T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/1732
Karar No : 2023/2123
TEMYİZ EDEN (DAVACI): …
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI): … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, başka bir alana taşınan perşembe pazarında tarafına yer tahsis edilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin … tarih ve E:… sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla; İzmit Belediye Başkanlığı Encümeni'nin … tarih ve … sayılı kararı ile 24/09/2012-24/09/2013 tarihleri arası 1 yıllık süre ile kapatılan Perşembe Pazarında geçici yer tahsisi yapılan davacının geçici tahsis süresinin sona erdiği, 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 11. maddesinin 5. fıkrasında, pazar yerinin başka bir alana taşınması hâlinde pazar yerlerindeki satış yerlerinin kullandırılmasında, mevcut hak sahiplerine öncelik verileceğinin açıkça düzenlendiği, anılan kanuna dayanılarak çıkarılan Yönetmelik'te de semt ve üretici pazarlarındaki satış yerlerinin tahsis yoluyla işletileceği ve pazar yerinin başka bir alana taşınması halinde yeni pazar yerindeki satış yerlerinin, mevcut tahsis sahipleri arasında kura işlemi ile tahsis edileceğinin belirlendiği, bu doğrultuda Perşembe Pazarında hak sahibi olan tüm üretici ve pazarcılara tahsis işlemi yapıldığı, kapatılan Perşembe Pazarında 2012-2013 yılları arasında 1 yıllık süre ile geçici tahsis sahibi olan davacının geçici tahsis süresinin sona erdiği ve yenilenmediği, sınırlı ayni hak tesisi yoluna da gidilmediği ve geçici tahsis süresi sona erdikten sonra kapatılan pazar yerinde işgaliye harcı ödemek suretiyle tezgah açmaya devam eden davacı hakkında hak sahibi/tahsis sahibi olduğuna dair alınmış bir karar da bulunmadığı anlaşıldığından, tahsis süresi sona eren davacının başka bir alana taşınan perşembe pazarında yer tahsis edilmesi istemiyle yaptığı başvurunun, hak sahibi olmadığından bahisle reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, yirmi yıldır kesintisiz olarak kapatılan Perşembe Pazarında kendisine tahsis edilen yerde tuhafiyeci olarak pazarcılık yaptığı, davalı idare tarafından başka bir alana taşınan Perşembe Pazarında Yönetmelik hükümleri gereği kendisine öncelikli olarak yer tahsis edilmesi gerektiği, davalı idare işleminin hukuka aykırı olduğu ifade edilerek iptali gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava, her hafta perşembe günleri İzmit Belediyesi sınırları içerisinde bulunan Körfez Mahallesi, … Bulvarı … ada, … parsel üzerindeki Milli İrade Meydanı'nda kurulmakta olan Perşembe Pazarında, 2012-2013 yılları arasında 1 yıllık süre ile geçici tahsis sahibi olan ve tahsis süresinin sona ermesinden sonra işgaliye harcı ödemek suretiyle aynı yerde tuhafiyeci sıfatı ile pazarcılık yapmaya devam eden davacı tarafından, Doğu Kışla Bölgesi'nde … ada, … parsel üzerinde yapımı tamamlanan Modern Kapalı Pazar Alanına taşınan Perşembe Pazarında tarafına yer tahsis edilmesi istemiyle yaptığı başvurunun, İzmit Belediye Başkanlığı'nın … tarih ve E:… sayılı işlemi ile reddedilmesi üzerine açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
26/03/2010 tarih ve 27533 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde; (1) Bu Kanunun uygulanmasında; ... ğ) Mal: Ticarete konu sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, su ve su ürünleri, bal ve yumurta gibi diğer gıda maddeleri ile kesme çiçek ve süs bitkilerini, ... j) Pazar yerleri: Belediyelerce tespit edilecek yer ve günlerde kurulan üretici ve semt pazarlarını, k) Pazarcı: Mallar ile belediyece müsaade edilen diğer gıda ve ihtiyaç maddelerini semt pazarlarında doğrudan tüketicilere perakende olarak satan meslek mensuplarını, ... m) Semt pazarı: Üreticiler ve pazarcılar tarafından satışa sunulan mallar ile belediyece müsaade edilen diğer gıda ve ihtiyaç maddelerinin doğrudan tüketicilere perakende olarak satıldığı açık veya kapalı pazar yerlerini, ... ş) Üretici pazarı: Üreticilerin kendi ürettikleri malları perakende olarak doğrudan tüketicilere sattıkları açık veya kapalı pazar yerlerini, ifade eder.", "Pazar yerleri" başlıklı 7. maddesinde; "... (6) Pazar yerlerinin kurulması ve kapatılmasına, işleyiş, yönetim ve denetimine, üretici ve pazarcılarda aranılacak niteliklere, bunların çalışmalarına, yapacakları satışlara, haklarına, uymakla yükümlü bulundukları kurallara ve faaliyetlerinin yürütülmesine dair diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar ilgili bakanlıkların uygun görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." hükümleri yer almaktadır.
