T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/13737
Karar No : 2024/1194
TEMYİZ EDENLER : I- (DAVACILAR) 1- …
2- …
3- …
VEKİLİ : Av. …
II- (DAVALI) … Değişikliği
Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : … Elektrik Üretim Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla İli, Bodrum İlçesi, … Mahallesi, … , …, …, …, …, …, … , … ve … Mevkilerinde davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan ''Güllük Rüzgar Enerji Santrali (RES) ve 4,5 Km Enerji İletim Hattı (8 Adet Türbin, 33 MW)" projesi ile ilgili olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen … tarih ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının, Danıştay Altıncı Dairesinin 30/11/2022 tarih ve E:2022/3255, K:2022/10451 sayılı kararıyla mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulması üzerine, temyize konu İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu … tarih ve … sayılı "ÇED Olumlu" kararına karşı Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından açılan davada, Mahkemenin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararı ile anılan ÇED Olumlu kararının iptaline karar verildiği görülmektedir.
Bu durumda; dava konusu işlemin Mahkeme kararı ile iptal edilerek hukuk aleminde varlığını ve etkilerini yitirmesi nedeniyle işbu davanın konusunun kalmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davacılar tarafından, temyize konu Mahkeme kararının dayanağı olan Mahkeme kararı temyiz edildiğinden henüz kesinleşmediği, dolayısıyla dayanak Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmesi durumunda, işbu dosyada verilen davanın açılmamış sayılmasına kararı nedeniyle davacı sıfatıyla takip edebilecekleri bir dosyanın kalmayacağı, dolayısıyla Mahkeme kararının bozularak, dayanak Mahkeme kararında olduğu gibi "dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi" gerektiği ileri sürülmektedir.
2- Davalı idare tarafından, Mahkemece karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş ise de, kararın dayanağı olan diğer Mahkeme kararının Bakanlıkça temyiz edilmesi nedeniyle henüz kesinleşmediği, dolayısıyla kesinleşmeyen karara dayanılarak işbu kararın verilmesinin hukuka aykırı olduğu, kaldı ki esasa yönelik olarak, ÇED sürecinin mevzuata uygun yürütüldüğü, yöre halkı tarafından ÇED raporuna yönelik herhangi bir itirazın veya görüşün bulunmadığı, ilgili kurumlardan alınan görüşler neticesinde ÇED raporunda çevresel etkilerin kapsamlı incelendiği, nihai ÇED raporunun ve eklerinin yeterli olduğu değerlendirilerek projeyle ilgili "ÇED Olumlu" kararının verildiği, bilirkişi raporuna yönelik itirazların dikkate alınmayarak verilen Mahkeme kararının hukuka aykırı olduğu belirtilerek, bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : 1- Davacılar tarafından, temyize konu Mahkeme kararının dayanağı olan Mahkeme kararında hükme esas alınan bilirkişi raporu ile projenin çevre üzerindeki muhtemel etkileri olduğu açık olduğundan, uyuşmazlığın esasına yönelik temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
2- Davalı idare ile davalı yanında müdahil tarafından, savunma verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Mahkeme kararının aşağıda yer verilen gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Davalı müdahil tarafından, Muğla İli, Bodrum İlçesi, … Mahallesi, … , … Tepe, … , … , … , … , … , … ve … Mevkilerinde yapılması planlanan "Rüzgar Enerji Santrali Projesi (13 Adet, 33 MW)" ile ilgili olarak Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce … tarih ve … sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiş, bu kararın iptali istemiyle … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davada, Mahkemenin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla; projeyle ilgili olarak yer seçimi kararının plan hükümlerine uygun olmadığı, rüzgar potansiyeli açısından yetersiz olduğu, alanda korunması gereken kültür varlıklarının bulunduğu, dolayısıyla faaliyet alanı ile ilgili şehir bölge planlama, enerji, inşaat, arkeolojik ve çevresel açıdan uygun olmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiş, bu karar, Danıştay Ondördüncü Dairesinin 03/07/2018 tarih ve E:2018/2050, K:2018/4960 sayılı kararıyla onanmıştır.
