T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/13811
Karar No : 2024/409
TEMYİZ EDEN TARAFLAR : 1- (DAVACI) S.S. … Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
VEKİLİ : Av. …
2- (DAVALI) … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
3- (DAVALI) … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
4- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) … Mermer Madencilik İnşaat Nakliye ve Sanayi Ticaret Limited Şirketi
…
DAVACI YANINDA MÜDAHİL : … Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek taraflarca aleyhlerine olan hüküm fıkralarının bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili, Yatağan ilçesi, … Mahallesi, İR… ruhsat numaralı sahada, dava dışı ... tarafından 5.000 m3/yıl altında (4.800 m3/yıl) mermer üretimi yapılmasına yönelik planlanan faaliyetin, 17/07/2008 tarihli ve 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer almadığından bahisle, anılan Yönetmelik'in kapsamı dışında değerlendirilmesine ilişkin Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi; … tarihli, … sayılı Valilik işlemi doğrultusunda verilen "ÇED kapsam dışı" kararının halen devam edip etmediğinin Orman Genel Müdürlüğünce sorulması üzerine tesis edilen ve 4.800 m3/yıl kapasitenin aşılmaması kaydıyla söz konusu kararın geçerliliğini devam ettirdiğine yönelik tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi ve dava konusu II-B grubu maden ocağının, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca dava dışı … tarafından davalılar yanında müdahil … Mermer Madencilik İnşaat Nakliye ve Sanayi Ticaret Limited Şirketine 28/02/2019 tarihinde devredilmesi ve buna istinaden proje ile ilgili Bakanlık görüşünün sorulması üzerine tesis edilen ve anılan şirket tarafından devralınan ruhsatlı saha ile ilgili olarak verilen "kapsam dışı" görüşünün, üretim veya işletmeye başlanılmış olması durumunda geçerliliğini devam ettirdiği, ancak üretime başlanmadığının veya üretim miktarının artırıldığının tespiti durumunda 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin uygulanması gerektiği, ayrıca proje kapsamında yer alan hususlar dışında faaliyette herhangi bir değişikliğin planlanması veya kapasite artırımına gidilmesi halinde Bakanlığa/Valiliğe müracaat edilerek, 2872 sayılı Çevre Kanunu'na istinaden yürürlüğe giren Yönetmeliklerin ilgili hükümlerine uyulması ve mer'i mevzuata uyarınca ilgili kurum/kuruluşlardan izin alınması gerektiğinin bildirilmesine yönelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Dava konusu işlemlerin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının, Danıştay Altıncı Dairesinin 08/02/2023 tarih ve E:2022/8299, K:2023/1365 sayılı kararıyla bozulması üzerine, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararı ile bozma kararına uyularak, Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı ve … tarih ve … sayılı işlemleri yönünden davanın reddine; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin ise iptaline karar verilmiştir.
İdare Mahkemesince, dosyada bulunan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; Muğla ili, Yatağan ilçesi, … Mahallesi, İR… ruhsat numaralı sahada, 5.000 m3/yıl altında (4.800 m3/yıl) mermer üretimi yapılmasına yönelik faaliyet için yapılan başvuru sırasında başvuru sahibi tarafından verilen 01/08/2013 tarihli taahhütnamede "Muğla İli, Yatağan İlçesi, … köyü sınırları dahilinde 173,64 hektarlık, İR:… No' lu ruhsat sahasının 173,64 hektarlık kısmında açılması, işletilmesi planlanan Mermer ocağı projesinin 5000 m3/yıl kapasiteye ulaşması veya bu sınırın üzerine çıkması halinde, "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliğinin ilgili hükümlerine göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığına / İl Müdürlüğüne başvurulacağının" taahhüt edilmesi üzerine, ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak söz konusu projenin, anılan Yönetmelik'in kapsamı dışında değerlendirilmesine dair … tarih ve … sayılı Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlık konusu olayda; 21,8 hektar alan için 23.11.2011 tarihli işletme izni verildiği dikkate alındığında, işlem tarihi olan 22/08/2013 tarihinde yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin EK-I listesinde belirlenen 25 hektar ve üzeri arazi yüzeyinde (Kazı ve döküm alanı dahil) planlanan açık işletme projeleri kapsamında yer almayan "madenlerin çıkarılması projelerinin" seçme eleme kriterlerine tabi olduğunun düzenlendiği, ancak dava konusu işlemlere konu proje için Yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce proje başvurusu yapılmış olduğundan başvuru sahibinin lehine olan başvuru tarihinde yürürlükte olan Yönetmelik hükümleri uygulanması gerektiğinden, "ÇED kapsam dışı" kararının geçerliliğini devam ettirdiğine yönelik tesis edilen Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminde de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesi halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi Ek-1 listesinde belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projelere, ÇED raporu hazırlanması zorunlu olduğuna dair düzenlemenin her bir işlem tarihinde de yürürlükte olduğu, uyuşmazlık konusu olayda da 22.08.2013 tarihli kapsam dışı kararı verilen alanda Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce (MAPEG) söz konusu proje için 21,8 hektar alan için 23.11.2011 tarihli işletme izni verildiği, daha sonra söz konusu ruhsat sahası için yine MAPEG tarafından 30,6 hektar alan için 14/12/2018 tarihli işletme izni verildiği dikkate alındığında, davacının önceki işletme izninden farklı olarak 30,6 hektar alan için yeni işletme projesi hazırlayarak 14/12/2018 tarihli işletme izni aldığı ve bu şekilde işletme izni alanının genişletildiğinin sabit olduğundan, davalı idare tarafından, söz konusu işletme izni ile davacının yıllık üretim beyanı dolayısıyla kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanıp planmadığı dikkate alınmadan tesis edilen … tarih ve … sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü işleminde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı ve … tarih ve … sayılı işlemleri yönünden davanın reddine; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin ise iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davacı tarafından; proje tanıtım dosyasında madencilik faaliyetinin küçük bir alanda yapılacağı belirtilmiş ise de, etaplar halinde ruhsat sahasının tamamında faaliyetin gerçekleştirilebileceği, 25 hektardan daha küçük alan gösterilerek ÇED sürecinden kaçınıldığı; uyuşmazlık konusu projenin çevreye olumsuz birçok etkisinin olduğu, İdare Mahkemesi kararının davanın reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
2- Davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminde, uyuşmazlık konusu faaliyetin üretim veya işletmeye başlanılmış olması durumunda geçerliliğini devam ettireceği, aksi halde ÇED Yönetmeliği hükümlerinin uygulanması gerektiği hususunun bildirildiği, Muğla Valiliğince verilen ÇED kapsam dışı kararlarının belirli bir alan için değil, İR:71354 ruhsat numaralı, 173,64 hektarlık alan için 4.800 m3/yıl kapasitenin altında yapılacak üretim için verildiği, bu nedenle İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
3- Davalı Muğla Valiliği tarafından; ÇED Yönetmeliği Ek-1 ve EK-2 listelerinde belirtilen eşik değerin altında kapasite çalışması planlanan projelerin ÇED Yönetmeliği kapsamı dışında olduğu, proje sahibinin değişikliği sonrasında, Bakanlıkça bildirilen görüş yazısında, üretim ve işletmeye başlanılmış olması durumunda, ÇED kapsam dışı kararının geçerliliğini devam ettirdiğinin bildirildiği, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca düzenlenen 15/12/2016 tarihli formda, sahada ocak alanında çalışılmış olduğu, 2014 yılında 481,40 m3 üretim yapıldığı belirlendiğinden, bu nedenle, … İdare Mahkemesinin … tarihli ve E:…, K:… sayılı kararının kaldırılarak, davanın tümüyle reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
4- Davalı yanında müdahil tarafından; Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 21. maddesinde proje sahibinin değişmesine ilişkin usul ve esasların belirlendiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminde, kapsam dışı görüşü, üretim veya işletmeye başlanılmış olması durumunda geçerliliğini devam ettirdiğinin bildirildiği; ÇED kapsam dışı görüşünün ruhsat sahasının tamamı olan 173,64 hektarlık alan için verildiği, işletme izninin 21,8 hektardan, 30,6 hektarlık alana çıkartılmasının, dava konusu işlemin hukuka aykırılığı sonucunu doğurmayacağı, yıllık 4.800 m3 kapasitenin aşılmadığı, İdare Mahkemesi kararının dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
SAVUNMALARIN ÖZETİ : Davacı ve davalı idareler tarafından istemlerin reddi gerektiği savunulmuş; davacı yanında müdahil ve davalı yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davacının temyiz isteminin kabulü, davalı idarelerin ve davalı yanında müdahilin temyiz istemlerinin reddi ile; temyize konu İdare Mahkemesi kararının; dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile onanması, davanın reddine ilişkin kısmının ise Dairemiz kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda bozularak anılan kısım yönünden dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY :
Muğla ili, Yatağan ilçesi, … Mahallesi, İR… ruhsat numaralı sahada, 5.000 m3/yıl altında (4.800 m3/yıl) mermer üretimi yapılmasına yönelik faaliyet hakkında dava dışı ... tarafından yapılan başvuru üzerine, Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi ile söz konusu faaliyetin; 17/07/2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer almadığı gerekçesiyle, anılan Yönetmelik'in kapsamı dışında değerlendirilmesine karar verilmiştir.
