T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/1547
Karar No : 2023/6419
DAVACI: … Odaları Birliği
VEKİLİ: Av. …
DAVALI: … Bakanlığı - ANKARA
VEKİLİ: Av. …
DAVANIN KONUSU: 11/01/2019 tarihli, 30652 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği Kapsamında Yapılacak Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Tebliğin iptali istemidir.
DAVACININ İDDİALARI:
Dava konusu Tebliğin, özel uzmanlık gerektiren konularda "tasarım gözetimi ve kontrolü hizmeti" şeklinde bir hizmet alanı oluşturduğu, yeni bir meslek niteliğinde olan bu statünün dayanak Yasada ve ilgili mevzuatta olmadığı halde Yönetmelikle yapılan atıf gereği anılan Tebliğ ile düzenlenmesinin dava konusu işlemi yetki yönünden hukuka aykırı hale getirdiği, 6235 sayılı Yasanın 2.maddesi gereği ilgili TMMOB'dan görüş alınması gerekirken alınmadan tesis edilen işlemin şekil yönünden hukuka aykırı olduğu, yapı denetim sisteminin geliştirilmesiyle sorunlar çözülebilecekken tasarım gözetmenliği hizmeti oluşturulması nedeniyle işlemin sebep yönünden hukuka aykırı olduğu, tek bir mühendislik disiplinine bağlı kalınmasının eksik düzenleme olduğu, tasarım gözetmenliği hizmeti verecek mühendislik disiplini yasayla belirlenmesi gerektiği, tasarım gözetmenliği hizmeti sunacak kişilerin başvuru belgelerinin tek tek sayılmayarak keyfiyet oluşturulduğu, belgelendirilmesinin Bakanlıkça yapılacak olmasıyla TMMOB ile organik bağının kesileceği, belge almak için gerekli puan şartının kriterlerinin belirlenmediği, kamu yararı amacı olmadığından hukuka aykırı olduğu öne sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI:
Dava konusu Tebliğin kurum yetkisi dahilinde, Anayasada belirlenen amaç doğrultusunda, 7269 sayılı Yasa'ya ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğine dayanılarak çıkarıldığı, Tebliğ ile yeni bir uygulama getirildiği iddiasının yerinde olmadığı, benzer uygulamaların "enerji kimlik belgesi (EKB) uzmanı" gibi başka tebliğler de yapıldığı, Tebliğ ile yeni bir meslek ihdas edilmediği, mühendislik hizmetine ilişkin bir düzenleme yapıldığı, bunun da idarenin yetkisinde olduğu, ayrıca ilgili odalardan görüş istenmesi gerektiğine ilişkin kural uyarınca inşaat mühendisliğini ilgilendiren bir konu olduğundan inşaat mühendisleri odasından görüş istenildiği, bunun yanında taslak metnin 46 farklı kurum ve kuruluşa da gönderildiği, yapı denetiminin binanın yapım aşamasında tasarım gözetmenliğinin ise proje aşamasında yapıldığından yapı denetimin geliştirilerek sorunun çözülemeyeceği, deprem afetine karşı tedbir alma görevi olan idarenin bu konuda düzenleme yapmasının TMMOB'nin alanına müdahale sayılamayacağı, tasarım gözetimi ve kontrolü hizmeti alınacak kişinin binayla yakından ilgil, mühendislik disiplinin olması gerektiğinden bunun inşaat mühendisliği olmasında, başvuru belgeleri, belge için puan şartı ve belgelendirme hususlarında hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Dava konusu Tebliğin iptali yolunda verilen Dairemizin 01/06/2022 tarih, E:2019/12790, K:2022/6558 sayılı kararından sonra bu karar doğrultusunda, davalı idare tarafından iptal edilen Tebliğde yer verilen düzenlemelerin yürürlükten kaldırılarak "Özellik Arz Eden Binaların Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Yönetmelik" ile yeniden düzenlendiği ve bu Yönetmeliğin de 28.09.2022 tarihli, 31967 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiğinden bahisle bakılan davanın konusunun kalmadığı anlaşıldığından, konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ :
Dava, 11/01/2019 günlü, 30652 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği Kapsamında Yapılacak Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Tebliğ"in iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.