Sonrasında davalı müdahil tarafından, Muğla İli, Bodrum İlçesi, … Mahallesi, … , … , … , … , … , … , … , … ve … Mevkilerinde yapılması planlanan "Güllük RES ve 4,5 Km Enerji İletim Hattı (13 Adet, 33 MW)" projesiyle ilgili olarak Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce … tarih ve … sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiş, bu kararın iptali istemiyle … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davada, Mahkemenin … tarih ve E:… , K:… kararıyla; dava konusu RES proje alanı ve üretim kapasitesi bakımından aynı olan ve aynı şirket tarafından yapılması planlanan 05/06/2015 tarihli "ÇED Gerekli Değildir" kararına konu projenin, çevreye olası etkilerinin Mahkemenin E:2015/952 sayılı dosyasında değerlendirildiği, bu değerlendirmede; projeye ilişkin yer seçimi kararının plan hükümlerine uygun olmadığı, rüzgar potansiyeli açısından yetersiz olduğu, alanda korunması gereken kültür varlıklarının bulunduğu şeklindeki tespitlere yer verildiği ve anılan proje için verilen ÇED Gerekli Değildir kararının iptal edildiği, yine benzer değerlendirmelerin aynı projeye ilişkin olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından onaylanan 1/5000 ölçekli Nazım ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planının iptali istemiyle açılan ve Mahkemenin E: … sayılı dosyada açılan davada da yapıldığı ve söz konusu planların iptal edildiği görüldüğü, tüm bu hususlar dikkate alındığında, özellikle proje alanının bulunduğu yer bakımından çevreye olumsuz etkileri olacağının Mahkeme kararıyla ortaya konulmuş olmasına rağmen, Mahkeme kararının gereklerine aykırı olarak özellikle proje alanı bakımından hiçbir değişiklik yapılmadan, aynı alanda yapılması planlanan dava konusu RES projesi için Muğla Valiliği tarafından verilen … tarih … sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararında hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiş, bu kararın temyiz edilmesi üzerine, Danıştay Altıncı Dairesinin 20/11/2019 tarih ve E:2019/21014, K:2019/11705 sayılı kararıyla davalı idarenin temyiz isteminin süre aşımı nedeniyle reddine, davalı yanında müdahilin temyiz isteminin ise incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Son olarak davalı yanında müdahil tarafından, "ÇED Gerekli Değildir" kararının iptal gerekçesi de dikkate alındığı belirtilerek, 13 adet türbin sayısının 8 adede düşürülmesi suretiyle "Güllük Rüzgar Enerji Santrali (RES) ve 4,5 Km Enerji İletim Hattı" ile ilgili olarak ÇED raporu hazırlanmış, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce … tarih ve … sayılı (dava konusu) "ÇED Olumlu" kararı verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan "ÇED Olumlu" kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin yollamada bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Bilirkişi Raporuna İtiraz Başlıklı 281. maddesinin 1. fıkrasında; "Taraflar, bilirkişi raporunun, kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların, bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler. (Ek cümle:22/7/2020-7251/24 md.) Bilirkişi raporuna karşı talebin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olması ya da özel yahut teknik bir çalışmayı gerektirmesi hâlinde yine bu süre içinde mahkemeye başvuran tarafa, sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dosyanın incelenmesinden; her ne kadar İdare Mahkemesince, dava konusu "ÇED Olumlu" kararının iptali istemiyle Mahkemenin E:… sayılı dosyasında açılan davada, Mahkemenin … tarih ve E:… , K:… sayılı ile kararıyla işlemin iptaline karar verildiğinden, bakılmakta olan işbu davada karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş ise de, anılan Mahkeme kararının temyiz edilmesi üzerine, Danıştay Dördüncü Dairesinin 22/02/2024 tarih ve E:2023/13686, K:2024/1192 sayılı kararı ile bozulmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