... tarihli, ... sayılı Valilik işlemi doğrultusunda verilen "ÇED kapsam dışı" kararının halen devam edip etmediğinin Orman Genel Müdürlüğünce sorulması üzerine tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile, 4.800 m3/yıl kapasitenin aşılmaması kaydıyla ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmeliklere uyulması, ekolojik dengenin korunmasına dair tedbirlere riayet edilmesi ve mer'i mevzuat kapsamında ilgili diğer kurum ve kuruluşlardan gerekli izinlerin alınması kaydıyla, Muğla Valiliğince verilen ... tarihli, ... sayılı "ÇED kapsam dışı" kararının geçerliliğini devam ettirdiğine karar verilmiştir.
Dava konusu II-B grubu maden ocağı projesinin, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca dava dışı ... tarafından davalı yanında müdahil ... Mermer Maden İnşaat Nakliye Sanayi ve Ticaret Şirketine 28/02/2019 tarihinde devredilmesi ve proje ile ilgili Bakanlık görüşünün sorulması üzerine tesis edilen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile; davalı yanında müdahil şirket tarafından devralınan ruhsatlı saha ile ilgili olarak verilen "ÇED kapsam dışı" görüşünün, üretim veya işletmeye başlanılmış olması durumunda geçerliliğini devam ettirdiği, ancak üretime başlanılmadığının veya üretim miktarının artırıldığının tespiti durumunda, 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin uygulanması gerektiği, ayrıca proje kapsamında yer alan hususlar dışında faaliyette herhangi bir değişikliğin planlanması veya kapasite artırımına gidilmesi halinde Bakanlığa/Valiliğe müracaat edilerek, 2872 sayılı Çevre Kanunu'na istinaden yürürlüğe giren yönetmeliklerin ilgili hükümlerine uyulması ve mer'i mevzuata uyarınca ilgili kurum/kuruluşlardan izin alınması gerektiğinin bildirilmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine; anılan işlemlerin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde, "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir.
17/07/2008 günlü, 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün dava konusu 22/08/2013 tarih ve 12980 sayılı işleminin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Kapsam Belirleme ve İnceleme Değerlendirme Komisyonunca yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun saptanması üzerine gerçekleşmesinde sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı" olarak; "Çevresel Etki Gerekli Değildir Kararı: Seçme eleme kriterlerine tabi projelerin önemli çevresel etkilerinin olmadığı ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasına gerek bulunmadığını belirten Bakanlık kararı" olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmelik'in 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek ve tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler için; Çevresel Etki Değerlendirmesi Başvuru Dosyası, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu, Seçme Eleme Kriterlerine tabi projeler için proje tanıtım dosyası hazırlamak, ilgili makamlara sunmak ve projelerini verilen karara göre gerçekleştirmekle yükümlüdürler. (2) Kamu kurum ve kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelere hiç bir teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez." kuralına yer verilmiş olup; (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler için ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum ve kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdiklere taahhütlere uymakla yükümlüdürler... (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelere hiçbir teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez...' kuralına yer verilmiş olup; 7. maddesinde, Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler sayılmış, buna göre anılan Yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alan projeler ile Seçme Eleme Kriterlerine tabi olup "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projeler için Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının zorunlu olduğu; 15. maddesinde ise, Bu Yönetmeliğin EK-2 listesinde yer alan projeler ile kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi EK-2 listesinde belirtilen projelerin seçme, eleme kriterlerine tabi olduğu kurala bağlanmış; anılan Yönetmelik'in "Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi"nin düzenlendiği EK-1 Listesi'nin 28. maddesinde "Madencilik projeleri; ruhsat hukuku ve aşamasına bakılmaksızın a)25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletme ve cevher hazırlama tesisleri" düzenlenmesine; "Seçme-Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi"nin düzenlendiği Ek-2 Listesi'nin 42. maddesinde "Madencilik projeleri, ruhsat hukuku ve aşamalarına bakılmaksızın; a) Madenlerin çıkartılması (Ek-I'de yer almayanlar), b)5.000 m3/yıl ve üzere kapasiteli blok ve parça mermer, dekoratif amaçlı taşların çıkartılması, işlenmesi ve yıllık 250.000 m2 ve üzeri kapasiteli mermer kesme, işleme ve sayalama tesisleri" düzenlemesine; 21. maddesinde ise, "Proje sahibinin herhangi bir nedenle değişmesi durumunda yeni sahibi, önceki sahibinin taahhüt ve yükümlülüklerini başka bir işleme gerek kalmaksızın yüklenmiş sayılır ve bunu bir yazı ile Bakanlığa bildirir." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı işlemleri yönünden;
