T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/13178
Karar No : 2024/354
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- …, 2- …,
3- …, 4- …,
5- …, 6- …,
7- …, 8- …,
9- …, 10- …,
11- …
VEKİLLERİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
MÜDAHİL : … Sanayi Anonim Şirketi
VEKİLLERİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…., K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Çekmeköy ilçesi, … Mahallesi, …'inci Sokak adresinde bulunan …. Sitesi sakini davacılar tarafından, ikamet etmiş oldukları site ile bitişik olan ve silah üretimi faaliyetinde bulunan ... Silah Sanayi A.Ş.'ye ait … tarih ve … sayılı birinci sınıf gayri sıhhi müessese niteliğindeki işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle yapılan 02/08/2021 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Yönetmeliğinin tanımlar başlıklı 4. maddesine göre; ikinci sınıf gayrisıhhî müesseselerin (GSM) konutlardan ve insan ikametine mahsus diğer yerlerden mutlaka uzak bulundurulması gerekmezken birinci sınıf GSM meskenlerden mutlaka uzak bulundurulmaları gerektiği, yapılan denetimde tespit edildiği üzere; iş yerindeki faaliyette kullanılan toplam motor gücünün ikinci sınıf GSM'ye ilişkin düzenlemeyi aşan, birinci sınıf GSM ruhsatını gerektirir ölçüde olduğu, ayrıca birinci sınıf GSM ruhsatı verilebilmesi için iş yerinin imar durumunun da buna uygun olması, kendi türündeki iş yerlerine mahsus sanayi bölgesinde kurulması, sağlık koruma bandının konulması ve konutlardan mutlaka uzak olmasının gerektiği, bahse konu iş yerine birinci sınıf GSM ruhsatı verildiği tarih olan 06/02/2015 tarihinde iş yerinin 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında konut kullanımında kaldığı ve sanayi bölgesinde olmadığından, imar durumunun uygun olmadığı, iş yerinin sağlık koruma bandının olduğuna ilişkin herhangi bir belgenin de mevcut olmadığı gibi etrafında konutların yer aldığı, iş yerine ait önceki ikinci sınıf GSM ruhsatı beyana göre verilen bir ruhsat olduğundan, ilgili Yönetmelik gereğince müdahil şirkete kazanılmış bir hak vermeyeceğinin anlaşıldığı, öte yandan motor gücünün yüksek olması nedeniyle kendi türüne mahsus iş yerlerinin olduğu sanayi bölgesinde kurulması ve konut alanlarından mutlaka uzak bulundurulması gerektiği belirlenen birinci sınıf GSM ruhsatlı dava konusu iş yerinin yürüttüğü faaliyet ile 2872 sayılı Kanun'un "Gürültü" başlıklı 14. maddesini de ihlal edeceği anlaşıldığından, bu iş yerine verilen birinci sınıf GSM iş yeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesine ilişkin başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; Davacılardan ...'un mernis kayıtlarının incelenmesinden, gerek geçmiş ikametlerinin gerekse mevcut ikametinin yukarıda bahsedilen sitede olmadığı görüldüğünden, dava konusu işlemle kişisel, meşru ve güncel bir menfaat bağının bulunmadığı ve davanın sübjektif ehliyet yönünden reddi gerektiği; diğer davacılar yönünden ise; anılan adreste bulunan iş yeri için Çekmeköy Belediye Başkanlığınca müdahil adına "Av Tüfeği İmalatı" faaliyet konulu … tarih ve … sayılı ikinci sınıf GSM ruhsatı düzenlendiği, davalı idarece yapılan inceleme sonucunda söz konusu iş yerinin birinci sınıf GSM niteliğinde bulunduğundan bahisle bu iş yeri için dava konusu … tarih ve … sayılı iş yeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği, davacılar tarafından söz konusu ruhsatın iptali istemiyle 02/08/2021 tarihinde davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine bakılan davanın açıldığı, iş yerinin komşuluğunda bulunan sitede ikamet eden davacıların mevcut ikametgahlarına 13/07/2008 ile 09/09/2020 tarihleri arasında taşındığının anlaşılması nedeniyle, iş yerinin faaliyetinden bilgi sahibi oldukları konusunda tartışma bulunmayan hatta bu hususta davacıların 02/08/2021 tarihinde davalı idareye