T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/1663
Karar No:2023/3739
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR):
1. … Bakanlığı
VEKİLİ: Hukuk Müşaviri …
2. … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI): … Kıymetli Madenler ve Altın A.Ş.
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: "İstanbul ili, Esenyurt ilçesi, … Mahallesi, … Caddesi, …, No:…" adresinde bulunan ve davacı şirket tarafından işletilmekte olan iş yerinde Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndan izin alınmadan döviz alım satımı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca anılan iş yerinin faaliyetlerinin sürekli olarak durdurulmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı (Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü) işlemi ile anılan iş yerinin mühürlenmesine dair 16/05/2022 tarihli Esenyurt Belediye Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Avcılar Uygulama Grup Müdürlüğü'nce davacı şirkete ait iş yerinde 30/03/2022 tarihinde yapılan denetimde, "(...) iş yerine giren çıkan müşterilere 'döviz bozdurmaya ilişkin işlem yapılıp yapılmadığı' hususunun sorulduğu, müşteriler tarafından 'evet, yapılıyor' yanıtının verildiği, döviz bozdurma işlemlerine yönelik işletme tarafından müşterilere bilgi fişi verildiği, işletmede çalışan personel tarafından 'döviz alım satıma ilişkin herhangi bir belge bulunmadığının' beyan edildiği" hususları tespit edilerek tutanağa (e-yoklama fişi) bağlandığı, davacı tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndan döviz alım satım faaliyetinde bulunmak üzere herhangi bir izin alınmadığı, döviz alımına ilişkin olarak müşteriye verilen "Alım Teklifi" başlıklı belgede ise, "Döviz Adı: Amerikan Doları; Miktar: 50; Kuru: 14.00 TL Tutarı: 700.00" ibarelerinin yer aldığının anlaşıldığı;
Bu itibarla, İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı'nın görevli personeli tarafından tespit edilerek tutanak altına alınan hususlar ile e-yoklama fişinin ekinde yer alan "Alım Teklifi" fişinin incelenmesinden, davacı tarafından yetkisiz döviz alım satımı faaliyetinde bulunulduğu kanaatine varıldığından ve 1567 sayılı Kanun'da tekerrür için öngörülen koşulların oluştuğu anlaşıldığından, davacıya ait iş yerinin faaliyetlerinin sürekli olarak durdurulmasına ilişkin dava konusu Bakanlık işleminde ve bu işleme istinaden söz konusu iş yerinin mühürlenmesine ilişkin Esenyurt Belediye Başkanlığı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; dava konusu işlem tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle tesis edildiği için, öncelikli olarak dava konusu işleme, başka bir ifadeyle tekerrüre neden olan fiillerin ve dolayısıyla tekerrür koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin hukukî değerlendirmesinin yapılması gerektiği;
31/03/2022 tarihli e-yoklama fişinde, "(...) İş yeri içinde veya dışında döviz kurlarını gösteren change, exchange veya farklı dillerde dövize ilişkin ibarelerin veya döviz sembollerinin bulunmadığı; kuyumculuk faaliyetine ilişkin ibarelerin yer aldığı; iş yeri yakınında beklenerek iş yerine giren çıkan müşteriler ile yapılan görüşme sonucu döviz bozdurmaya ilişkin işlem yapılıp yapılmadığının sorulduğu, cevaben 'evet, yapılıyor' yanıtının verildiği; yapılan işlemlere örnek olarak işletme tarafından döviz bozdurmaya ilişkin müşteriye verilen fişin tutanağın ekinde yer aldığı; iş yeri çalışanı İ.D.'ye döviz alım satımına ilişkin belgelerin sorulduğu, cevaben 'döviz alım satıma ilişkin herhangi bir belge yoktur.' yanıtının verildiği; ayrıca işletmenin bilgisayarları banko arkasında bulunduğundan bilgisayar ekran kontrolünün yapılamadığı" ifadelerine yer verildiği, ayrıca iş yerine ait çeşitli fotoğrafların çekildiği, bu fotoğraflarda altın fiyatlarının yer aldığı tablo, iş yerinin değişik yerlerinin görüntüleri ile iş yerinin dış görünüşüne (giriş kapısı) ait görüntülerin yer aldığı;