Dava konusu projeye ilişkin olarak ilk kez "ÇED kapsam dışı" kararının verildiği 22/08/2013 tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; 5.000 m3/yıl sınırının altında mermer çıkartılmasına ilişkin faaliyetin, "ÇED Yönetmeliği"nin kapsamının dışında değerlendirilebilmesi için, yürütülecek faaliyetin gerçekleştirileceği çalışma alanının (kazı ve döküm alanı toplam olarak) 25 hektarlık sınırı aşmaması gerekmektedir. Başka bir ifadeyle, 17/07/2008 tarihli ve 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Ek-1 Listesi'nin 28. maddesinin (a) bendi uyarınca, 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletme şeklinde yürütülen madencilik projelerinin, Ek-1 Listesi kapsamında "Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler" kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta; Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün dava konusu ... tarih ve ... sayılı işleminde, Muğla ili, Yatağan ilçesi, ... Köyü hudutlarında,173,64 hektarlık İR: ... No'lu ruhsat sahasında ... tarafından işletilmesi planlanan mermer ocağına ilişkin hazırlatılan proje özetinde, 5.000 m3/yıl kapasitenin altında mermer üretimi yapılmasının planlandığının belirtildiği, projenin üretim kapasitesinin yıllık olarak 4.800 m3'ü geçmeyeceği, bu nedenle, 17/07/2008 tarihli ve 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer almadığından bahisle, anılan Yönetmelik'in kapsamı dışında değerlendirildiği anlaşılmaktadır. Öte yandan; 03/10/2022 tarihinde kayda giren Muğla Valiliği dilekçesi ekinde sunulan "... Mermer Ocağı İşletmeciliği Muğla İli, Yatağan İlçesi, ... Köyü, Mermer Ocağı İşletmeciliği Proje Özeti"nde; proje sahasının Muğla ili, Yatağan ilçesi, ... Köyü sınırları içerisinde kalan İR:... numaralı ruhsat sınırları içerisinde olacağı, projenin 173,54 hektarlık alanda gerçekleştirileceği belirtilmiş, söz konusu proje özetinde yer alan "İzin Alınacak ÇED Muafiyet Sahasını Gösterir 1/25.000 Ölçekli Harita"da da, izin alınacak ÇED muafiyet sahasının, 173,64 hektarlık alanda işaretlendiği görülmektedir.
Bu durumda; Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün dava konusu ... tarih ve ... sayılı kararında, (173,54 hektarlık alanda yürütülmesi planlanan) davaya konu mermer ocağı faaliyetinin 4.800 m3/yıl kapasitenin aşılmadığından bahisle, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin kapsamı dışında olduğu belirtilmiş ise de; dava konusu proje hakkında ilk kez "ÇED kapsam dışı" kararı verildiği 22/08/2013 tarihi itibarıyla, işletmenin çalışma alanının 173,54 hektar olarak belirlendiği ve dolayısıyla 25 hektar ve üzeri çalışma alanının üzerindeki bir alanda yürütülmesi planlanan mermer ocağı faaliyetine ilişkin olarak (yıllık kapasitesinin 5.000 m3'ün altında ya da üzerinde olması fark etmeksizin), ÇED Yönetmeliği Ek-1 Listesi (madde 28/1-a) kapsamında çevresel etki değerlendirmesi sürecinin işletilmesi gerekirken, bu süreç işletilmeden, projenin Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer almadığından bahisle, anılan Yönetmelik'in kapsamı dışında değerlendirilmesine ilişkin tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile söz konusu kararın geçerliliğini devam ettirdiğine yönelik tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 20/03/2015 tarih ve 3799 sayılı işleminde hukuka uyarlık; anılan işlemler yönünden davanın reddi yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemine ilişkin kısma gelince;
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile; dava konusu II-B grubu maden ocağının, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca dava dışı ... tarafından davalılar yanında müdahil Sesemar Mermer Madencilik İnşaat Nakliye ve Sanayi Ticaret Limited Şirketine 28/02/2019 tarihinde devredilmesi ve buna istinaden proje ile ilgili Bakanlık görüşünün sorulması üzerine tesis edilen ve anılan şirket tarafından devralınan ruhsatlı saha ile ilgili olarak verilen "kapsam dışı" görüşünün, üretim veya işletmeye başlanılmış olması durumunda geçerliliğini devam ettirdiği, ancak üretime başlanmadığının veya üretim miktarının artırıldığının tespiti durumunda 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin uygulanması gerektiği, ayrıca proje kapsamında yer alan hususlar dışında faaliyette herhangi bir değişikliğin planlanması veya kapasite artırımına gidilmesi halinde Bakanlığa/Valiliğe müracaat edilerek, 2872 sayılı Çevre Kanunu'na istinaden yürürlüğe giren Yönetmeliklerin ilgili hükümlerine uyulması ve mer'i mevzuata uyarınca ilgili kurum/kuruluşlardan izin alınması gerektiğinin bildirildiği görülmektedir.