Bu itibarla, İdare Mahkemesince; söz konusu bozma kararı göz önünde bulundurularak, uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Diğer taraftan, bakılmakta olan davada; Mahkemenin E: … sayılı dosyasında karar verilmesine kadar, bekletme kararı verilmesi üzerine, anılan dosyada ÇED Olumlu kararının iptaline karar verilmesi nedeniyle (doğrudan) karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş ise de, Mahkemenin E: … sayılı dosyasında hükme esas alınan bilirkişi raporunun işbu davada da taraflara tebliğ edilerek, tarafların itirazlarının/beyanlarının alınmasından ya da itiraz/beyan süresinin geçmesinden sonra karar verilmesinin adil yargılanma hakkı ve hak arama hürriyeti ilkelerinin gereği olduğu, aksi yorumun kabulü halinde, bakılmakta olan davada davacıların itirazlarının dinlenilmemiş olacağı sonucuna varıldığından, bu hususlara uyulmadan verilen temyize konu kararda bu yönden de usul hükümlerine uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 22/02/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dava; Muğla İli, Bodrum İlçesi, … Mahallesi, … , … , … , … , … , … , … , … ve Kocasarnıç Tepe Mevkilerinde davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan ''Güllük Rüzgar Enerji Santrali (RES) ve 4,5 Km Enerji İletim Hattı (8 Adet Türbin, 33 MW)" projesi ile ilgili olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen … tarih ve … sayılı "ÇED Olumlu" kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Uyuşmazlıkta; her ne kadar İdare Mahkemesince, dava konusu ÇED Olumlu kararının iptali istemiyle Mahkemenin E:… sayılı dosyasında açılan davada, Mahkemenin … tarih ve E:… , K:… sayılı ile işlemin iptaline karar verildiğinden, bakılmakta olan işbu davada karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş ise de, anılan Mahkeme kararında hükme esas alınan bilirkişi raporunda yer alan olumsuz tespitler dikkate alınarak dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, oysaki bilirkişi raporundaki diğer tespitler dikkate alındığında, işleme konu proje alanı ve çevresinde bir yerleşim alanının olmadığı, proje alanında ulaşım yolunun sonlandığı, proje sahasında ve yakın çevresinde tarım alanının bulunmadığı, herhangi bir toz, duman ve kimyasal atığı olmayan enerji üretim yapıları olmaları nedeniyle türbinlerden olası çok düşük desibel içeren sesin de bu uzaklıktaki tarım alanlarına etkisinin olmayacağının değerlendirildiği, türbin alanlarının yüzeysel su kaynaklarına herhangi bir olumsuz etkisinin öngörülmediği, yenilenebilir enerji kaynağı olduğu, projenin inşaat aşamasında oluşacak toz emisyonu kaynaklı etkilerin kısa süreli ve kabul edilebilir seviyede olacağı, yine inşaat ve işletme aşamasında oluşacak sıvı ve katı atıkların ÇED raporunda belirtilen ilgili yönetmeliklere uygun olarak sahada depolanması ve bertarafının sağlanması durumunda çevrede olumsuz bir etki oluşturmasının söz konusu olmadığı, uygulama alanının yüzeyinde yapılan incelemede herhangi bir kültür varlığı gözlemlenmediği, bu nedenlerle dava konusu kararın enerji, çevre, ziraat ve arkeoloji disiplinleri açısından sakınca teşkil etmediği gibi, projenin orman, flora ve fauna üzerindeki etkileri ile alınması gerekli önlemlere ÇED raporunun eki olan peyzaj onarım raporunda, ekosistem değerlendirme raporunda ve ornitolojik değerlendirme raporunda yer verildiği anlaşıldığından, orman, flora ve fauna bakımından da projenin yapılmasında sakınca bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu ÇED Olumlu kararı hukuka uygun olduğundan, Mahkeme kararının bozularak, davanın reddine karar verilmesi gerektiği oyu ile çoğunluk kararına katılmıyoruz.