12/07/2012 tarih ve 28351 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelikte geçen; ... g) Mal: Organik ve iyi tarım uygulamaları kapsamında üretilen sertifikalı ürünler dâhil ticarete konu sebze ve meyveler ile belediyece pazar yerlerinde satışına izin verilen diğer gıda ve ihtiyaç maddelerini, ... h) Pazar yerleri: Belediyelerce tespit edilecek yer ve günlerde kurulan üretici ve semt pazarlarını, ... j) Semt pazarı: Üreticiler ve pazarcılar tarafından malların doğrudan tüketicilere perakende olarak satıldığı açık veya kapalı pazar yerlerini, ... l) Tahsis: 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca tahsil edilen işgaliye harcı karşılığında, semt ve üretici pazarlarındaki satış yerlerinin geçici olarak kullanım hakkını, m) Tahsis sahibi: Pazar yerlerinde adına satış yeri tahsis edilmiş olan pazarcı ve üreticileri, n) Tahsis ücreti: 2464 sayılı Kanuna göre, işgal edilen alan ile orantılı olarak belediye meclisince belirlenen işgaliye harcını, ... ö) Üretici pazarı: Üreticilerin kendi ürettikleri malları perakende olarak doğrudan tüketicilere sattıkları açık veya kapalı pazar yerlerini, ifade eder.", "Satış yerlerinin işletilmesi" başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında; "Semt ve üretici pazarlarındaki satış yerleri tahsis yoluyla işletilir. Kapalı pazar yerlerindeki satış yerleri ile diğer yerler, belirli süreli sınırlı ayni hak tesisi yöntemi kullanılarak kiralama yoluyla da işletilebilir. Tesis edilen sınırlı ayni hak tapu kütüğüne tescil edilir ve süresi on yılı geçemez. Satış yerlerinin işletilmesine yönelik işlemler, belediye encümeni kararı ile yapılır.", "Pazar yerlerinde tahsis ve sınırlı ayni hak tesisi işlemi" başlıklı 13. maddesinde; "(1) Tahsis ve sınırlı ayni hak tesisi işlemi, pazar yeri yerleşim planının belediye encümenince onaylanmasını müteakip başlatılır. (2) Yapılacak tahsis işlemi, belediyece en az bir yerel gazetede ilan edilmek, en az yedi iş günü belediye ilan panosunda asılı kalmak ve belediyenin resmi internet sayfasında yayımlanmak suretiyle duyurulur. Ayrıca bu husus, üyelerine duyurmak üzere ilgili meslek kuruluşuna da bildirilir. (3) Duyuruda, pazar yerinin kurulacağı yer, üretici ve pazarcı satış yeri adedi, müracaat sahiplerinde 12 nci maddeye göre aranılan şartlar ve bu kişilerden istenilen belgeler, son başvuru tarihi ve yeri ile belediyece uygun görülen diğer hususlar yer alır. (4) Başvurular, duyuruda belirtilen tarihe kadar bizzat yapılır. Yapılan inceleme sonucunda 12 nci maddede öngörülen şartları taşıdığı anlaşılan müracaat sahipleri, kura işlemine katılma hakkı kazanır. (5) Kura işlemine katılma hakkını kazananların listesi, listeye itirazın süresi ve şekli ile kura işleminin yapılacağı gün en az yedi iş günü süreyle belediyenin ilan panosu ve resmi internet sayfasında yayımlanır. Kura işlemine katılma hakkını kazanamayanlar, listeye itiraz edebilir. İtirazlar, belediye encümenince karara bağlanır. (6) Kura işlemi, müracaat sahiplerinin huzurunda yapılır. Kura işlemi yapılırken, ilgili meslek kuruluşunca görevlendirilen yetkili bir temsilci gözlemci olarak bulunabilir. Yapılan kura işlemi sonucunda hem pazarcılar hem de üreticiler için asil ve yedek listeler düzenlenir. Bu listeler, beşinci fıkrada belirtilen usule göre ilan edilir. (7) Bir pazar yerinde aynı mal gruplarının satışını yapan tahsis sahiplerinin satış yerleri, yapacakları yazılı başvuru üzerine belediye encümeninin kararı ile karşılıklı olarak değiştirilebilir. (8) Asil listelerde bulunan kişilerden tahsis işlemi yapılamayanlara ayrılan satış yerleri ile tahsis işlemi yapılmasından sonra boşalan satış yerleri, yedek listedeki pazarcı veya üreticilere sırasıyla tahsis edilir. (9) Yedek listelerde pazarcı ve üretici kalmaması ya da kura sonucunun ilan edildiği tarihten itibaren bir yılın geçmiş olması durumunda, tahsis edilemeyen ya da boşalan satış yerleri için tahsis işlemi, bu maddeye göre yeniden yapılır... (11) Sınırlı ayni hak