T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/13579
Karar No : 2024/183
TEMYİZ EDEN TARAFLAR :1- (DAVALI) … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- (DAVACI) … Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : … Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla İli, Milas İlçesi, ... Mahallesi, … ada, … parsel ve parselin deniz cephesinde ... Madencilik ve Yükleme Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan "Yük Tahmil ve Tahliye İskelesi ve Dip Tarama" projesi ile ilgili olarak, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen 23/06/2022 tarihli, 6715 sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu … tarih ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istemiyle başka bir davacı tarafından açılan dava neticesinde ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş olması nedeniyle dava konusu işlemin hukuk aleminde varlığını ve etkilerini yitirdiği, işbu davanın konusunun kalmadığı ve konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davacı tarafından, işbu davada Mahkemece bekletme kararı verilmesi nedeniyle iddialarının değerlendirilmediği, ... İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasının davacısı ve ileri sürdüğü iddialar hususunda kendilerinin bilgisi olmadığı, söz konusu davada keşfe katılmalarına da imkan tanınmadığı, adil yargılanma ve hukuki dinlenilme hakkının ihlal edildiği, ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının eksik incelemeye dayalı olduğu, işbu davada ileri sürdükleri beyan ve itirazlar dikkate alınsaydı söz konusu Mahkeme kararında projeye ilişkin olarak sayılan olumlu hususların aslında mevcut olmadığının anlaşılacağı, işbu davada ileri sürülen iddiaların ... İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasına sunulan bilirkişi raporunda değerlendirilmemiş olduğu, ÇED sürecinin usul ve hukuka aykırı olarak yürütülmüş olduğu hususunun dikkate alınmadığı, gerçekleştirilmek istenilen liman projesinin geçiş dönemi koruma esasları ve kullanım şartları kapsamında yapılmasının mümkün olmadığı, ayrıca bölgede liman yapılması amacıyla koruma amaçlı imar planı yapılmasının da mümkün olmadığı, projenin gerçekleştirilmesinin planlandığı alana ilişkin olarak ÇED raporunda alternatif değerlendirmelerin yapılmamış olduğu, halkın katılımının sağlanmadığı, belediyelerin itirazının olduğu bir projenin olumlu kabul edilmesinin halkın katılımı ilkesinin ihlali niteliğinde olduğu, proje alanına ulaşımın sağlanacağı yolun mevcut olmamasının da yer seçiminin hatalı yapıldığını ortaya koyduğu, yol yapımı sırasında kaç ağaç kesileceğinin ağaçların cinslerinin neler olduğunun ÇED raporunda açıklanmadığı, eylemsizlik alternatifinin ÇED raporunda değerlendirilmemiş olduğu, projenin gerçekleştirilmesinde kamu yararının bulunmadığı, projenin ekolojik, kültürel, ekonomik ve kamusal yarar yönlerinden yaşamsal tehditler barındırdığı ileri sürülmektedir.
2- Davalı idare tarafından, ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı iptal kararının kesinleşmesinin beklenerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : 1- Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
2- Davacı tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlığın çözümü amacıyla, dava dilekçesindeki iddialar ve proje alanının özellikleri dikkate alınmak suretiyle oluşturulacak bilirkişi heyetiyle mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve bunun sonucunda düzenlenecek raporun incelenmesi suretiyle uyuşmazlığın esası hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Muğla İli, Milas İlçesi, ... Mahallesi, … ada, … parsel ve parselin deniz cephesinde ... Madencilik ve Yükleme Anonim Şirketi tarafından yapılması planlanan "Yük Tahmil ve Tahliye İskelesi ve Dip Tarama" projesi ile ilgili olarak, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, 23/06/2022 tarih ve 6715 sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararı verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamak olarak kabul edilmiş; 2. maddesinde, "Çevresel etki değerlendirmesi", "Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar" olarak tanımlanmış; 10. maddesinde ise, gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmelerin, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlü oldukları, Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceği, proje için yatırıma başlanamayacağı ve ihale edilemeyeceği, Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projelerin ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programların ve konuya ilişkin usûl ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilmiştir.
25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, ''Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED): Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları," tanımına; (h) bendinde ise, "Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı" tanımına yer verilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. (4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." kuralına yer verilmiş; 7. maddesinde ise, Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler sayılarak, buna göre anılan Yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alan projeler, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projeler ve kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi ek-1 listesinde belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projeler için Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının zorunlu olduğu düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, temyiz konusu İdare Mahkemesi kararıyla dava konusu … tarih ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istemiyle başka bir davacı tarafından açılan dava neticesinde ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş olması nedeniyle dava konusu işlemin hukuk aleminde varlığını ve etkilerini yitirdiği, işbu davanın konusunun kalmadığı ve konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılarak konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş olduğu, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı Dairemizin 11/01/2024 tarih ve E:2023/13359, K:2024/185 sayılı kararıyla bozularak davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, Dairemizin 11/01/2024 tarih ve E:2023/13359, K:2024/185 sayılı kararıyla, dava konusu işleme dayanak ÇED Raporunda, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkileriyle, alınacak önlemlerin yeterli düzeyde belirlendiği, projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca bulunmadığı sonucuna ulaşılarak hukuka uygun bulunan dava konusu işlemin iptali istemiyle açılan işbu davanın da reddi gerekmektedir.
Bu itibarla, dava konusu işlemde hukuka aykırılık, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A-2(i) maddesi uyarınca DAVANIN REDDİNE,
2. Davacı tarafından yapılan …-TL
yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına,
3. Davalı idare tarafından yapılan …-TL yargılama giderinin ve hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen …-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine; davalı idare yanında müdahil tarafından yapılan …-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı idare yanında müdahile verilmesine,
4. Varsa posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra taraflara iadesine,
5. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
6. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 11/01/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dosyanın Dairemizin E:2023/13359 sayılı dosyasıyla birlikte incelenmesinden, söz konusu dosyada başka bir davacı tarafından işbu dosyadaki dava konusu aynı işlemin iptalinin istendiği, Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporu hükme esas alınmak suretiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, dava konusu işlemin söz konusu dosyada verilen Mahkeme kararı ile iptal edilerek hukuk aleminde varlığını ve etkilerini yitirmiş olduğu, davanın konusunun kalmadığı gerekçesiyle işbu dosyada konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, ancak dayanak dosyada Mahkemece yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunun işbu dosyada taraflara tebliğ edilmediği ve duruşma istemi olmasına rağmen duruşma yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, bakılan dosya ile dayanak dosyanın temyiz incelemesinin birlikte gerçekleştirilmesi zorunluluğu, diğer taraftan bakılan dosyada belirtilen usuli eksikliklerin mevcudiyeti birlikte değerlendirildiğinde, bakılan dosyanın, anılan usuli eksikliklerin Mahkemesince tamamlanmasının sağlanması amacıyla bozularak geri gönderilmesi, dayanak dosyada ise; iş bu dosyada belirtilen usuli eksiklikler tamamlanarak yeniden karar verilip temyiz incelemesi için dosyanın Dairemize gönderilmesinden sonra birlikte karar verilmek üzere bekletme kararı verilmesi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyoruz.