T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/1353
Karar No : 2024/491
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- …Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- …Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 18/12/2017 tarihli, E:2013/4092, K: …sayılı bozma kararına uyularak verilen … İdare Mahkemesinin …tarih ve E: …, K: …sayılı kararının iptale ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Mardin İli, Kızıltepe İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlenmiş olan yeşil alan işlevinin kaldırılması veya parselden DOP kesildikten sonra kalan %60'lık alan için aynı bölgeden aynı değer ve vasıfta yer tahsis edilmesi, bunun mümkün olmaması halinde taşınmazın rayiç bedel üzerinden kamulaştırılması istemiyle yapılan başvurunun zımmen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti : Temyize konu kararda; dosyanın ve yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden davaya konu taşınmazın imar planlarında belirlenen yeşil alan işlevinin kaldırılması talebinin, yeşil alanın hizmet etki alanı bakımından mahalle ölçeğinden daha büyük bir alana hizmet verecek alan olarak özgülendiği hizmet etki alanı nedeniyle imar planlarında özgülenen bu alanların ancak İmar Kanunu ve Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin planlama ilkeleri ve standartları bakımından belirlenen zorunlu ihtiyaçlar nedeniyle oluştuğu göz önüne alındığında, talep doğrultusunda plan değişikliği yapılmasının imar planı dahilinde hesaplanan nüfus yoğunluğunu arttıracağı, davacının aynı bölgeden, aynı değer ve vasıfta taşınmaz tahsis edilmesi talebinin taşınmazın özgülendiği tanımlamalara ilişkin plan değişikliği yapılmasına dair mevzuat hükümleri doğrultusunda hizmet etki alanı mahalle ölçeğinden büyük semt ve bölge ölçeğinde bulunması nedeniyle eş değer alan ayrılmasının mümkün olmadığı, imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olmadığı, taşınmazın kamulaştırılması talebi yönünden 3194 sayılı İmar Kanununun 10. maddesinde, belediyelerin, imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde bu planı uygulamak üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlayacakları belirtilmesine karşın, Kanunda bu planların tümünün hangi süre içinde programa alınarak uygulanacağına ilişkin herhangi bir kurala yer verilmemesi karşısında, belediyeler tarafından kendi imkanları dahilinde yapılacak çalışmalar neticesinde imar planlarının hazırlanacağı ve yürürlüğe girmesinden sonra da imar programları hazırlanarak uygulamaya geçirileceği anlaşılmakla, idarenin mahkeme kararıyla uygulama yapmaya dava konusu uyuşmazlıkta kamulaştırma işlemi tesis etmeye zorlanması mümkün olmadığından, taşınmazın kamulaştırılması talebiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçeleriyle anılan kısımlar yönünden davanın reddine, taşınmaz bedelinin belirlenmesi ve ödenmesi talebi yönünden, taşınmazın Kızıltepe Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararlarıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile kullanım kararının yeşil alan, yol ve konut alanı olarak belirlendiği, Kızıltepe Belediye Meclisinin … tarih … sayılı kararı ile yapılan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile kentsel spor tesis alanı, ağaçlandırılacak alan, yol ve konut alanına ayrıldığı, davacının maliki olduğu taşınmazın yeşil alan ve yol alanı olarak ayrılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edilmesi sonucunu doğuracak şekilde bekletildiği açık olup, taşınmaza kamulaştırmasız hukuki el atılması ve bu şekilde bekletilmeye devam edilmesi nedeniyle davacının uğradığı zararın Kamulaştırma Kanununda düzenlenen hükümler çerçevesinde belirlenerek davacıya ödenmesi gerekmekte iken, davacı tarafından yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu Mahkeme kararının iptale ilişkin kısmının usul ve kanuna aykırı olup bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … 'NİN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Mardin İli, Kızıltepe İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlenmiş olan yeşil alan işlevinin kaldırılması veya parselden DOP kesildikten sonra kalan %60'lık alan için aynı bölgeden aynı değer ve vasıfta yer tahsis edilmesi, bunun mümkün olmaması halinde taşınmazın rayiç bedel üzerinden kamulaştırılması istemiyle yapılan başvurunun zımmen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinde; "Hakim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre talep sonucundan daha azına karar verebilir. Hakimin, tarafların talebiyle bağlı olmadığına ilişkin kanun hükümleri saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Usul hukukunun en temel ilkelerinden biri olan "taleple bağlılık" ilkesi uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda; İdare Mahkemelerinin, davacının istemi ile bağlı olduğu, istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar verilemeyeceği açıktır.
Öte yandan, talep sonucunun belirlenmesinde, dava dilekçesinin bir bütün olarak ele alınıp değerlendirilmesi gerekmektedir. "Talep sonucunun çok açık olmaması hâlinde, onu dava dilekçesinin diğer bölümlerinde yazılanların ışığı altında bir yoruma tâbi tutarak, davacının bu dava ile neyin hüküm altına alınmasını istediği tespit edilmelidir." (KURU Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baskı, Şubat 2001, İstanbul, Cilt II, s. 1608).
Dosyanın incelenmesinden, her ne kadar Dairemizin bozma kararında, dava konusu istem taşınmazın 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlenmiş olan yeşil alan işlevinin kaldırılması veya aynı bölgeden aynı değer ve vasıfta yer tahsis edilmesi, bunun mümkün olmaması halinde kamulaştırılması, kamulaştırılmayacak ise taşınmaz bedelinin belirlenmesi ve ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun zımmen reddi olarak alınmış ise de dava dilekçesi ve davacının idareye yapmış olduğu başvurusunun bir bütün olarak incelenmesinden, davanın konusunun taşınmazın yeşil alan işlevinin kaldırılması veya aynı bölgeden, aynı değer ve vasıfta yer tahsis edilmesi, bunun mümkün olmaması halinde taşınmazın rayiç bedel üzerinden kamulaştırılması istemiyle yapılan başvurunun zımmen reddine ilişkin işlemin iptali istemi olduğu, davacının taşınmaz kamulaştırılmayacak ise taşınmaz bedelinin belirlenmesi ve ödenmesi istemiyle yapılan bir başvurusunun bulunmadığı anılan başvurunun taşınmazın rayiç bedel üzerinden kamulaştırılması istemi olup anılan başvurunun zımnen reddi ilişkin işleminin dava konusu edildiği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, dava konusu yapılmadığı halde, İdare Mahkemesince taleple bağlılık ilkesine aykırı şekilde taşınmaz bedelinin belirlenmesi ve ödenmesi talebine ilişkin kısım yönünden dava konusu işlemin iptaline karar verilmesinde isabet görülmemiştir.
Öte yandan, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun Ek 1. maddesinin 1. fıkrasına; 26/11/2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 3. maddesiyle eklenen cümle ile uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde ilgili idarelerce imar programlarının veya imar uygulamalarının yapılmaması ve bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazların kamulaştırılmaması veya her hâlde mülkiyet hakkının kullanmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davaların adli yargıda görüleceği düzenlenmiş olup, bu doğrultuda 7421 sayılı Kanuna eklenen yeni düzenleme uyarınca, uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin olarak adli yargıda dava açılabileceği açıktır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz isteminin kabulüne,
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemlerin kısmen iptaline, kısmen de davanın reddine ilişkin temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K: … sayılı kararının iptale ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 18/01/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.