verdikleri dilekçede, yaklaşık beş yıldır CİMER, BİMER, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Çekmeköy Belediye Başkanlığına yazılı ve sözlü olarak yaptıkları başvuru ile ilgili iş yeri hakkında şikayetlerinin iletildiği dolayısıyla davacıların ilgili iş yerinin ruhsatından bilgi sahibi oldukları halde bu iş yerine ruhsat verildiği tarihten başlamak üzere ikametlerine taşındıkları tarihten itibaren 2577 sayılı Kanun'un aktarılan hükümleri uyarınca doğrudan dava açmaları ya da davalı idareye başvurarak ruhsatın iptalini talep etmeleri gerekirken bahse konu siteye en son taşınma tarihi 09/09/2020 olan davacı yönünden dahi anılan Kanunda ön görülen süre geçirildikten sonra 02/08/2021 tarihinde yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine 16/09/2021 tarihinde açılan davanın süresinde olmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle; istinaf talebinin kabulüne, ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının kaldırılmasına, davanın, davacılardan Rana ... yönünden ehliyet yönünden reddine, diğer davacılar yönünden ise süreaşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacılar vekili tarafından, birinci sınıf gayrisıhhi müessese vasfında olan iş yerinin konutlarına bitişik olamayacağı, ruhsat iptalini, İdari Yargılama Usulü Kanunu 10. maddesine göre göre mülkiyet hakkı kapsamında her zaman isteyebileceklerinden, olayda süreaşımı bulunmadığı, Danıştay İDDK 17/04/2008 tarihli, E:2008/32, K:2002/1261 sayılı kararının da bu yönde olduğu belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin ve duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
Anayasanın 125. maddesinde; idarî işlemlere karşı açılacak davalarda, sürenin yazılı bildirim tarihinden başlayacağı belirtilmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinde, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu belirtilmiş, aynı Kanunun 10. maddesinde, ilgililerin, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilecekleri, otuz gün içinde cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, ilgililerin otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açabileceği, otuz günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgilinin bu cevabı isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi kesin cevabı da bekleyebileceği, bu takdirde dava açma süresinin işlemeyeceği, ancak bekleme süresinin başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemeyeceği, dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde otuz günlük sürenin bitiminden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği kurala bağlanmıştır.
Buna göre tesis edilen idari işlemin tebliğinden sonra dava açma süresi içerisinde bu işlemin iptali istemiyle dava açılabileceği veya 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında o işlemin iptali veya o hususta yeni bir işlem tesis edilmesi için idareye başvuru yapılabileceği gibi dava açma süresinin geçmiş olması hâlinde de, anılan işlemin uygulanmasına ilişkin yeni bir işlem tesis edildiğinde ilgililerin bu yeni işlemi dava açma süresi içinde dava konusu edebileceği hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; İstanbul ili, Çekmeköy ilçesi, … Mahallesi, … Caddesi, … Sokak No:… adresinde bulunan iş yeri için Çekmeköy Belediye Başkanlığınca müdahil adına "Av Tüfeği İmalatı" faaliyeti konulu … tarih ve … sayılı ikinci sınıf GSM ruhsatı düzenlendiği, davalı idarece iş yerinde yapılan inceleme ve motor gücü ölçümleri sonucunda söz konusu iş yerinin birinci sınıf GSM niteliğinde bulunduğundan bahisle anılan iş yeri için dava konusu birinci sınıf GSM ilişkin iş yeri açma ve çalışma ruhsatının tanzim edildiği, davacılarca söz konusu ruhsatın iptali istemiyle 02/08/2021 tarihinde davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine bakılan davanın açıldığı görülmüştür.
