T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/13644
Karar No : 2023/7554
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Adana İli, Sarıçam İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda … Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi tarafından yapılması planlanan "Etlik Piliç Yetiştiriciliği" projesi ile ilgili olarak Adana Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce verilen … tarih ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; bakılan davada, dava konusu "ÇED Gerekli Değildir" kararının Yönetmelikte belirlenen usule uygun olarak Sarıçam Belediye Başkanlığı'nca 03/03/2023-03/04/2023 tarihleri arasında, Adana Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nce 08/03/2023-08/04/2023 tarihleri arasında askıda, 30/05/2023 tarihinde ise internet sitesinde ilan edildiği, davacı tarafından dava dilekçesinde işlem tarihinin 30/05/2023 olarak belirtildiği, internet sitesinde ilan daha sonraki tarihte yapıldığından, son ilan tarihinden itibaren 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca işleme karşı en geç 30 günlük dava açma süresinin son günü olan 29/06/2023 tarihine kadar dava açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonra 31/07/2023 tarihinde açılan işbu davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle,davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu "ÇED Gerekli Değildir" kararının menfaati ihlal edilenlere usulüne uygun bir şekilde ilan edilmediği, nitekim il merkezindeki ilanla yöre halkının işlemden haberdar olduğunun kabul edilemeyeceği, söz konusu projenin tarımsal faaliyette bulunulan taşınmazın yanında yapılan çalışmalarla öğrenildiği, dava konusu işlemin Adana İli, Sarıçam İlçesi, ... Köyünde uygun araçlarla ilan edilmediği gibi, kaymakamlık tarafından da ilan edilmediği, ayrıca 30/05/2023 tarihinin öğrenme tarihi olmadığı, öğrenme üzerine açılan davanın süresinde olduğu, esasa ilişkin olarak, projenin yer seçiminin uygun olmadığı, proje sahası tarım alanı olduğu için tarım dışı kullanım izni veya bu konuda ilgili kurumun görüşünün alınmadığı, proje sahasının yakınında yerleşim yerleri ile gölet bulunduğu, dolayısıyla proje nedeniyle halk sağlığının ve su kaynaklarının olumsuz etkileneceği, proje sahasının yakınında bulunan çiftlik ile kümülatif etki oluşturacağı, projenin çevresel etkileri ile alınması gerekli tedbirlerin yeterli olup olmadığı hususunda keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği, sonuç olarak davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, Mahkeme kararı hukuka uygun olup, bozulmasını gerektiren herhangi bir sebebin bulunmadığından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının aşağıda yer verilen gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, işin gereği görüşüldü
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
… Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi tarafından, Adana İli, Sarıçam İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda "Etlik Piliç Yetiştiriciliği" projesinin yapılmasının planlanması nedeniyle hazırlanan proje tanıtım dosyası davalı idareye sunulmuş, davalı idarece söz konusu projeyle ilgili … tarih ve … sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın "Yargı Yolu" başlıklı 125. maddesinde; "... İdari işlemlere karşı açılacak davalarda süre yazılı bildirim tarihinden başlar." hükmü yer almış, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinin ilk fıkrasında; "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür." hükmüne, "Sürelerle İlgili Genel Esaslar" başlıklı 8. maddesinde; "1. Süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar. 2. Tatil günleri sürelere dahildir. Şu kadarki, sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. 3. Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır." hükmüne yer verilmiş, "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin 2. fıkrasında ise, ivedi yargılama usulünde dava açma süresinin otuz gün olduğu hüküm altına alınmıştır.
29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği"nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "b) Askıda ilan: Gerçekleştirilmesi planlanan projenin ÇED süreci hakkında, projeden etkilenecek veya etkilenmesi muhtemel halkın yaşadığı yer/yerlerde, il müdürlüğü, kaymakamlık veya muhtarlık binasında bulunan askı ilan yerlerinde yapılan yazılı duyuruyu, (...) ifade eder." olarak tanımlanmış, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı" başlıklı 17. maddesinin 1. fıkrasında; "Bakanlık inceleme değerlendirme süreci tamamlanarak karar aşamasına geçilen proje hakkında 5 iş günü içinde "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını verir. Verilen karar il müdürlüğüne, görüş alınan kurum/kuruluşlara, proje sahibine ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara bildirilir. Bu karar il müdürlüğü tarafından internet sitesinde süresiz ve askıda 30 takvim günü ilan edilerek halka duyurulur." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış gün, ivedi yargılamaya konu uyuşmazlıklarda ise otuz gün olduğu, bu sürenin, idari işlemin tebliğ, yayın veya ilân tarihini izleyen günden başlayacağı düzenlenmiş olup, ilanı gereken işlemlerden olan ÇED kararlarının da projeden etkilenecek veya etkilenmesi muhtemel halkın yaşadığı yer/yerlerde, il müdürlüğü, kaymakamlık veya muhtarlık binasında askıda ve internette ilan edilmesi gerektiği, dolayısıyla ÇED kararlarına karşı açılan davalarda, kural olarak, dava açma süresinin son ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı açıktır. Kanunda öngörülen bu durumların söz konusu olmadığı hallerde, davacıların dava konusu işlemi öğrenme tarihinin iyiniyet kuralları çerçevesinde, olayın özelliği ve niteliği göz önünde tutulmak suretiyle yargı organınca belirleneceği kuşkusuzdur.
