T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/1372
Karar No : 2023/4539
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av…
İSTEMİN KONUSU : …. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: … İli, … sınırları içerisinde bulunan RN:… ER:… numaralı ruhsat sahasında I- B Grubu ( Seramik Sanayinde Kullanılan Kayaçlar) maden işletme ruhsatı bulunan müvekkilinin anılan ruhsat sahasında gerçekleştirmeyi planladığı, "I-B Grubu Seramik Sanayinde Kullanılan ve Diğer Gruplarda Yer Almayan Kayaç ve Kırma ve Eleme Tesisi" projesine ilişkin "ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) gereklidir" kararı alınmasına ilişkin … tarih ve E-… sayılı Eskişehir Valiliği işleminin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; 22/08/2022 tarihli bilirkişi raporunda yer verilen tespitler ile dava dosyası birlikte değerlendirildiğinde, uyuşmazlık konusu "I-B Grubu Seramik Sanayinde Kullanılan ve Diğer Gruplarda Yer Almayan Kayaç ve Kırma ve Eleme Tesisi" projesinin, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin ekinde (EK-II) yer alan "Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeler" kapsamında yer aldığı, 16,58 hektarlık alanda faaliyet planlanan projenin etkilerinin bütüncül olarak değerlendirilmesi neticesinde, turizme, insan yaşamına ve çevreye muhtemel etkilerinin göz önünde bulundurulduğu, yer altı sularına, orman arazisine, gölet ve sulama alanlarına, mera vb. gibi tarım arazilerine, çevredeki diğer canlı yaşamına olası etkilerinin, sürdürebilirlik ve yenilebilirlik ilkeleri kapsamında proje tanıtım dosyasında teknik ve bilimsel açıdan yeterli şekilde değerlendirildiği ve proje tanıtım dosyasındaki önlemlerin uygulanması neticesinde çevresel açıdan olumsuz bir etkisi olmayacağı anlaşıldığından, uyuşmazlık konusu projeye ilişkin olarak "ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) gereklidir." yönünde karar alınmasına dair dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı tarafından, proje hakkında olumsuz kurum görüşü bulunduğu, projenin çevreye etkilerinin daha detaylı incelenmesi için ÇED gereklidir kararının verildiği, verilen kararın ÇED olumsuz kararı olmadığı, çevresel etkilerinin daha detaylı incelenmesi için verilen bir karar olup mevzuata uygun olduğu, mahkemenin yerindelik denetim yaptığı, yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'nun DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının Dairemiz kararında belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
… İli, … sınırları içerisinde bulunan RN:… ER:… numaralı ruhsat sahasında I- B Grubu ( Seramik Sanayinde Kullanılan Kayaçlar) maden işletme ruhsatı bulunan davacının, anılan ruhsat sahasında gerçekleştirmeyi planladığı, "I-B Grubu Seramik Sanayinde Kullanılan ve Diğer Gruplarda Yer Almayan Kayaç ve Kırma ve Eleme Tesisi" projesine ilişkin "ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) gereklidir." kararı alınmasına ilişkin … tarih ve E-… sayılı Eskişehir Valiliği işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun 2. maddesinde, "Çevresel Etki Değerlendirmesi: Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları; Proje Tanıtım Dosyası: Gerçekleşmesi plânlanan projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren, projeyi genel boyutları ile tanıtan bilgi ve belgeleri içeren dosyayı ifade eder.'' hükmüne, 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez."hükmüne yer verilmiştir.
29/7/2022 günlü, 31907 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 7. maddesinde, Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler sayılmış, buna göre anılan Yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alan projeler, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projeler için Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının zorunlu olduğu, 15. maddesinde ise; Bu Yönetmeliğin EK-2 listesinde yer alan projeler ile kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi EK-2 listesinde belirtilen projeler için proje tanıtım dosyası hazırlanması zorunlu olduğu kurala bağlanmıştır.
