilir. Bu maddeye göre verilen süre içinde aşılama, temizleme, dikim ve bakım işlemleri yapılmamış olursa verilen izin Bakanlıkça resen iptal edilir." hükmüne yer verilmiş; 17. maddesinin 1. fıkrasında, "Devlet; zeytinciliğin ıslahı, yeni zeytin dikim alanlarının tespiti, zeytin dikim ve yetiştirilmesinin teşviki ile verimin artırılması, hastalık ve zararlılarla mücadele ile ürün elde etmekte masrafları azaltıcı araç ve gereçlerin imal ve ithalinde gerekli kolaylıkları sağlar."; 20. maddesinde, "Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri yapımı ve işletilmesi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının iznine bağlıdır. Zeytincilik sahaları daraltılamaz. Ancak, belediye sınırları içinde bulunan zeytinlik sahalarının imar hudutları kapsamı içine alınması hâlinde altyapı ve sosyal tesisler dahil toplam yapılaşma, zeytinlik alanının % 10’unu geçemez. Bu sahalardaki zeytin ağaçlarının sökülmesi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının fenni gerekçeye dayalı iznine tabidir. Bu iznin verilmesinde, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına bağlı araştırma enstitülerinin ve mahallinde varsa ziraat odasının uygun görüşü alınır. Bu hâlde dahi kesin zaruret görülmeyen zeytin ağacı kesilemez ve sökülemez. İzinsiz kesenler veya sökenlere ağaç başına altmış Türk Lirası idarî para cezası verilir." hükümleri getirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Davacı tarafından, mülkiyeti hazineye ait olan ve üzerinde yapı kayıt belgesi alınmış yapı bulunan … ada, … parsel (eski … ada, … parsel) sayılı taşınmaz üzerinde 1981 yılından itibaren nitelikli zeytincilik faaliyetinde bulunulduğu, 40 yılı aşkın bir süredir taşınmazdan zeytinlik olarak faydalanıldığı, Tarım İl Müdürlüğünün muhtelif tarihli raporlarında alanın zeytinlik vasfında olduğu hususunun açık olarak belirtildiği, bu yerin zeytinlik vasfı dikkate alınmadan kentsel kullanıma açılmaması ve tamamının zeytinlik alan kullanımına ayrılması gerektiği iddiası ile incelenmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Dosyaya sunulan belgelerin incelenmesinden, dava konusu taşınmaz üzerinde yapı kayıt belgeli yapıları ve zeytin ağaçları bulunan … ve …'in talebiyle Aydın Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü elemanları tarafından mahallinde incelemelerde bulunulduğu, bu incelemeler sonucunda düzenlenen raporlarda, mevcut durum itibarıyla taşınmaz üzerinde çeşitli yaş ve türlerde zeytin ağacı bulunduğundan taşınmazın zeytinlik vasfında kuru dikili tarım arazisi niteliğinde olduğu belirtilmiştir.
Bu durumda, aynı taşınmaz üzerinde yapı kayıt belgeli yapıları ve zeytin ağaçları bulunan başka şahısların talebiyle düzenlenen ve üzerinde çeşitli yaş ve türlerde zeytin ağacı bulunan taşınmazların zeytinlik vasfında kuru dikili tarım arazisi niteliğinde olduğuna dair tespitler barındıran inceleme raporları göz önünde bulundurularak dava konusu taşınmazın davacı tarafından kullanılan kısmının zeytinlik vasfı taşıyıp taşımadığının araştırılması suretiyle karar verilmesi gerekirken yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca gerekli inceleme yapılmadan verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 22/02/2024 tarihinde, kesin olarak, oy birliğiyle karar verildi.