Bununla birlikte, dava konusu işlemin ilan yolu ile süresiz olarak tebliğ edildiği durumlarda, ilgililerin sürekli dava açılma tehdidine maruz bırakıldığı görülmüştür. Nitekim Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği üzere, idari işlemlerin belirli bir süre sınırlaması olmaksızın, süreklilik arz edecek şekilde veya makul olmayacak ölçüde uzun bir süre dava konusu edilebilme olasılığının bulunmasının, kamu hizmetlerinin işleyişini aksatacağı ve idarede bulunması gereken istikrarı bozacağı, dolayısıyla, hukuki güvenlik ve idari istikrarın sağlanabilmesi amacıyla dava açma sürelerinin, idarenin işlem ve eylemlerinin özelliklerine göre belli bir süre ile sınırlandırılabileceği, ayrıca süresiz/sınırsız dava açma tehdidinden dolayı, idareye güven ilkesi doğrultusunda alınan izinlere ve ruhsatlara dayanılarak yüksek maliyetlere katlanılmak suretiyle gerçekleştirilen yatırımlar nedeniyle maddi ve manevi zararların ortaya çıkabileceği, bu zararların tazmin edilebilmesi için adli ve idari davalar açılarak bozulan hukuk düzeninin yeniden oluşturulması yoluna gidileceği, bunun da hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacağı, idari istikrar ve hukuki güvenlik ilkelerini ihlal edeceği açıktır.
Bu nedenlerle; niteliği gereği yargılamanın geciktirilmeden sonuçlandırılması hedeflenen 2577 sayılı Kanunun 20/A maddesinde düzenlenen ivedi yargılamaya tabi bu tür uyuşmazlıklarda, ilan yolu ile yapılan tebliğlerde, ilanın süresiz olması halinde, muhatapların her an dava tehdidi altında bulunmasının, idari istikrar ve hukuki güvenlik ilkelerinin ihlaline yol açabileceği ve kamu hizmetlerinin aksamasına neden olabileceği dikkate alındığında, açılacak davalar için bir süre sınırlaması getirilmesinde kamu yararının bulunduğu, ivedi yargılama düzenlemesine de uygun olarak, ilan yolu ile yapılan tebliğlerde ilanın süresiz olması durumunda ilan süresinin 30 gün olarak belirlenmesinin kamu hizmetlerinin aksatılmadan yürütülebilmesi ve muhatabın haklarını kullanmasını sağlayacak yeterli ve makul bir süre olduğu, bu nedenle davanın süresinde açılıp açılmadığının, bu süreye göre belirlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlıkta; her ne kadar İdare Mahkemesince, dava konusu işlemin 30/05/2023 tarihinde internet sitesinde ilan edildiği ve davacı tarafından da dava dilekçesinde işlem tarihinin 30/05/2023 olarak belirtildiği, internet sitesinde ilanın daha sonraki tarihte yapıldığından, son ilan tarihinden itibaren 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca en geç 30 günlük dava açma süresinin son günü olan 29/06/2023 tarihine kadar dava açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonra 31/07/2023 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenme olanağı bulunmadığı gerekçesiyle karar verilmiş ise de, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının yukarıda yer verilen Yönetmelik gereği, il müdürlüğü panosu ile internette ilanın yanı sıra projeden etkilenen veya etkilenmesi muhtemel halkın işlemi kolaylıkla öğrenebilmesi adına kaymakamlık veya muhtarlık binasında da ilan edilmesi gerekmekte olup, kaymakamlık veya muhtarlık binasında ilan edilmeyen dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının usulüne uygun ilan edildiğinin kabulüne imkan bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, ilanın usulüne uygun yapılmadığının anlaşılması nedeniyle öğrenme üzerine davanın süresinde açılıp açılmadığı hususuna gelince, dava dilekçesinde 30/05/2023 tarihinin dava konusu işlemin öğrenilme tarihi olarak değil, dava konusu işlemin tarihi olarak belirtildiği, kaldı ki 30/05/2023 tarihinin, internet sitesinde işlemin ilana çıkarıldığı ilk gün olduğu ve mevzuat gereği bu tarihten itibaren süresiz olarak internette ilanın öngörülmesine rağmen, yukarıda yer verilen hususlar dikkate alınarak, internette ilanın 30 gün süreyle sınırlandırılması gerekmekte olup, (internette) ilan süresinin sona erdiği 28/06/2023 tarihinden itibaren 30 günlük dava açma süresi içinde ve (son gün olan 28/07/2023 tarihinin çalışmaya ara verme zamanına rastlaması nedeniyle) en son 07/09/2023 tarihine kadar dava açılmasının mümkün olduğu dikkate alındığında, 31/07/2023 tarihinde açılan işbu davanın süresinde olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, bakılmakta olan davanın süresinde açıldığının anlaşılması nedeniyle uyuşmazlığın esasının incelenmesi gerekirken, davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak 28/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.