Bakılmakta olan davada; Davacılardan ... (...)'un davacıların bulunduğu sitede geçmişte oturmamış veya halen oturmuyorsa bile dava tarihinde veya halihazırdaki ikametgah adresinin veya maliki olduğu bir taşınmazının anılan iş yerine yakın olup olmadığı ve iş yerinin olası etki alanında bulunup bulunmadığının da araştırılarak irdelenmesinden sonra işlemden etkilenip etkilenmediğine dolayısıyla davayı açmakta güncel ve kişisel menfaati başka deyişle ehliyetinin olup olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.
Diğer davalılar yönünden davanın süreaşımı nedeniyle reddine ilişkin karar kısmı yönünden ise; uyuşmazlık mahkemeye erişim hakkı yönünden incelendiğinde; dava açma ya da kanun yollarına başvuru için öngörülen süre koşullarının açıkça hukuka aykırı olarak yanlış uygulanması ya da yanlış hesaplanması nedeniyle kişiler dava açma ya da kanun yollarına başvuru hakkını kullanamamışsa mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini kabul etmek gerekir. Anayasa Mahkemesinin B. No:2013/1718, 02/10/2013, s. 27 kararında olduğu gibi, Anayasa Mahkemesi bir çok kararında; kanun yoluna yapılan başvuruların farklı sebeplere dayanarak süresinde olmadığı gerekçesiyle reddedilmesinin Mahkeme hakkı unsurlarından olan mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir. Somut olayda anılan av tüfeği imalatı konulu ruhsat konusu iş yerinin faaliyetinin süregeldiği ve çevre sakinleri yönünden olumsuz etkisi olup olmadığının bu sürecin devam ettiği gözönünde bulundurularak değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
Somut olayda; uyuşmazlık konusu ruhsatın verildiği iş yerine komşu binada oturan davacılar tarafından İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ruhsat Denetim Müdürlüğü'ne 02/08/2021 tarihinde yapılan başvuru ile ... Silah Sanayii Anonim Şirketine ait olan iş yerinin birinci sınıf gayrisıhhi iş yeri ruhsatının insan sağlığına ve çevreye zarar verdiği, güvenlik yönünden risk oluşturduğu ve mevzuatta belirtilen koşulları taşımadığı, 2017 yılından bu yana şikayetlerinin dikkate alınmadığı belirtilerek müdahil iş yerine ait … tarih ve … sayılı birinci sınıf GSM ruhsatının iptalinin talep edildiği, ilgili Büyükşehir Belediyesi tarafından davacıya cevap verilmeyerek 01/09/2021 tarihinde taleplerin zımni reddi üzerine 16/09/2021 tarihinde dava açıldığı görülmektedir.
Adil yargılanma hakkının bir unsuru olan mahkemeye erişim hakkının kullanılmasının, idarî işlemlerin kanunda belirtilen sürede ilgililere yazılı bildirimine veyahut da idarenin cevap vermemek suretiyle zımni ret işlemi gerçekleştirerek, bu tarihten itibaren dava açma süresinin ilgili kanun hükmünde yer verilen süre olarak öngörülmesi ve sürenin bu şekilde başlatılmasının Anayasal güvenceye bağlanması karşısında Mahkemenin, dava konusu işleme yönelik dava açma süresini, kanundaki düzenlemeleri göz ardı ederek, davacıların işlemi öğrendiği tarih olarak esas alması ve davanın süresinde açılmadığı gerekçesiyle reddine karar vermesi, âdîl yararlanma hakkının temel unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkının ihlal edilmesi sonucunu doğuracağı kanaatine varıldığından belirtilen gerekçelerle verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan … TL yürütmenin durdurulması harcının istemi halinde (davacıya) iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 17/01/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar sözü geçen kararın bozulmasını sağlayacak durumda görülmediğinden, temyiz isteminin reddi ve Mahkeme kararının onanması gerektiği oyu ile bozma kararına katılmıyorum.