Bu durumda; yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda, çalışma alanının 173,54 hektar olarak belirlendiği anlaşılan proje kapsamında, çevresel etki değerlendirmesi sürecinin işletilmesi gerekirken; bu süreç işletilmeden, projenin Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer almadığından bahisle, anılan Yönetmelik'in kapsamı dışında değerlendirilmesine ilişkin tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile söz konusu kararın geçerliliğini devam ettirdiğine yönelik tesis edilen Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminde hukuka uyarlık bulunmadığından; Muğla Valiliğinin söz konusu kapsam dışı kararlarının geçerliliğini değerlendiren Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminde hukuka uyarlık, İdare Mahkemesi kararının anılan işlemin iptali yolundaki kısmında ise sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne, davalı idarelerin ve davalı yanında müdahilin temyiz istemlerinin ise reddine,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün 24/05/2019 tarih ve 122966 sayılı işlemine ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Mahkeme kararının Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı işlemlerine ilişkin kısmının ise, BOZULMASINA,
4. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı işleminin İPTALİNE,
5. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... -TL yargılama gideri ile hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmasız işler için belirlenen ... -TL vekalet ücretinin, davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
6. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... -TL yargılama giderinin, davalı idarelerden alınarak davacı yanında müdahile verilmesine,
7. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... -TL yargılama giderinin davalı yanında müdahil üzerinde bırakılmasına,
8- Posta giderleri avansından artan tutarın istemleri halinde taraflara ve müdahillere iadesine,
9. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
10. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 18/01/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde, "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir.
17/07/2008 günlü, 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün dava konusu ... tarih ve ... sayılı işleminin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Kapsam Belirleme ve İnceleme Değerlendirme Komisyonunca yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun saptanması üzerine gerçekleşmesinde sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı" olarak; "Çevresel Etki Gerekli Değildir Kararı: Seçme eleme kriterlerine tabi projelerin önemli çevresel etkilerinin olmadığı ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasına gerek bulunmadığını belirten Bakanlık kararı" olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmelik'in 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler için ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum ve kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdiklere taahhütlere uymakla yükümlüdürler... (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelere hiçbir teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez...' kuralına yer verilmiş olup; 7. maddesinde, Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler sayılmış, buna göre anılan Yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alan projeler ile Seçme Eleme Kriterlerine tabi olup "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projeler için Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının zorunlu olduğu; 15. maddesinde ise, Bu Yönetmeliğin EK-2 listesinde yer alan projeler ile kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi EK-2 listesinde belirtilen projelerin seçme, eleme kriterlerine tabi olduğu kurala bağlanmış; anılan Yönetmelik'in "Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi"nin düzenlendiği EK-1 Listesi'nin 28. maddesinde "Madencilik projeleri; ruhsat hukuku ve aşamasına bakılmaksızın a)25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletme ve cevher hazırlama tesisleri" düzenlenmesine; "Seçme-Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi"nin düzenlendiği Ek-2 Listesi'nin 42. maddesinde "Madencilik projeleri, ruhsat hukuku ve aşamalarına bakılmaksızın; a) Madenlerin çıkartılması (Ek-I'de yer almayanlar), b)5.000 