Aynı Yönetmeliğin 17. maddesinde; (1) Bakanlık inceleme değerlendirme süreci tamamlanarak karar aşamasına geçilen proje hakkında 5 iş günü içinde "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını verir. Verilen karar il müdürlüğüne, görüş alınan kurum/kuruluşlara, proje sahibine ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara bildirilir. Bu karar il müdürlüğü tarafından internet sitesinde süresiz ve askıda 30 takvim günü ilan edilerek halka duyurulur. (2) “ÇED Gerekli Değildir” kararı verilen proje için 5 yıl içinde mücbir sebep bulunmaksızın yatırıma başlanmaması durumunda “ÇED Gerekli Değildir” kararı geçersiz sayılır. (3) Yatırıma başlanılmamış olan projeler için verilen “ÇED Gerekli Değildir” kararları, proje sahibinin talebi ve talebin Bakanlık tarafından uygun görülmesi halinde geçersiz sayılır. Bu şekilde geçersiz sayılan kararlar Bakanlık ve il müdürlüğü tarafından internet sayfasında ilan edilir.(4) “ÇED Gereklidir” kararı verilen projeler için ÇED başvuru dosyası hazırlanarak Bakanlığa başvuru yapılması gerekmektedir. Ancak, “ÇED Gereklidir” kararına esas şartların değişmesi halinde, 15 inci madde hükümlerine göre yeniden başvuru yapılabilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Anılan Yönetmek ekinde, (EK-1) yer alan, Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan şekli ile 25. maddesinde: "Madencilik projeleri;
a) 25 hektar ve üzeri arazi yüzeyinde (Kazı ve döküm alanı dahil) planlanan açık işletmeler,
b) Fiziksel yöntemler hariç, cevher zenginleştirme tesisleri ve/veya bu zenginleştirme tesislerine ilişkin atık tesisleri," düzenlemesine yer varilmiş; aynı Yönetmelik ekinde, (EK-II) yer alan, "Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeler" Listesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan şekli ile 45. maddesinde ise; "Madencilik projeleri;
a) Madenlerin çıkarılması (Ek-I'de yer almayanlar),
b)10.000 m3yıl ve üzeri kapasiteli blok mermer ve dekoratif taşların kesme, işleme ve sayalama tesisleri,
c) Karbondioksit, metan gazı ve diğer gazların çıkartılması,
ç) Petrol, doğalgaz ve kayagazının aranması ve/veya çıkarılması (Sismik, elektirk, manyetik, elektromanyetik, jeofizik vb. Yöntemle yapılan aramalar hariç) (Ek-1 listesinde yer almayanlar),
d) Maden arama projeleri (sismik, elektirik, manyetik, elektromanyetik, jeolojik haritalama, jeofizik etüt, karot, kırıntı ve numune alma vb. yöntemlerle ya yapılan aramalar hariç)
e) Kırma, eleme, yıkama, kurutma ve cevher hazırlama işlemlerinden en az birini yapan tesisler,
f) Fiziksel yöntemler uygulanan cevher zenginleştirme tesisleri ve/veya bu zenginleştirme tesislerine ilişkin atık tesisleri," düzenlemesi yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dosyasının ve Dairemizin E:2022/8158 sayılı dosyasının (aynı projeye ilişkin olarak davalı idare tarafından tesis edilen ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan dava dosyası) UYAP kayıtları ile birlikte incelenmesinden; davacıya ait … İli, … İlçesi sınırları dahilinde bulunan RN:… ER:… numaralı ruhsat sahasında işletilmesi planlanan I- B Grubu "Seramik Sanayinde Kullanılan ve Diğer gruplarda Yer Almayan Kayaç ve Kırma ve Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak proje tanıtım dosyası hazırlanarak e-ÇED sistemi üzerinden ÇED sürecinin başlatıldığı, … tarih ve E.-… sayılı Eskişehir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işlemiyle ÇED sürecinin sonlandırılarak proje tanıtım dosyasının iade edilmesine karar verildiği, anılan işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin … tarih E:…, K:… sayılı kararıyla işlemin iptaline karar verildiği, ( anılan Mahkeme kararının, temyiz incelemesi sonucunda Dairemizin 02/03/2023 tarih, E:2022/8158, K:2023/2177 sayılı kararıyla onandığı), bunun üzerine davalı idare tarafından, ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin işlemin iptali yolundaki kararın, mahkeme kararı ile iptal edildiği, Mahkeme kararı gereğince proje tanıtım dosyasının incelenmesi ve değerlendirilmesi neticesinde, mahkeme kararında proje ile ilgili atıf yapılan "...