T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/13354
Karar No : 2024/668
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Petrol Gıda İnşaat Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
MÜDAHİLLER (DAVALI YANINDA): 1- … Akaryakıt Lastik Sıkıştırılmış Gaz Turizm Nakliye Taahhüt İnşaat Malzemeleri Tekstil Hayvancılık Gıda Sanayi Ticaret Limited Şirketi
2- …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; Tunceli ili, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan akaryakıt istasyonuna verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile söz konusu ruhsatın iptal edilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Belediye Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; davacının taşınmazı ile dava konusu edilen akaryakıt istasyonunun aynı güzergah üzerinde yer almadığı ve çıkışın yapıldığı 18 metrelik yola cepheli olması nedeniyle her iki petrol istasyonunun aynı yol güzergahı üzerinde bulunmadığı, dolayısıyla davaya konu işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile söz konusu ruhsatın iptal edilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlem nedeniyle kişisel, güncel ve meşru bir menfaati ihlâl edilmeyen davacı tarafından açılan davanın esasının incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca Anayasal hakkı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun 8. maddesinin 4. fıkrası çerçevesinde değerlendirildiğinde, iptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisinin, kişisel, meşru, güncel bir menfaatin, dolayısıyla dava açma ehliyetinin bulunduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; iptal davaları; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun 8. maddesinin 4. fıkrasında; "...Kurul, teknik ve ekonomik kriterlere göre bayilik kategorileri oluşturabilir. Bu durumda bayilik lisansları kategorilerine göre düzenlenir. Akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki mesafeler, aynı yönde olmak üzere, şehirler arası yollarda on kilometreden, şehir içi yollarda bir kilometreden az olmamak üzere Kurul tarafından çıkarılacak ve 1.1.2005 tarihinde yürürlüğe girecek yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
İdari işlem ile dava açan kişi arasında meşru, güncel ve kişisel bir ilişki söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmekte, bunun dışında ayrıca subjektif bir hakkın ihlâl edilmesi şartı aranmamaktadır.
Kişisel, meşru ve güncel bir menfaat bağının varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi, makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için yeterli sayılmaktadır. Ayrıca, iptal davaları idarî işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesine, hukukun üstünlüğünün sağlanmasına, böylece de idarenin hukuka bağlılığının ve sonuçta hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesine imkân sağladığından, bu davalarda menfaat bağının belirtilen amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.
Bakılan davanın, davacı şirketin dava konusu ettiği akaryakıt istasyonu ile maliki olduğu akaryakıt istasyonunun aynı mahalle sınırları içerisinde ve aynı yol güzergahında yer aldığı, iki işletme arasındaki mesafenin 1 km'den az olduğu, bu durumun ticari menfaatini olumsuz etkilediği iddialarıyla açıldığı görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, söz konusu iki akaryakıt istasyonun aynı güzergahta yer almadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiş ise de, söz konusu iki işletmenin aynı mahalle sınırları içerisinde yer aldığı ve davacının iddiaları göz önünde bulundurulduğunda, iptali istenilen işlemlerle davacı arasında meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunduğu, dolayısı ile davacının bakılan davada ehliyetli olduğunun kabulü gerekmektedir.
Öte yandan, dava açma ehliyetinin doğmasında, davacının iddialarının da önem arz ettiği tartışmazsız olup, savunma ya da davadaki haklılık durumuna göre dava açma ehliyetinin tespitine gidilebileceği şeklindeki bir uygulamanın Danıştay'ın müstekâr içtihatlarına aykırılık oluşturacağı da açıktır.
Bu durumda, uyuşmazlığın esası hakkında bir karar verilmesi gerekir iken, salt iki akaryakıt istasyonun aynı güzergahta yer almadığı gerekçesiyle davacının ehliyetli olmadığı sonucuna varılmasına ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 06/02/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Temyize konu karar usul ve hukuka uygun olup onanması gerektiği görüşüyle, kararın bozulmasına ilişkin çoğunluk kararına katılmıyorum.