Öte yandan, yoklama elemanları tarafından döviz alım satımına ilişkin olduğu belirtilen belgelerin incelenmesinden, bu belgelerin vergi mevzuatı kapsamında değerlendirilebilecek fatura, kasa fişi gibi resmî bir belge niteliğinde ve kabiliyetinde olmadığı, davacı şirketin ad ve ünvanının yer almadığı, söz konusu belgenin başlığının "Alım Teklifi" olduğu, içeriğinde yabancı para birimi, miktar, kur, Türk lirası tutarı ve tarih bilgilerinin yer aldığı, bu belgeleri ibraz eden kişilerin kimlik belgeleri ile konuya ilişkin beyanlarının yer aldığı ve imzalı beyanlarının bulunduğu resmî bir tutanağın mevcut olmadığının anlaşıldığı;
Bu kapsamda, dava konusu işleme dayanak alınan 31/03/2022 tarihli e-yoklama fişindeki tespitlerin, davacı şirkete ait iş yerinde yetkisiz döviz alım satımı faaliyeti gerçekleştirildiğine ve/veya bu konuda mevcut emarelerin tespitini de ortaya koyabilecek nitelikte ve içerikte olmadığı;
Bu itibarla, hukuken kabul edilebilir tespit ve emareler mevcut olmaksızın tesis edilen dava konusu işlemin hukukî dayanağı mevcut olmadığından tekerrür hükümleri uygulanması suretiyle davacı şirkete ait iş yerindeki faaliyetlerin sürekli olarak durdurulmasına ve söz konusu iş yerinin mühürlenmesine dair dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi'nin davanın reddi yolundaki kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, davacıya ait iş yerinde yetkisiz döviz alım satımı yapıldığının sabit olduğu, kanunî ve fiilî karinelerin geçerliliğini ortadan kaldıracak şekilde somut deliller dışında delil aramanın pek çok idarî yaptırımı uygulanmaz hâle getireceği, dava konusu işlemin Bakanlıkça gerekli tespitler yapıldıktan sonra hukuka uygun olarak tesis edildiği ileri sürülmüştür.
Esenyurt Belediye Başkanlığı tarafından, usûle ilişkin olarak davanın süresinde açılmadığı; esasa ilişkin olarak ise, dava konusu mühürleme işleminin Bakanlık ve Esenyurt Kaymakamlığı'nca idarelerine yapılan bildirim üzerine tesis edildiğinden hukuka uygun olduğu ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ: Davacıya ait iş yerinde 31/03/2022 tarihinde yapılan yoklama neticesinde düzenlenen e-yoklama fişi ve ekinde yer alan belgeler incelendiğinde, iş yerine giren müşteriler ile yapılan görüşmelerde, söz konusu iş yerinde döviz bozdurma işlemlerinin gerçekleştirildiği ve bu işlemlere yönelik bilgi fişi verildiğinin beyan edildiği, denetim elemanlarınca, söz konusu beyanın ve bilgi fişinin tutanak ile kayıt altına alındığı; ayrıca, daha öncesinde davacıya ait iş yerinde 11/11/2020 tarihinde yapılan incelemede yetkisiz döviz alım satım faaliyetinde bulunulduğunun tespit edildiğinden bahisle Bakanlığın … tarih ve … sayılı işlemiyle söz konusu iş yerinin faaliyetlerinin 1 (bir) ay boyunca geçici olarak durdurulmasına karar verildiği, bu işleme karşı davacı tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği ve istinaf kanun yoluna başvurulmaması üzerine anılan kararın kesinleştiği; bu itibarla, davacıya ait iş yerinde, Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndan izin alınmaksızın döviz alım satımı faaliyetinde bulunulduğu sabit olduğundan 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca anılan iş yerindeki faaliyetlerin tekerrür hükümleri dikkate alınmak suretiyle sürekli olarak durdurulmasına yönelik Bakanlık işlemi ile anılan iş yerinin mühürlenmesine yönelik Esenyurt Belediye Başkanlığı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığından, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararı kaldırılarak dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmadığından, davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME:
Davalı idarelerden Esenyurt Belediye Başkanlığı'nın usûle ilişkin itirazı geçerli görülmemiştir.
Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usûl ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalıların temyiz istemlerinin reddine,
2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun yukarıda özetlenen gerekçeyle kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılarak esastan incelenen davada dava konusu işlemlerin iptali yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalılara iadesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine, 26/09/2023 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY: 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasında, "Bu Kanuna dayanılarak çıkarılan karar, yönetmelik ve tebliğler ile diğer genel ve düzenleyici işlemler uyarınca faaliyet izni veya yetki belgesi alınması zorunlu olan konularda, gerekli izin veya belgeyi almaksızın ticari faaliyette bulunanlar, elli bin Türk lirasından iki yüz elli bin Türk lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır ve yetkisiz faaliyetin gerçekleştirildiği iş yerindeki tüm faaliyetler bir aydan altı aya kadar, tekrarı hâlinde ise sürekli olarak durdurulur. Ancak, yetkisiz olarak faaliyette bulunanların ilân ve reklamlarından veya yaptıkları işin mahiyetinden söz konusu iş yerini, sadece faaliyet izni veya yetki verilmesi gereken faaliyet konularında iştigal etmek maksadıyla açtıkları veya işlettikleri anlaşılıyorsa söz konusu iş yerindeki faaliyet sürekli olarak durdurulur. Durdurma işlemleri Hazine Müsteşarlığının talebi üzerine valiliklerce yerine getirilir." kuralına yer verilmiştir.
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar'ın 6. maddesinde, "(1) Bu Karar kapsamındaki dövize ilişkin işlemler Merkez Bankası, bankalar ve Bakanlıkça uygun görülecek diğer kuruluşlar tarafından yapılır. Merkez Bankası kendi işlemlerinde kullanacağı konvertibl dövizleri belirler.
(...)
(3) PTT, yetkili müesseseler ve … A.Ş. bünyesindeki piyasalarda … A.Ş. ile ilgili mevzuat kapsamında olmak üzere kıymetli maden aracı kuruluşları efektif alım satımı yapabilirler. (...)" kuralları yer almıştır.
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ'in (Tebliğ No:2018-32/45) 5. maddesinde, "(1) Yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için Bakanlıktan izin alınması şarttır.
(2) Faaliyet izni bulunmayanlar veya iptal edilenler, yetkili müessese faaliyetinde bulunamazlar; ticaret ünvanlarında, iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarında, ilân ve reklamlarında, iş yerlerinde veya internet sitelerinde dövize ilişkin işlem yaptıkları izlenimini yaratacak hiçbir kelime, deyim ve işaret kullanamazlar. (...)" kurallarına yer verilmiştir.
Dava dosyanın incelenmesinden, davacıya ait iş yerinde 31/03/2022 tarihinde yapılan yoklama neticesinde düzenlenen e-yoklama fişi ve ekinde yer alan belgeler incelendiğinde, iş yerine giren müşteriler ile yapılan görüşmelerde, söz konusu iş yerinde döviz bozdurma işlemlerinin gerçekleştirildiği ve bu işlemlere yönelik bilgi fişi verildiğinin beyan edildiği, denetim elemanlarınca, söz konusu beyanın ve bilgi fişinin tutanak ile kayıt altına alındığı; ayrıca, daha öncesinde davacıya ait iş yerinde 11/11/2020 tarihinde yapılan incelemede yetkisiz döviz alım satım faaliyetinde bulunulduğunun tespit edildiğinden bahisle Bakanlığın … tarih ve … sayılı işlemiyle söz konusu iş yerinin faaliyetlerinin 1 (bir) ay boyunca geçici olarak durdurulmasına karar verildiği, bu işleme karşı davacı tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği ve istinaf kanun yoluna başvurulmaması üzerine anılan kararın kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, davacıya ait iş yerinde, Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndan izin alınmaksızın döviz alım satımı faaliyetinde bulunulduğu sabit olduğundan 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca anılan iş yerindeki faaliyetlerin tekerrür hükümleri dikkate alınmak suretiyle sürekli olarak durdurulmasına yönelik Bakanlık işlemi ile anılan iş yerinin mühürlenmesine yönelik Esenyurt Belediye Başkanlığı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığından, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararı kaldırılarak dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmadığından, davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği oyu ile karara katılmıyoruz.