ÇED olumlu veya ÇED olumsuz" şeklinde bir karar verilmesi gerekirken" ifadesi de göz önünde bulundurularak "… Termal Turizm Merkezi" sınırları içerisinde kalan projenin, tüm etkilerinin bütüncül olarak daha detaylı incelenmesi amacıyla ÇED raporu hazırlanmasına karar verilerek proje hakkında Eskişehir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nün … tarih ve E-… sayılı işlemiyle "ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) gereklidir" kararı alınması üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda, İdare Mahkemesince, uyuşmazlığın çözümü amacıyla, daha önce aynı projeye yönelik olarak davacı tarafından başlatılan ÇED sürecinin sonlandırılarak proje tanıtım dosyasının iade edilmesine yönelik tesis edilen … tarih ve E.-… sayılı davalı idare işleminin iptali istemiyle …. İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davada yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen 22/08/2022 tarihli bilirkişi raporunun, uyuşmazlık konusu projenin çevresel etki değerlendirmesine yönelik görüş ve değerlendirmeleri de içerdiği dikkate alındığında, uyuşmazlığın esasının çözümüne esas alınabileceği sonucuna varıldığından, anılan bilirkişi raporunun Mahkemelerinin 09.12.2022 tarihli ara kararıyla taraflara tebliğine karar verildiği, söz konusu bilirkişi raporunda özetle; "(...) Dava konusu alana bitişik davacı firmaya ait … nolu ruhsatın Nihai Proje Tanıtım dosyasındaki … İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kurum görüşü olumlu yönde olup … nolu ruhsata olumlu görüş verilmesi durumunda madencilik optimizasyonu kapsamında teknik ve bilimsel açıdan çevresel bir sorun oluşturmadığı, Burada 16.12.2006 tarih 26378 sayılı Resmi Gazetede ilan edilen bölgenin 16 yıldır hayata geçirilmemiş bir proje koordinatları mevcuttur. Proje için kurumdan istenen belgelerde sadece koordinatlar olup ilgili alanda nasıl bir turizm faaliyeti yapılacağı ilgili planın nasıl bölgede yerleştirileceği hususunda bir belge dosyada mevcut olmadığı, ayrıca izin istenilen alanın bölgedeki yüz ölçümünün çok küçük miktarlarda olması alanda madencilik faaliyeti son bulduğu zaman peyzaj açısından doğal bir düzenleme yapılması imkanı sunması, projede patlatma yapılmaması, kırma eleme tesisinin mobil nitelikte olması madencilik faaliyetin olumlu etkilerindendir. Dava konusu yere ilişkin … Valiliği Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından verilen projenin … termal turizm merkezi sınırları dahilinde kaldığı, … İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yazıları gereği uygun görülmediği gerekçesiyle ÇED sürecinin sonlandırılması kararının; söz konusu proje ile ilgili olarak hazırlanan proje tanıtım dosyası ve eklerinin, 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu çerçevesinde projenin etkilerinin bütüncül olarak değerlendirilmesi neticesinde, turizme, insan yaşamına ve çevreye muhtemel etkilerinin göz önünde bulundurulduğu, yer altı sularına, orman arazisine, gölet ve sulama alanlarına, mera vb. gibi tarım arazilerine, çevredeki diğer canlı yaşamına olası etkilerinin, sürdürebilirlik ve yenilebilirlik ilkeleri kapsamında proje tanıtım dosyasında teknik ve bilimsel açıdan yeterli şekilde değerlendirildiği ve proje tanıtım dosyasındaki önlemlerin uygulanması neticesinde çevresel açıdan olumsuz bir etkisi olmayacağı; (...) Netice ve kanaat başlıklı bölümünde ise;1) … İli, … sınırları içerisinde bulunan RN:… ER:… numaralı ruhsat sahasında "I-B Grubu Seramik Sanayinde Kullanılan ve Diğer Gruplarda Yer Alamayan Kayaç ve Kırma ve Eleme Tesisi" için 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği “Ek-2 listesinde yer alanlar” kapsamında değerlendirilmiş olup Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından verilen Özel Formata(Konu Başlıkları) göre Proje Tanıtım Dosyası (PTD) Raporu hazırlanmıştır. 2) … İli, … sınırları içerisinde bulunan …:… ER:… numaralı ruhsat sahasında "-B Grubu Seramik Sanayinde Kullanılan ve Diğer Gruplarda Yer Alamayan Kayaç ve Kırma ve Eleme Tesi: in 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği “Ek-2 listesinde yer alanlar” 49. Maddesi Madencilik Projeleri: a) (Değişik: RG-14/06/2018-30451) Madenlerin çıkarılması (Ek-1 Listesinde yer almayanlar) d) Kırma, eleme, yıkama ve cevher hazırlama işlemlerinden en az birini yapan tesisler, (Ek-1 listesinde yer almayanlar) kapsamında değerlendirildiği, 3) Davalı idarenin, Eskişehir ili, Mihalgazi ilçesi, Hekimdağ Köyü sınırları dahilinde, davacının İ.R…. ruhsat nolu I-B Grup maden sahası için talep edilen izni vermemesinin ve olumsuz cevap vermesinin teknik ve bilimsel açıdan yerinde olmadığı. 