Davaya konu Tebliğ'in 1. maddesinde, bu Tebliğ'in amacının, 18/03/2018 tarih ve 30364 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği kapsamında, özel uzmanlık gerektiren konularda tasarımın gözetimi ve kontrolü hizmetini yerine getireceklerin eğitim koşulları, mesleki yeterlilik ve deneyim konuları ve bunların belgelendirilmesi ile hizmetin yürütülmesine dair usul ve esasları belirlemek olduğu, 2. maddesinde, bu Tebliğ'in, 10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 107. maddesinin birinci fıkrası ile 18/03/2018 tarih ve 30364 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nin eki Deprem Etkisi Altında Binaların Tasarımı İçin Esasların 1.3. maddesine dayanılarak hazırlandığı belirtilmiştir.
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır.
7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun'un 3. maddesinde, bu Kanun'a göre afet bölgesi olarak ilan edilen yerlerde yeniden yapılacak, değiştirilecek, büyütülecek veya esaslı tamir görecek resmi ve özel bütün yapıların tâbi olacağı teknik şartların, Bayındırlık Bakanlığının mütalaası da alınarak İmar ve İskan Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle tespit edileceği düzenlemesine yer verilmiştir.
5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nin yayımlandığı tarihte yürürlükte olan haliyle 12. maddesinde; a) Depreme hazırlık, müdahale, deprem riski yönetimi, b) Depremde zarara uğraması muhtemel yerler ile zarara uğramış yerlerin imar, plan ve proje işlemlerinin yürütülmesi, c) Depreme hazırlık, müdahale ve iyileştirme aşamalarında kullanılabilecek kamu, özel ve sivil toplum kuruluşları ile yabancı kişi ve kuruluşlara ait her türlü kaynakların tespiti ve etkin kullanımı, ç) Depremler hakkında halkın bilgilendirilmesi, konularında uygulanacak politikaları belirlemek, takip etmek, değerlendirmek ve depremle ilgili hizmetlerin yürütülmesinde Başkanlığın diğer birimlerine danışmanlık yapmak konularında Başkanlık bünyesindeki Deprem Dairesi Başkanlığının görevli olduğu düzenlenmiş, 17. maddesinde ise; Başkanlığa görev alanına giren konularda düzenleme yapma yetkisi verilmiştir.
Dava konusu tebliğin dayanağı olan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun ile 5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun yukarıda yer verilen maddelerine dayanılarak Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından hazırlanmış ve 18/03/2018 günlü, 30364 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak 01/01/2019 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.
Anılan Yönetmeliğin 1. maddesinde; bu Yönetmeliğin amacının, yeniden yapılacak, değiştirilecek, büyütülecek resmi ve özel tüm binaların ve bina türü yapıların tamamının veya bölümlerinin deprem etkisi altında tasarımı ve yapımı ile mevcut binaların deprem etkisi altındaki performanslarının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için gerekli kuralları ve minimum koşulları belirlemek olduğu, 3. maddesinde; deprem etkisi altında binaların tasarımı için bu Yönetmeliğin ekinde yer alan esasların uygulanacağı kurala bağlanmıştır.
Yönetmeliğin eki Deprem Etkisi Altında Binaların Tasarımı İçin Esasların Genel Hükümler başlıklı birinci bölümünün, 1.3 maddesinde 'Özel Konularda Tasarım Gözetimi ve Kontrolü başlığına yer verilmiş, 1.3.1.1 sayılı alt maddesinde; bu Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin değerlendirme ve tasarım süreçlerinde, özel uzmanlık gerektiren konularda projenin başlangıcından tamamlanmasına kadar ilgili tüm tasarım aşamalarında görev yapacak şekilde, ilgili alanda teorik ve mesleki bilgi ve deneyim sahibi inşaat mühendislerinden “tasarım gözetimi ve kontrolü” hizmeti alınmasının zorunlu olduğu belirtilmiş, 1.3.1.2. sayılı alt maddede ise bu tür hizmetleri yerine getireceklerin eğitim koşulları, mesleki yeterlilik ve deneyim konuları ve bunların belgelendirilmesi ile hizmetin yürütülmesine ilişkin usul ve esasların Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirleneceği öngörülmüş olup, dava konusu tebliğ bu hüküm gereğince çıkarılmıştır.