tesisi işlemleri, bu maddede belirtilen duyuru ve ilana ilişkin hükümlere aykırı olmamak üzere belediye encümenince belirlenecek usul ve esaslara göre yapılır. (12) Belediyece, satış yeri ile bu yerleri kullananlara ilişkin bilgilerin yer aldığı EK-2’deki şekle uygun plastik veya metal gibi dayanıklı malzemeden yapılmış tanıtım levhası satış yerini kullananlara verilir.", "Başka bir alana taşınan pazar yerlerinde tahsis işlemi" başlıklı 14. maddesinde; "(1) Pazar yerinin başka bir alana taşınması halinde, yeni pazar yerindeki satış yerleri, mevcut tahsis sahipleri arasında 13 üncü maddenin altıncı fıkrasında belirtilen usule göre yapılacak kura işlemi ile tahsis edilir. (2) Birinci fıkraya göre yapılan kura işlemi sonucunda kendilerine satış yeri tahsis edilemeyenlere, yazılı talepleri üzerine, diğer pazar yerlerinde boş bulunan satış yerleri başka bir işleme gerek kalmaksızın tahsis edilir. (3) Birinci fıkraya göre yapılan kura işlemi sonucunda boş kalan satış yerlerine ilişkin yapılacak tahsis işleminde, 13 üncü madde hükümleri uygulanır.", "Tahsis ücreti" 15. maddesinde; "(1) Tahsis ücreti, satış yerinin kullanımı sonrasında belediye meclisince her yıl belirlenecek tarifeye göre belediyelerin yetkili kılacakları memur veya kişilerce makbuz karşılığında tahsil edilir. Tahsis ücretinin günlük tahsil edilmediği durumlarda toplu tahsilatlar bir aylık süreyi aşmayacak şekilde yapılır. (2) Üreticilerden alınacak tahsis ücreti, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununda yer alan tarifedeki en alt orandan hesaplanır... 4) Tahsis sahiplerinden, bu maddede belirtilenler dışında herhangi bir ad altında ücret tahsil edilemez.", "Malların satışı" başlıklı 19. maddesinde; "(1) Pazar yerlerinde sebze ve meyveler ile belediye encümenince satışına izin verilen diğer gıda ve ihtiyaç maddeleri perakende olarak satılır. Diğer gıda ve ihtiyaç maddelerinin satışı, ilgili mevzuatına uygun şekilde yapılır." ve "Tahsisin iptali ve kira sözleşmesinin feshi" başlıklı 27. maddesinde; "(1) Pazar yerindeki satış yerlerini kullananlardan; a) Tahsis ücretini belediyenin yazılı uyarısına rağmen ödemeyenlerin, ... tahsislerinin iptaline, üzerinde sınırlı ayni hak tesis edilen satış yerlerini bizzat kullanma haklarının sonlandırılmasına veya bu yerlerin kullanımına ilişkin kira sözleşmelerinin fesih talebine belediye encümenince karar verilir... (3) Birinci fıkraya göre satış yeri kullanım hakkı sona erenlere, belediye encümeni kararını takip eden bir yıl içinde ilgili belediye sınırı ve mücavir alanları içindeki pazar yerlerinde doğrudan veya dolaylı olarak yeniden tahsis veya kiralama yapılamaz ya da üzerinde sınırlı ayni hak tesis edilen satış yerlerini bizzat kullanım hakkı verilemez..." düzenlemelerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından, başka bir alana taşınan perşembe pazarında tarafına yer tahsis edilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin uyuşmazlık konusu … tarih ve E:… sayılı işlemin belediye başkanı adına belediye başkan yardımcısı tarafından tesis edildiği anlaşılmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat uyarınca pazar yerlerinin tahsisi ve tahsisin kaldırılmasına ilişkin kararlar alma konusunda Belediye Encümeni yetkili ve görevli bulunmaktadır. Bu yetkiye dayanılarak söz konusu yerlerin tahsisi yapılırken objektif bazı kurallar konulup bu kurallar çerçevesinde eşitlik ilkesi de esas alınarak dağıtımın yapılacağı, daha önceden tezgah tahsisi yapılanların ise öncelik hakkının bulunduğu kuşkusuzdur.
Bu doğrultuda, pazar yerlerinin tahsisi ve tahsisin kaldırılmasına ilişkin istemler hakkında Belediye Encümeni tarafından işlem tesis edilmesi gerekmekte iken, yetkisiz makam olan Belediye Başkanlığı tarafından tesis edilen uyuşmazlık konusu işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davanın reddine ilişkin kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 13/04/2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.