4)Davacının yapmak istediği madencilik faaliyetlerinin çevrede oluşturabileceği zararların önlenmesi için alınması gerekli olan tedbirlerin, ÇED mevzuatına uygun olarak alınmasının ve uygulanmasının gerekli olduğu, 5) Dava konusu, …'a ait İ.R…. nolu I1-B Grup maden ruhsatı sınırları içinde, ormanlık sahada izine konu edilen alanın, madencilik çalışmaları için kullanılmasında, orman olarak kullanılmasına göre daha fazla kamu yararı olduğunu, yapılacak madencilik çalışmalarının, (işletme, altyapı tesislerinin) orman sınırları dışında yapılmasının mümkün olmadığını, bu çalışmaların orman alanında yapılmasında zaruret olduğunu, madencilik açışından ekonomik işletilebilir rezerv olduğu, izin verilmeyen bölgede madencilik yapılmaması kamu zararına sebebiyet vereceği. 6) Dava konusu yere ilişkin Eskişehir Valiliği Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından verilen projenin Mihalgazi-Sarıcakaya termal turizm merkezi sınırları dahilinde kaldığı, … İl Kültür ve Turizm Mürdürlüğü yazıları gereği uygun görülmediği gerekçesiyle ÇED sürecinin sonlandırılması kararının; söz konusu proje ile ilgili olarak hazırlanan proje tanıtım dosyası ve eklerinin, 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu çerçevesinde projenin etkilerinin bütüncül olarak değerlendirilmesi neticesinde, turizme, insan yaşamına ve çevreye muhtemel etkilerinin göz önünde bulundurulduğu, yer altı sularına, orman arazisine, gölet ve sulama alanlarına, mera vb. gibi tarım arazilerine, çevredeki diğer canlı yaşamına olası etkilerinin, sürdürebilirlik ve yenilebilirlik ilkeleri kapsamında proje tanıtım dosyasında teknik ve bilimsel açıdan yeterli şekilde değerlendirildiği ve proje tanıtım dosyasındaki önlemlerin uygulanması neticesinde çevresel açıdan olumsuz bir etkisi olmayacağı.(...)" görüş ve kanaatine yer verildiğinin görüldüğü, İdare Mahkemesince anılan bilirkişi raporu hükme esas alınmak suretiyle, uyuşmazlık konusu projeye ilişkin olarak "ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) gereklidir" yönünde karar alınmasına dair dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacıya ait aynı projeye ilişkin olarak, olumsuz kurum görüşüne dayalı olarak, ÇED sürecinin sonlandırılarak proje tanıtım dosyasının iade edilmesine yönelik davalı idarece tesis edilen işlemin iptali istemiyle açılan davada verilen iptal kararında yer verilen gerekçe göz önünde bulundurularak, uyuşmazlık konusu "ÇED Gereklidir" kararının alındığı belirtilmişse de; anılan …. İdare Mahkemesinin … tarih E:…, K:… sayılı kararının gerekçesinde, "... davalı idareye sunulan dava konusu proje hakkında davalı idarece; projenin etkilerinin 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu çerçevesinde değerlendirilmediği, dava konusu alanın bitişiğindeki ... nolu yine davacıya ait başka bir ruhsat sahasına Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından daha önce olumlu görüş verildiği, ilgili alanda nasıl bir turizm yapılacağı husususun açık ve net şekilde ortaya konulamadığı, şayet proje alanına ilişkin daha sonra olumsuz görüşlere yer verildiyse bu iddiaların gerçekliği araştırılmak ve bu konuda bir çalışma yapılması istenmek suretiyle bir karar alınması ya da "ÇED Olumlu" veya "ÇED Olumsuz" şeklinde bir karar verilmesi gerekirken, hakkında olumsuz görüş bulunduğundan bahisle ÇED sürecinin sonlandırılmasının mevzuata uygun olmadığı..." gerekçelerine yer verildiği görülmektedir.
Bu durumda, uyuşmazlık konusu proje hakkında davalı idarece; anılan Mahkeme kararında yer verilen gerekçeler doğrultusunda, projenin etkilerinin 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu çerçevesinde değerlendirilerek, ilgili alanda nasıl bir turizm yapılacağı husususun açık ve net şekilde ortaya konulmak suretiyle, şayet proje alanına ilişkin daha sonra olumsuz görüşlere yer verildiyse bu iddiaların gerçekliği araştırılmak ve bu konuda bir çalışma yapılması istenmek suretiyle bir karar alınması gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık, işlemin iptali yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki …. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararın, yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, karar düzeltme yolunun kapalı olduğunun duyurulmasına,
09/05/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.