Yukarıda yer verilen yasal düzenlemeler çerçevesinde, davalı Bakanlıkça görevli ve yetkili olduğu konulara ilişkin olarak yasa hükümlerine uygun alt düzenleyici işlemler tesis edilebileceği, bu kapsamda yeniden yapılacak, değiştirilecek, büyütülecek veya esaslı tamir görecek resmi ve özel bütün yapıların tabi olacağı teknik şartları belirleyebileceği açıktır. Bakanlığın yasadan kaynaklanan bu düzenleme yapma yetkisini kullanırken, öncelikle Yasanın yönetmelik ile düzenlenmesini emrettiği konularda bir yönetmelik çıkarması zorunlu olup, Yönetmelik ile yasaya uygun şekilde düzenlenen konularda da, uygulamaya yönelik olarak tebliğ, genelge gibi alt düzenlemeler yapması mümkündür. Diğer bir ifadeyle, yasada bir konunun yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüşse, yönetmeliğin bu düzenlemeleri tebliğ, yönerge, genelge gibi daha alt idari düzenlemelere bırakması hukuka uygun olmayacaktır.
Bu durumda, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğinin dayanağı olan yasal düzenlemeler uyarınca, Yönetmelikle tespit edilmesi gereken konular kapsamında yer alan, tasarım gözetimi ve kontrolü hizmetlerini yerine getireceklerin eğitim koşulları, mesleki yeterlilik ve deneyim konuları ve bunların belgelendirilmesi ile hizmetin yürütülmesine ilişkin usul ve esasların Yönetmelik yerine Tebliğ ile düzenlenmesinde yasaya ve hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu "Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği Kapsamında Yapılacak Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Tebliğ"in iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, dava konusu Tebliğ'in iptali yolunda verilen Danıştay Altıncı Dairesinin 01/06/2022 tarih ve E:2019/12790, K:2022/6558 sayılı kararının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 22/12/2022 tarih ve E:2022/2745, K:2022/3960 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
18/03/2018 günlü, 30364 (mükerrer) sayılı Resmi Gazetede Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ekinde yer alan Deprem Etkisi Altında Binaların Tasarımı İçin Esasları yayımlanmış, bu Esasların 1.3.1.1 maddesinde "tasarım gözetimi ve kontrolü” hizmetine 1.3.1.2 maddesinde ise; bu tür hizmetleri yerine getireceklerin eğitim koşulları, mesleki yeterlilik ve deneyim konuları ve bunların belgelendirilmesi ile hizmetin yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirleneceği kuralına yer verilmiş, bunun üzerine, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 11.01.2019 günlü, 30652 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği Kapsamında Yapılacak Tasarım Gözetim ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Tebliğ düzenlenmiştir.
Bunun üzerine anılan Tebliğin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır.