m3/yıl ve üzere kapasiteli blok ve parça mermer, dekoratif amaçlı taşların çıkartılması, işlenmesi ve yıllık 250.000 m2 ve üzeri kapasiteli mermer kesme, işleme ve sayalama tesisleri" düzenlemesine; 21. maddesinde ise, "Proje sahibinin herhangi bir nedenle değişmesi durumunda yeni sahibi, önceki sahibinin taahhüt ve yükümlülüklerini başka bir işleme gerek kalmaksızın yüklenmiş sayılır ve bunu bir yazı ile Bakanlığa bildirir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Uyuşmazlıkta; Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün dava konusu ... tarih ve ... sayılı işleminde, Muğla ili, Yatağan ilçesi, ... Köyü hudutlarında,173,64 hektarlık İR:... No'lu ruhsat sahasında ... tarafından işletilmesi planlanan mermer ocağına ilişkin hazırlatılan proje özetinde, 5.000 m3/yıl kapasitenin altında mermer üretimi yapılmasının planlandığının belirtildiği, projenin üretim kapasitesinin yıllık olarak 4.800 m3'ü geçmeyeceği, bu nedenle 17/07/2008 tarihli ve 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer almadığı anlaşıldığından; dava konusu projenin "ÇED kapsam" dışı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminde ise, dava konusu II-B grubu maden ocağının, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca dava dışı ... tarafından davalılar yanında müdahil ... Mermer Madencilik İnşaat Nakliye ve Sanayi Ticaret Limited Şirketine 28/02/2019 tarihinde devredilmesi ve buna istinaden proje ile ilgili Bakanlık görüşünün sorulması üzerine tesis edilen ve anılan şirket tarafından devralınan ruhsatlı saha ile ilgili olarak verilen "kapsam dışı" görüşünün, üretim veya işletmeye başlanılmış olması durumunda geçerliliğini devam ettirdiği, ancak üretime başlanmadığının veya üretim miktarının artırıldığının tespiti durumunda 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin uygulanması gerektiği, ayrıca proje kapsamında yer alan hususlar dışında faaliyette herhangi bir değişikliğin planlanması veya kapasite artırımına gidilmesi halinde Bakanlığa/Valiliğe müracaat edilerek, 2872 sayılı Çevre Kanunu'na istinaden yürürlüğe giren Yönetmeliklerin ilgili düzenlemelerine uyulması ve mer'i mevzuat uyarınca ilgili kurum/kuruluşlardan izin alınması gerektiğinin bildirildiği görülmektedir.
Bu durumda; İdare Mahkemesince, 22/08/2013 tarihinde ÇED kapsam dışı kararı verilen projeye Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce 21,8 alanda işletme izni verildiği, sonrasında 14/12/2018 tarihinde işletme izni verilen alanın 30,8 hektara çıkartıldığından bahisle, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin, kapsam dışı değerlendirilen projelerde kapasite artırımı ve/veya genişletilmesi halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesinin Ek-1 listesinde belirlenen eşik değer veya üzerinde olan projelere, ÇED raporu hazırlanmasının zorunlu olduğu gerekçesiyle iptaline karar verildiği görülmekte ise de; işletme izni ve kapasite artışının farklı kavramlar olduğu, ÇED Yönetmeliğine tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelere hiçbir teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceği, proje için yatırıma başlanayacağı ve ihale edilemeyeceği hususu dikkate alındığında; proje hakkında ÇED sürecinden sonra işletme izninin peyderpey artırılması ile projenin kapasitesinde artış yapıldığı anlamının ortaya çıkmayacağı; kaldı ki Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ÇED kapsam dışına ilişkin ... tarih ve ... sayılı işleminin tesis edildiği tarih itibarıyla, projenin 173,54 hektarlık alanda gerçekleştirileceği belirtildiği ve söz konusu proje özetinde yer alan "İzin Alınacak ÇED Muafiyet Sahasını Gösterir 1/25.000 Ölçekli Harita"da da, izin alınacak ÇED muafiyet sahasının, 173,64 hektarlık alanda işaretlendiğinin görüldüğü; dolayısıyla 5.000 m3/yıl kapasiteyi aşmadığı anlaşılan projeye ilişkin ÇED muafiyetinin geçerli olduğu ve bu kapsamda işletme izninde ilerleyen tarihlerde artışa gidilmesinin, ÇED Yönetmeliği bağlamında kapasite artışına gidildiği şeklinde yorumlanamayacağı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemine ilişkin kısmının bozularak, bu kısım yönünden davanın reddine karar verilmesi; Mahkeme kararının Muğla Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı işlemlerine ilişkin kısmının ise onanması gerektiği görüşüyle; aksi yöndeki Dairemiz çoğunluk kararına katılmıyoruz.