Anayasa'nın 124. maddesi çerçevesinde, idarenin normlar hiyerarşisine uygun bir şekilde düzenleyici işlem yapma yetkisinin bulunduğu, Kanun'ların uygulanmasını göstermek üzere Yönetmelik, Yönetmelik'lerin uygulanmasını göstermek üzere de Tebliğ ve diğer alt düzenleyici işlemler çıkarabilecekleri açıktır.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu Tebliğde düzenlenen hususların bir üst norm olan Yönetmelikle düzenlenmesi gerektiği gerekçesiyle Dairemizin 01/06/2022 tarih, E:2019/12790, K:2022/6558 sayılı kararıyla dava konusu Tebliğ'in iptal edildiği, bu karara karşı davalı idare tarafından temyiz incelemesi için Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna başvurulduğu, bu aşamada davalı idare tarafından 28.09.2022 tarihli, 31967 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Özellik Arz Eden Binaların Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Yönetmeliğin düzenlendiği, daha sonra Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 22/12/2022 tarih ve E:2022/2745, K:2022/3960 sayılı kararıyla, dava konusu Tebliğin iptali yolunda verilen kararın bozularak dosyanın Dairemize gönderildiği, bunun üzerine bozma kararına uyularak 11/04/2023 tarihli Ara Kararı ile Özellik Arz Eden Binaların Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Yönetmeliğin dava konusu Tebliği ilga eden bir Yönetmelik olup olmadığının davalı idareden sorulduğu, davalı idarece cevap olarak verilen 17.05.2023 tarihli dilekçenin ekinde bulunan 16.05.2023 günlü, E-76972154-641.04-6408431 sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğünün yazısında "anılan Yönetmeliğin, iptal edilen Tebliğde yer alan konuları kapsar mahiyette olup Tebliği ilga eden bir düzenleme" olduğunun belirtildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, dava konusu Tebliğin iptaline ilişkin Dairemiz kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak Tebliğ'in esası hakkında yeniden bir incelemenin yapıldığı bu aşamada, davalı idare tarafından davaya konu Tebliğin yürürlükten kaldırılarak, Tebliğde bulunan düzenlemelerin bir üst norm olan "Özellik Arz Eden Binaların Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Yönetmelik" ile yeniden düzenlendiği ve bu Yönetmeliğin de 28.09.2022 tarihli, 31967 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, karar tarihinde yürürlükte bulunmayan dava konusu düzenleme hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığından, konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacı tarafından yapılan toplam ...-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
3.Karar verildiği tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davanın açılmasına sebebiyet veren davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4.Posta gideri avansından artan tutarların kararın kesinleşmesinden sonra taraflara iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 21/06/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY (X):
Dosyanın incelenmesinden, dava konusu düzenlemenin Dairemizce şekil yönünden iptal edildiği, bu kararın temyiz edilmesi neticesinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından dosyanın esasının yeniden incelenmesi gerekçesiyle bozulduğu, bunun üzerine Dairemizce yeniden yapılan yargılama sırasında her ne kadar davalı idare tarafından, dava konusu düzenlemenin ilga edilerek yerine Yönetmelikle yeni bir düzenleme yapıldığı belirtilmiş ise de, anılan düzenlemenin Dairemizce verilen iptal kararını uygulamak amacıyla karardan sonra yapıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda idare tarafından kendiliğinden işlemin geri alınması veya iptalinden bahsedilemeyeceğinden dava konusu Tebliğin esasının incelenerek bir karar verilmesi gerekirken Mahkeme kararını uygulamak amacıyla yapıldığı anlaşılan Yönetmelik şeklindeki düzenleme gerekçesiyle işlemin yürürlükten kaldırıldığından bahisle davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle verilen çoğunluk kararına katılmıyorum.
KARŞI OY (XX):
Uyuşmazlığa konu Tebliğin iptali yolunda verilen kararın temyiz incelemesi neticesinde bozularak yeniden karar verilmesi istemiyle Dairemize gönderilen dosyanın bozma kararına uyularak yeniden yapılan yargılaması sonucunda dava konusu işlemi ilga eden, idare tarafından yeni bir düzenleme yapıldığı anlaşıldığından, Dairemizce davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığı yolunda karar verilmiş, ancak davalı idare aleyhine vekalet ücretine hükmedilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun 31. maddesince 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanuna atıf yapıldığı, bu Kanunun 331.maddesinde ise; davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkimin, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ve hükmedeceği kurala bağlanmıştır.
Bu itibarla, dava konusu Tebliğin iptaline ilişkin Dairemizce verilen kararın temyiz incelemesi neticesinde bozulduğu, bozma kararına uyularak yeniden yargılama yapılmak suretiyle yukarıda belirtilen gerekçeyle dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolunda karar verildiği anlaşıldığından, davanın açıldığı tarih itibarıyla tarafların haklılık durumunun değerlendirilmesi sonucunda İdare tarafından davanın açılmasına sebebiyet verilmediği gibi davanın açılmasında idarenin herhangi bir kusuru olduğundan da bahsedilemeyeceği kanaatiyle, Dairemiz kararının yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı idareye yüklenmesine ilişkin kısmına katılmıyorum.